zaburzenie przemiany lipidów
Zaburzenia przemiany lipidów, znane również jako dyslipidemie, to grupa schorzeń metabolicznych charakteryzujących się nieprawidłowym stężeniem lipidów we krwi. Najczęściej obserwuje się podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL (tzw. „złego cholesterolu”) oraz trójglicerydów, przy jednoczesnym obniżeniu stężenia cholesterolu HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”).
Dyslipidemie mogą mieć charakter pierwotny (uwarunkowany genetycznie) lub wtórny (wywołany przez inne choroby, np. niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, cukrzycę, choroby wątroby lub stosowane leki). Najczęstszą pierwotną dyslipidemią jest hipercholesterolemia rodzinna, dziedziczona autosomalnie dominująco, związana z mutacją genu receptora LDL.
Długotrwałe zaburzenia lipidowe stanowią istotny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, w tym choroby wieńcowej, zawału serca i udaru mózgu. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych profilu lipidowego na czczo, obejmujących oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i trójglicerydów.
Leczenie zaburzeń przemiany lipidów obejmuje modyfikację stylu życia (dieta uboga w tłuszcze nasycone i cholesterol, zwiększona aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia tytoniu) oraz farmakoterapię. Lekami pierwszego rzutu są statyny, które hamują syntezę cholesterolu w wątrobie. W przypadku nietolerancji statyn lub niedostatecznej skuteczności monoterapii stosuje się ezetimib, fibraty, żywice jonowymienne lub inhibitory PCSK9.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Zylena
Olanzapina (Zylena) jest przeciwwskazana u pacjentów z psychozą i zaburzeniami zachowania w przebiegu otępienia, ze względu na dwukrotnie wyższą śmiertelność (3,5% vs 1,5% placebo) oraz trzykrotnie wyższą częstość zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4% placebo) w badaniach u osób w wieku średnio 78 lat. Czynniki ryzyka obejmują wiek >65 lat, zaburzenia połykania, sedację, niedożywienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z chorobą Parkinsona leczonych agonistami dopaminy, ze względu na nasilenie parkinsonizmu i omamy. Istotnym zagrożeniem jest złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) objawiający się hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego, wymagający natychmiastowego odstawienia leku. Należy monitorować ryzyko hiperglikemii i cukrzycy, wykonując pomiar glikemii przed terapią, po 12 tygodniach oraz corocznie, a także kontrolować masę ciała (przed leczeniem, po 4, 8, 12 tygodniach i co kwartał) oraz profil lipidowy (przed leczeniem, po 12 tygodniach i co 5 lat).
agonista dopaminy, aminotransferazy wątrobowe, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, działanie przeciwcholinergiczne, fenyloketonuria, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, nagły zgon sercowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność porażenna jelit, niewydolność wątroby, ostra niewydolność nerek, otępienie, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, późna dyskineza, przerost gruczołu krokowego, przerost mięśnia sercowego, psychoza, rabdomioliza, udar mózgu, uszkodzenie wątroby, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie przemiany lipidów, zakrzepica żylna, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół wydłużonego odstępu QT, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Olanzapina Viatris
Olanzapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne, wykazuje opóźnioną poprawę kliniczną, co wymaga ścisłego monitorowania pacjenta w pierwszych tygodniach terapii. Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z psychozą lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem ze względu na dwukrotnie wyższe ryzyko śmiertelności (3,5% vs 1,5%) oraz trzykrotny wzrost zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4%) w porównaniu z placebo, szczególnie u osób powyżej 65-75 lat. U pacjentów z chorobą Parkinsona olanzapina może nasilać objawy parkinsonizmu i omamy, nie wykazując przewagi nad placebo w leczeniu psychozy. Zespół neuroleptycznego złośliwego (ZZN) jest rzadkim, ale potencjalnie śmiertelnym powikłaniem, objawiającym się m.in. hipertermią, sztywnością mięśni i zaburzeniami świadomości, wymagającym natychmiastowego odstawienia leku. Ponadto, olanzapina może indukować hiperglikemię, zaostrzenie cukrzycy, zmiany w profilu lipidowym oraz przemijające podwyższenie aminotransferaz (AlAT, AspAT), co wymaga regularnego monitorowania glikemii, lipidów i funkcji wątroby zgodnie z zaleceniami (glukoza: na początku, po 12 tygodniach i co rok; lipidy: na początku, po 12 tygodniach i co 5 lat; masa ciała: na początku, po 4, 8, 12 tygodniach i kwartalnie).
