Właściwości farmakodynamiczne
Mantreda 15 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban, substancja czynna leku Mantreda, należy do grupy farmakoterapeutycznej oznaczonej kodem ATC: B01AF01 – substancje przeciwzakrzepowe, bezpośrednie inhibitory czynnika Xa. Charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania oraz wywiera określone efekty farmakodynamiczne na organizm, które są kluczowe dla jego skuteczności terapeutycznej.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban jest wysoce wybiórczym, bezpośrednim inhibitorem czynnika Xa, który wykazuje biodostępność po podaniu doustnym. Jego działanie polega na przerywaniu zarówno wewnątrzpochodnej, jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa. Dzięki temu mechanizmowi rywaroksaban hamuje zarówno wytwarzanie trombiny, jak i powstawanie zakrzepu. Istotnym aspektem mechanizmu działania jest fakt, że rywaroksaban nie hamuje trombiny (aktywowanego czynnika II) oraz jak wykazały badania, nie wpływa na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Działanie hamujące rywaroksabanu na aktywność czynnika Xa wykazuje zależność dawkową u ludzi. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki, z wyraźną korelacją ze stężeniami w osoczu (współczynnik korelacji r wynosi 0,98) przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin. Warto podkreślić, że wyniki mogą się różnić w zależności od zastosowanego odczynnika w teście.³

W kontekście pomiarów PT istotne jest, aby wartości podawać w sekundach, a nie jako Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR), ponieważ INR jest skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie można go stosować do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.⁴

Wartości PT u pacjentów z ZŻG, ZP i w profilaktyce nawrotów

U pacjentów otrzymujących rywaroksaban w leczeniu zakrzepicy żył głębokich (ZŻG), zatorowości płucnej (ZP) oraz w profilaktyce nawrotów tych stanów, zaobserwowano charakterystyczne wartości czasu protrombinowego. Pomiary PT (przy użyciu odczynnika Neoplastin) przeprowadzone w czasie od 2 do 4 godzin po przyjęciu tabletki (w okresie maksymalnego efektu działania leku) wykazały następujące przedziały wartości dla 5/95 percentyli:⁵

W najniższym punkcie stężenia (8-16 godzin po przyjęciu tabletki dla dawki 15 mg dwa razy na dobę oraz 18-30 godzin po przyjęciu dla dawki 20 mg raz na dobę), wartości PT dla 5/95 percentyli zawierały się odpowiednio w przedziałach 14-24 sekund oraz 13-20 sekund.⁶

Wartości PT u pacjentów z migotaniem przedsionków

W przypadku pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, którzy otrzymują rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, obserwuje się następujące wartości PT (Neoplastin) dla 5/95 percentyli:⁷

W najniższym punkcie stężenia (16-36 godzin po przyjęciu tabletki), wartości PT dla 5/95 percentyli zawierały się w przedziale 12-26 sekund zarówno u pacjentów leczonych dawką 20 mg raz na dobę, jak i u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek otrzymujących 15 mg raz na dobę.⁸

Odwracanie działania farmakodynamicznego

W badaniu klinicznym dotyczącym odwracania farmakodynamiki rywaroksabanu przeprowadzonym z udziałem zdrowych osób dorosłych (n=22), oceniano działanie jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów kompleksów czynników protrombiny (PCC):

• 3-czynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• 4-czynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Co ciekawe, 3-czynnikowy PCC, pomimo mniejszego wpływu na PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z 4-czynnikowym PCC.⁹

Inne testy koagulologiczne

W ocenie działania farmakodynamicznego rywaroksabanu można również wykorzystać inne testy, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest. Podobnie jak w przypadku PT, oba te parametry ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki rywaroksabanu. Należy jednak zaznaczyć, że nie zaleca się rutynowego stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.¹⁰

Monitorowanie leczenia

Ważną praktyczną informacją jest fakt, że w codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Jednak w przypadkach uzasadnionych klinicznie, istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.¹¹