Właściwości farmakokinetyczne propofolu

Propofol-Lipuro 2% (20 mg/ml) to emulsja do wstrzykiwań lub infuzji charakteryzująca się mlecznobiałym zabarwieniem typu „olej w wodzie”. Każdy ml emulsji zawiera 20 mg propofolu (fiolka 50 ml zawiera 1000 mg substancji czynnej). Poniżej przedstawiono szczegółowe właściwości farmakokinetyczne tego leku, istotne dla zrozumienia jego działania w organizmie.¹

Wiązanie z białkami osocza

Po podaniu dożylnym propofol w znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza – około 98% podanej dawki ulega związaniu. Ta wysoka wartość wiązania białkowego ma istotne znaczenie dla dystrybucji leku w organizmie oraz jego dostępności biologicznej.²

Dystrybucja leku w organizmie

Dystrybucja propofolu po podaniu dożylnym charakteryzuje się wielofazowym modelem farmakokinetycznym. Po wstrzyknięciu dożylnym w formie bolusa, obserwuje się szybki spadek początkowego stężenia propofolu we krwi, co wynika z dystrybucji leku do różnych kompartmentów organizmu. Jest to określane jako faza α, a okres półtrwania w tej fazie dystrybucji wynosi od 2 do 4 minut.³

W fazie eliminacji (faza β) stężenie propofolu we krwi zmniejsza się znacznie wolniej, z okresem półtrwania wynoszącym od 30 do 60 minut. Następnie ujawnia się trzeci, głęboki kompartment, który reprezentuje uwalnianie propofolu z tkanek o słabym ukrwieniu.⁴

Parametry dystrybucji propofolu przedstawiają się następująco:

• Centralna objętość dystrybucji: 0,2 do 0,79 l/kg masy ciała
• Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym: 1,8 do 5,3 l/kg masy ciała

⁵

Metabolizm propofolu

Propofol podlega intensywnemu metabolizmowi, głównie w wątrobie. W procesie tym powstają glukuronidy propofolu oraz glukuronidy i siarczany chinolu. Istotnym aspektem z klinicznego punktu widzenia jest fakt, że wszystkie powstałe metabolity propofolu są nieaktywne farmakologicznie.⁶

Eliminacja leku

Propofol charakteryzuje się bardzo szybką eliminacją z organizmu. Klirens całkowity leku wynosi około 2 l/min. Eliminacja zachodzi przede wszystkim na drodze procesów metabolicznych w wątrobie, gdzie klirens jest uzależniony od przepływu krwi przez ten narząd. Większość podanej dawki (około 88%) zostaje wydalona z moczem w postaci metabolitów. Jedynie niewielka część dawki propofolu (0,3%) jest wydalana z moczem w postaci niezmienionej.⁷

Farmakokinetyka u dzieci i młodzieży

Właściwości farmakokinetyczne propofolu u dzieci i młodzieży wykazują istotne różnice w porównaniu z populacją dorosłych. Klirens propofolu w przeliczeniu na kilogram masy ciała zwiększa się wraz z wiekiem pacjenta, co ma istotne znaczenie kliniczne przy ustalaniu dawkowania.⁸

Badania klirensu propofolu po podaniu dożylnym pojedynczej dawki 3 mg/kg wykazały następujące wartości w różnych grupach wiekowych:

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że średnia wartość klirensu propofolu jest znacząco mniejsza u noworodków poniżej 1 miesiąca życia (20 ml/kg/min) w porównaniu do starszych dzieci. Dodatkowo w tej grupie wiekowej obserwuje się znaczną zmienność osobniczą – wartości klirensu wahają się od 3,7 do 78 ml/kg/min. Ze względu na te ograniczone dane, wskazujące na dużą odmienność, nie można ustalić jednoznacznych zaleceń dotyczących dawkowania propofolu w populacji noworodków.⁹

Warto podkreślić, że klirens propofolu u dzieci starszych jest wyraźnie większy w porównaniu do pacjentów dorosłych, co ma istotne implikacje kliniczne przy ustalaniu właściwego dawkowania leku w tych grupach wiekowych.¹⁰