Przedawkowanie propranololu

Przedawkowanie preparatu Propranolol Aurovitas stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Reakcja organizmu na przedawkowanie jest wysoce indywidualna i zależna od dawki. Przypadki śmiertelne u dorosłych odnotowano po spożyciu około 2 g substancji czynnej, natomiast u dzieci przyjęcie dawki powyżej 40 mg może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych i stanów zagrażających życiu.¹

Objawy przedawkowania

Konsekwencje przedawkowania propranololu mogą dotyczyć wielu układów organizmu. Szczególnie narażony jest układ sercowo-naczyniowy, ośrodkowy układ nerwowy oraz układ oddechowy. Warto podkreślić, że powikłania ze strony układu krążenia występują częściej u pacjentów jednocześnie przyjmujących inne leki o działaniu kardioaktywnym, w szczególności antagonistów wapnia, digoksynę, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne czy neuroleptyki. Osoby w podeszłym wieku oraz pacjenci z chorobą niedokrwienną serca są narażeni na wystąpienie szczególnie ciężkich powikłań sercowo-naczyniowych.²

Mechanizm toksycznego działania

W sytuacji przedawkowania propranololu kardioselektywność preparatu jest znacznie mniej wyrażona, co prowadzi do manifestacji ogólnoustrojowych objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych. Wśród typowych objawów ogólnoustrojowych obserwuje się skurcz oskrzeli i cyjanozę, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentów ze współistniejącą chorobą dróg oddechowych.³

Szczegółowe objawy przedawkowania

Przedawkowanie propranololu prowadzi do wystąpienia szeregu objawów z różnych układów:

Układ krążenia

W zakresie układu krążenia przedawkowanie propranololu może powodować bradykardię, niedociśnienie tętnicze, obrzęk płuc, omdlenie oraz wstrząs kardiogenny. Możliwe są również zaburzenia przewodzenia, takie jak blok przedsionkowo-komorowy pierwszego lub drugiego stopnia, a w rzadkich przypadkach – zaburzenia rytmu serca.⁴

Ośrodkowy układ nerwowy

W obszarze ośrodkowego układu nerwowego przedawkowanie propranololu może prowadzić do senności, dezorientacji, drgawek, halucynacji oraz rozszerzenia źrenic. W ciężkich przypadkach może wystąpić śpiączka. Warto zauważyć, że objawy neurologiczne, takie jak śpiączka czy brak reakcji źrenic, są niepewnymi wskaźnikami prognostycznymi podczas resuscytacji.⁵

Inne układy

Poza objawami ze strony układu krążenia i ośrodkowego układu nerwowego, przedawkowanie propranololu może powodować skurcz oskrzeli, wymioty oraz sporadycznie depresję oddechową zależną od ośrodkowego układu nerwowego. Rzadko obserwuje się również hipoglikemię i hipokalcemię, a w sporadycznych przypadkach może wystąpić uogólniony skurcz.⁶

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania propranololu wymaga natychmiastowego działania i kompleksowego podejścia. W przypadku przedawkowania lub znacznego zwolnienia czynności serca, lub obniżenia ciśnienia tętniczego, leczenie propranololem należy natychmiast przerwać.⁷

Postępowanie w przypadku przedawkowania obejmuje następujące działania:

1. Podstawowe metody eliminacji trucizny – należy monitorować parametry życiowe i stosownie je korygować na oddziale intensywnej opieki medycznej.⁸
2. Leczenie objawowe i podtrzymujące – należy udrożnić drogi oddechowe i monitorować parametry życiowe do ustabilizowania stanu pacjenta.⁹
3. Podanie węgla aktywnego – należy rozważyć podanie węgla aktywnego (50 g dla osób dorosłych, 1 g/kg mc. dla dzieci), jeżeli od momentu przyjęcia dawki przekraczającej dawkę terapeutyczną u osoby dorosłej lub dowolnej ilości u dziecka minęła maksymalnie 1 godzina.¹⁰
4. Płukanie żołądka – przed płukaniem żołądka należy podać atropinę, jeżeli jest to wymagane, ze względu na ryzyko stymulacji nerwu błędnego. Alternatywnie można rozważyć wykonanie płukania żołądka u osób dorosłych w ciągu 1 godziny od przedawkowania potencjalnie zagrażającego życiu.¹¹

Leczenie farmakologiczne przedawkowania

Leczenie farmakologiczne w przypadku przedawkowania propranololu zależy od dominujących objawów i obejmuje:

• Bradykardia – w przypadku bradykardii skuteczne może okazać się podanie dużych dawek atropiny (dorośli – 3 mg dożylnie, dzieci – 0,04 mg/kg mc.) i/lub zastosowanie rozrusznika serca.¹²
• Niedociśnienie tętnicze, niewydolność serca lub wstrząs kardiogenny – należy podać 5-10 mg glukagonu (50-150 mikrogramów/kg mc. u dziecka) w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) trwającym 10 minut, a następnie podawać w infuzji 1-5 mg/h (50 mikrogramów/kg mc./h), dostosowując dawkę do uzyskanej reakcji na leczenie.¹³
• Bradykardia i niedociśnienie tętnicze nieustępujące po podaniu glukagonu – działaniu beta-adrenolityków można przeciwdziałać przez powolne, dożylne podanie izoprenaliny chlorowodorku, dopaminy lub noradrenaliny.¹⁴
• Ciężka bradykardia wymagająca działania inotropowego – może być konieczne dodatkowe działanie inotropowe uzyskiwane poprzez podanie beta-adrenomimetyku, takiego jak dobutamina w dawce 2,5-40 mikrogramów/kg mc./min (dorośli i dzieci).¹⁵
• Ciężkie przedawkowanie – może okazać się, że podane dawki będą niewystarczające, aby odwrócić skutki zablokowania receptorów beta-adrenergicznych w sercu. W takim przypadku w celu osiągnięcia wymaganej reakcji klinicznej dawkę dobutaminy należy zwiększyć, w zależności od stanu pacjenta.¹⁶
• Skurcz oskrzeli – należy podać 2,5-5 mg salbutamolu w nebulizacji. W ciężkich przypadkach korzystne może być dożylne podanie aminofiliny (5 mg/kg w ciągu 30 min, a następnie 0,5-1 mg/kg/godzinę w infuzji).¹⁷
• Pacjent przyjmujący doustnie teofilinę lub aminofilinę – nie należy podawać początkowej dawki nasycającej aminofiliny wynoszącej 5 mg/kg.¹⁸
• Niedociśnienie tętnicze wtórne do niewydolności serca – zwiększenie częstości rytmu serca można uzyskać poprzez stymulację serca, jednak nie zawsze powoduje to wyrównanie niedociśnienia tętniczego.¹⁹
• Skurcz ogólny – w przypadku wystąpienia skurczu ogólnego można podać dożylnie, w powolnym wstrzyknięciu, diazepam (0,1-0,3 mg/kg mc.).²⁰

Sytuacje szczególne

W przypadku zatrzymania akcji serca może być wskazana kilkugodzinna resuscytacja.²¹

Należy pamiętać, że powikłania ze strony układu krążenia są bardziej prawdopodobne w przypadku jednoczesnego stosowania innych leków kardioaktywnych, szczególnie antagonistów wapnia, digoksyny, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub neuroleptyków.²²