agonista dopaminy, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, aminotransferaza wątrobowa, aspartam, choroba Parkinsona, cukrzyca, działanie przeciwcholinergiczne, fenyloketonuria, hipereozynofilia, hiperglikemia, kinaza kreatynowa, kwasica ketonowa, nagły zgon sercowy, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, odstęp QTc, olanzapina, ośrodkowy układ nerwowy, otępienie, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, późna dyskineza, zaburzenie przemiany lipidów, zapalenie wątroby, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół wydłużonego odstępu QT, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Olanzapine +pharma
Olanzapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne, wymaga monitorowania skuteczności i działań niepożądanych, gdyż poprawa kliniczna może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach terapii. Lek nie jest zatwierdzony do leczenia psychozy i zaburzeń zachowania w otępieniu ze względu na dwukrotnie wyższą śmiertelność (3,5% vs 1,5%) oraz trzykrotnie wyższe ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4%) w porównaniu z placebo u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat). Czynniki ryzyka obejmują wiek >65 lat, utrudnione połykanie, sedację, niedożywienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. U pacjentów z chorobą Parkinsona olanzapina nie wykazała skuteczności i nasilała objawy parkinsonizmu oraz omamy; dawka początkowa wynosiła 2,5 mg/dobę, maksymalnie do 15 mg/dobę. Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest rzadkim, ale potencjalnie śmiertelnym powikłaniem, objawiającym się m.in. gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego, wymagającym natychmiastowego odstawienia leku.
agonista dopaminy, aminotransferaza wątrobowa, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, działanie antycholinergiczne, fosfokinaza kreatynowa, granulocyt obojętnochłonny, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, lek przeciwparkinsonowy, lek przeciwpsychotyczny, mioglobinuria, neutropenia, niedrożność porażenna jelit, niestabilność autonomicznego układu nerwowego, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie mieszane, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, przerost gruczołu krokowego, psychoza związana z otępieniem, rabdomioliza, sztywność mięśniowa, udar mózgu, uszkodzenie wątroby, zaburzenie przemiany lipidów, zaburzenie świadomości, zapalenie wątroby, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Olanzapine Aurovitas
Olanzapina wymaga ścisłego monitorowania klinicznego ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz z otępieniem. Badania kontrolowane placebo wykazały dwukrotnie wyższą śmiertelność (3,5% vs. 1,5%) oraz trzykrotnie większą częstość zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs. 0,4%) u osób starszych (średnia wieku 78 lat) leczonych olanzapiną. Czynniki ryzyka obejmują wiek >65 lat, sedację, niedożywienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. Olanzapina nie jest zalecana w psychozie indukowanej agonistami dopaminy u chorych na Parkinsona ze względu na nasilenie parkinsonizmu i brak przewagi nad placebo. Istotne jest także ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN) z objawami takimi jak gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości i niestabilność układu autonomicznego, wymagające natychmiastowego odstawienia leku.
aminotransferaza wątrobowa, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, działanie przeciwcholinergiczne, fosfokinaza kreatyninowa, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, lipidy, mioglobinuria, nagły zgon sercowy, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, odstęp QTc, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie, późna dyskineza, przemijający napad niedokrwienny, rabdomioliza, schizofrenia, sedacja, tachykardia, udar, wątrobowokomórkowe uszkodzenie wątroby, zaburzenie przemiany lipidów, zakrzep z zatorami, zapalenie wątroby, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, złośliwy zespół neuroleptyczny