Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Podczas stosowania olanzapiny, podobnie jak innych leków przeciwpsychotycznych, należy wziąć pod uwagę, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta.¹

Przeciwwskazania u pacjentów z otępieniem

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem z uwagi na zwiększone ryzyko śmiertelności oraz zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo wykazały dwukrotny wzrost częstości zgonów u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) leczonych olanzapiną w porównaniu z grupą otrzymującą placebo (3,5% vs 1,5%).²

Czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnione połykanie
• sedację
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin

Śmiertelność była wyższa w grupie pacjentów leczonych olanzapiną niezależnie od obecności powyższych czynników ryzyka.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych zgłaszano często nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy (częściej niż w przypadku placebo), a olanzapina nie wykazywała większej skuteczności od placebo w leczeniu objawów psychotycznych.⁵

W badaniach nad olanzapiną u pacjentów z chorobą Parkinsona wymagane było utrzymanie stabilnego stanu wyjściowego przy najmniejszej skutecznej dawce leków przeciwparkinsonowskich (agonistów dopaminy). Leczenie olanzapiną rozpoczynano od dawki 2,5 mg/dobę, zwiększając ją maksymalnie do 15 mg/dobę według oceny badacza.⁶

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

ZZN jest stanem potencjalnego zagrożenia życia związanym z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych. Podczas stosowania olanzapiny również zgłaszano rzadkie przypadki ZZN. Kliniczne objawy tego zespołu obejmują:⁷

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno lub wahania ciśnienia tętniczego krwi, częstoskurcz, obfite pocenie się i zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo może wystąpić zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej, mioglobinuria (rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁸

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój lub zaostrzenie cukrzycy, sporadycznie ze współwystępującą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁹

Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leków przeciwpsychotycznych:

• pomiar stężenia glukozy we krwi na początku leczenia
• kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
• następnie kontrola co rok

Pacjentów leczonych olanzapiną należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (takich jak nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie i osłabienie). Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej wystąpienia wymagają systematycznego monitorowania kontroli glikemii.¹⁰

Regularne monitorowanie masy ciała jest konieczne według następującego schematu:

• na początku leczenia
• po 4, 8 i 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
• następnie kwartalnie

¹¹

Zaburzenia stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów lub z czynnikami ryzyka ich rozwoju.¹²

U wszystkich pacjentów otrzymujących olanzapinę należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z wytycznymi:

• na początku leczenia
• po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• następnie co 5 lat

¹³

Działanie przeciwcholinergiczne

Mimo że badania in vitro wykazały aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny, w badaniach klinicznych obserwowano małą częstość występowania objawów z nią związanych. Należy jednak zachować ostrożność przepisując olanzapinę pacjentom z:¹⁴

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi stanami chorobowymi, w których działanie przeciwcholinergiczne może mieć znaczenie kliniczne

Czynność wątroby

Często obserwowano przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych – AlAT (aminotransferazy alaninowej) i AspAT (aminotransferazy asparaginianowej), szczególnie na początku leczenia. Należy zachować ostrożność u pacjentów z:¹⁵

• zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• objawami przedmiotowymi i podmiotowymi zaburzeń czynności wątroby
• uprzednio istniejącymi stanami związanymi z ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku zdiagnozowania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać stosowanie olanzapiny.¹⁶

Neutropenia

Należy zachować ostrożność u pacjentów z:¹⁷

• małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki o znanym działaniu powodującym neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku wywołanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię lub chemioterapię
• z hipereozynofilią lub chorobą proliferacyjną szpiku kostnego

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁸

Przerwanie stosowania leku

Bardzo rzadko (≥0,01% i <0,1%) w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:¹⁹

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności
• wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] przy wartości wyjściowej <500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%). Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania zdarzeń niepożądanych dotyczących serca w porównaniu z placebo.²⁰

Należy jednak zachować ostrożność przepisując olanzapinę jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, szczególnie u pacjentów:²¹

• w podeszłym wieku
• z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• z zastoinową niewydolnością serca
• z przerostem mięśnia sercowego
• ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Niezbyt często (≥0,1% i <1%) zgłaszano związek czasowy między leczeniem olanzapiną a występowaniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Związek przyczynowo-skutkowy nie został jednak ustalony. Ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka tej choroby, należy identyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego (np. unieruchomienie pacjenta) i podejmować odpowiednie działania prewencyjne.²²

Ogólny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN)

Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność podczas jej stosowania w skojarzeniu z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem. Ponieważ wykazano in vitro antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, może ona wykazywać antagonistyczne działanie wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²³

Drgawki

Olanzapinę należy ostrożnie stosować u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Napady drgawek zgłaszano rzadko u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁴

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej późne dyskinezy występowały istotnie rzadziej w przypadku stosowania olanzapiny. Należy jednak pamiętać, że ryzyko późnych dyskinez rośnie wraz z długotrwałym stosowaniem leku. Dlatego w razie wystąpienia objawów późnych dyskinez u pacjenta przyjmującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub nawet wystąpić po zakończeniu leczenia.²⁵

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych niedociśnienie ortostatyczne u pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną występowało niezbyt często. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65 lat.²⁶

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano nagłe zgony sercowe u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwa razy większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to było porównywalne z ryzykiem dla innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w zbiorczej analizie.²⁷

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne działania niepożądane, w tym przyrost masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz zwiększenie stężenia prolaktyny.²⁸

Substancje pomocnicze – informacje dodatkowe

Olanzapina Viatris zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny. Aspartam po podaniu doustnym jest hydrolizowany w przewodzie pokarmowym, a jednym z głównych produktów hydrolizy jest fenyloalanina. Preparat może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią (PKU) – rzadką chorobą genetyczną, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania.²⁹

Olanzapina Viatris zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę ulegającą rozpadowi w jamie ustnej, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.³⁰