Właściwości farmakodynamiczne leku Roxan

Lek Roxan, zawierający jako substancję czynną rywaroksaban w dawce 15 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa (kod ATC: B01AF01). Poniższa charakterystyka przedstawia szczegółowy opis właściwości farmakodynamicznych tego leku.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką selektywnością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazując biodostępność po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrzpochodnej, jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotne jest, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II), a badania nie wykazały, aby wpływał na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban zachodzi w sposób zależny od dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób dawkozależny. Przy użyciu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT występuje ścisła korelacja ze stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi (współczynnik korelacji r=0,98). Warto podkreślić, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. Wartości PT należy podawać w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn, dlatego nie powinien być stosowany przy ocenie działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Wartości PT w zależności od wskazania

W przypadku pacjentów przyjmujących rywaroksaban w celu leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) i profilaktyki jej nawrotów, dla 5/95 percentyli wyniku PT (Neoplastin) otrzymano następujące wartości:

• dla dawki 15 mg rywaroksabanu przyjmowanej dwa razy na dobę, w czasie 2-4 godzin po przyjęciu (maksymalne działanie): od 17 do 32 sekund⁴
• dla dawki 20 mg rywaroksabanu przyjmowanej raz na dobę, w czasie 2-4 godzin po przyjęciu: od 15 do 30 sekund⁵
• w najniższym punkcie działania (8-16 godzin po przyjęciu tabletki) dla dawki 15 mg dwa razy na dobę: od 14 do 24 sekund⁶
• w najniższym punkcie działania (18-30 godzin po przyjęciu tabletki) dla dawki 20 mg raz na dobę: od 13 do 20 sekund⁷

U pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, którzy przyjmują rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, zaobserwowano:

• dla dawki 20 mg przyjmowanej raz na dobę, w czasie 1-4 godzin po przyjęciu (maksymalny efekt działania): wartości PT od 14 do 40 sekund (dla 5/95 percentyli, Neoplastin)⁸
• dla dawki 15 mg przyjmowanej raz na dobę u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek, w czasie 1-4 godzin po przyjęciu: wartości PT od 10 do 50 sekund⁹
• w najniższym punkcie działania (16-36 godzin po przyjęciu tabletki) dla dawki 20 mg raz na dobę: wartości PT od 12 do 26 sekund¹⁰
• w najniższym punkcie działania (16-36 godzin po przyjęciu tabletki) dla dawki 15 mg raz na dobę u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek: wartości PT od 12 do 26 sekund¹¹

Możliwość odwracania efektu przeciwzakrzepowego

Przeprowadzono farmakologiczne badanie kliniczne dotyczące możliwości odwracania farmakodynamicznego działania rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). W badaniu oceniano wpływ jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – powoduje skrócenie średnich wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut¹²
• czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powoduje skrócenie PT o około 3,5 sekundy¹³

Należy zaznaczyć, że w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, koncentrat 3-czynnikowy wykazał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.¹⁴

Inne parametry układu krzepnięcia

Oprócz czasu protrombinowego, rywaroksaban wpływa również na inne parametry krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, które ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki. Jednak należy podkreślić, że nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.¹⁵

Monitorowanie parametrów krzepnięcia

W codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas terapii rywaroksabanem. Jednakże w przypadku wystąpienia wskazań klinicznych możliwe jest oznaczenie stężenia rywaroksabanu w osoczu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.¹⁶