Właściwości farmakokinetyczne lidokainy

Lidokaina (chlorowodorek lidokainy) charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką, zależną od drogi podania oraz stanu fizjologicznego pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące farmakokinetyki leku Lignocain 2% (20 mg/ml roztwór do wstrzykiwań).

Rozpoczęcie działania i stężenia terapeutyczne

Po podaniu dożylnym przeciwarytmiczne działanie lidokainy rozpoczyna się bardzo szybko. Maksymalne stężenie w osoczu obserwuje się już po 1-2 minutach od podania. Działanie pojedynczego bolusa utrzymuje się przez okres 10-20 minut. Aby utrzymać efekt przeciwarytmiczny, konieczne jest kontynuowanie podawania leku w postaci wlewu dożylnego. ¹

Terapeutyczne stężenie lidokainy w osoczu powinno mieścić się w zakresie od 1,5 do 6 mg/l. Przekroczenie górnej granicy tego zakresu (stężenie powyżej 6 mg/l) może prowadzić do wystąpienia toksycznych działań niepożądanych, szczególnie o charakterze neurologicznym i kardiologicznym. ²

Dystrybucja leku w organizmie

Po podaniu dożylnym lidokaina początkowo dociera do narządów intensywnie perfundowanych, a następnie ulega redystrybucji do mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej. Okres półtrwania w fazie alfa-dystrybucji wynosi około 6-9 minut. ³

U zdrowych osób objętość dystrybucji lidokainy wynosi średnio 1,5 l/kg (zakres 1,3-1,7 l/kg). Wartość ta ulega zmianom w różnych stanach patologicznych: zmniejsza się do 0,8-1,1 l/kg w przypadku niewydolności serca, a zwiększa do około 2,3 l/kg u pacjentów z niewydolnością wątroby. U noworodków objętość dystrybucji jest znacząco wyższa i wynosi około 2,7 l/kg. ⁴

Lidokaina oraz jej metabolit monoetyloglicynoksylidyd (MEGX) przenikają powoli przez barierę krew-mózg. Lek w 60-80% wiąże się z kwaśną glikoproteiną alfa1 w osoczu. ⁵

Stężenia osoczowe po różnych drogach podania

Farmakokinetyka lidokainy wykazuje znaczącą zmienność w zależności od drogi podania:

• Podanie domięśniowe: Po podaniu 400 mg jednowodnego chlorowodorku lidokainy podczas blokady nerwów międzyżebrowych, maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) wynosi 6,48 mg/l i osiągane jest po 5-15 minutach (tmax). ⁶
• Wlew ciągły: Stężenia stanu równowagi w osoczu osiągane są po około 6 godzinach (zakres 5-7 godzin), chociaż stężenie terapeutyczne w surowicy krwi uzyskuje się już po 15-60 minutach. ⁷
• Podanie podskórne: Wartości Cmax wynoszą odpowiednio 4,91 mg/l po wstrzyknięciu dopochwowym lub 1,95 mg/l po wstrzyknięciu brzusznym. ⁸
• Znieczulenie nasiękowe policzkowo-szczękowe: W badaniu z udziałem pięciu zdrowych ochotników, po zastosowaniu 36 mg jednowodnego chlorowodorku lidokainy w 2% roztworze, wartość Cmax wyniosła 0,31 mg/l. ⁹
• Wstrzyknięcie nadtwardówkowe: Stężenie w osoczu wydaje się być niezależne od zastosowanej dawki. Podanie 400 mg lidokainy dawało wartości Cmax 4,27 mg/l lub 2,65 mg/l. ¹⁰
• Podanie dooponowe: Brak dostępnych danych dotyczących farmakokinetyki lidokainy po podaniu dooponowym. ¹¹

Metabolizm lidokainy

Lidokaina podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu. Jest szybko metabolizowana przez układy monooksygenaz, głównie poprzez następujące procesy:

• dealkilację utleniającą
• wprowadzanie grup hydroksylowych do pierścienia aromatycznego
• hydrolizę wiązania amidowego

Hydroksylowane pochodne ulegają następnie sprzęganiu. Około 90% podanej lidokainy jest metabolizowane do kilku metabolitów, w tym głównie do 4-hydroksy-2,6-ksylidyny, glukuronidu 4-hydroksy-2,6-ksylidyny oraz, w dalszych etapach, do monoetyloglicynoksylidydu (MEGX) i glicynoksylidydu (GX). ¹²

Metabolity MEGX i GX mogą kumulować się podczas długotrwałych infuzji lub w przypadku niewydolności nerek, ze względu na ich dłuższy okres półtrwania w porównaniu do lidokainy. W przypadkach niewydolności wątroby szybkość metabolizmu lidokainy może być znacząco zmniejszona, nawet do 10-50% wartości prawidłowej. ¹³

Biodostępność lidokainy po podaniu doustnym wynosi około 35%, co wynika z efektu pierwszego przejścia. ¹⁴

Eliminacja lidokainy

Z organizmu wydalane jest 5-10% lidokainy w postaci niezmienionej z moczem, a pozostała część w formie metabolitów. ¹⁵

Okres półtrwania eliminacji lidokainy wynosi 1,5-2 godziny u dorosłych i około 3 godziny u noworodków. W przypadku ciężkiej niewydolności serca czas ten ulega wydłużeniu do 4-10 godzin (a nawet do 12 godzin), a w przypadku przewlekłych chorób wątroby wywołanych nadużywaniem alkoholu do 4,5-6 godzin. ¹⁶

Okresy półtrwania aktywnych metabolitów różnią się od czasu półtrwania lidokainy:

• monoetyloglicynoksylidyd (MEGX) – około 2 godziny
• glicynoksylidyd (GX) – około 10 godzin

Czasy te ulegają wydłużeniu po zawale serca prowadzącym do niewydolności. ¹⁷

W przypadku niewydolności nerek okres półtrwania w osoczu glicynoksylidydu (GX) wynosi około 10 godzin, natomiast okres półtrwania lidokainy wynosi 2-3 godziny. W związku z tym, przy wielokrotnym podawaniu dożylnym leku istnieje ryzyko kumulacji. ¹⁸

Szybkość eliminacji lidokainy zależy od pH i może zostać zwiększona pod wpływem zakwaszenia moczu. Klirens osocza wynosi 0,95 ml/minutę. ¹⁹

Farmakokinetyka w populacjach szczególnych

Przenikanie przez łożysko i do mleka

Lidokaina przenika przez barierę łożyska. Wskaźnik stężenia dla embriona lub płodu w stosunku do stężenia w osoczu matki wynosi od 0,4 do 1,3. U noworodków, których matki poddano znieczuleniu przy użyciu lidokainy, stwierdzono poziom stężenia lidokainy w osoczu odpowiadający 40-45% stężenia w osoczu matki. ²⁰

W przypadku noworodków, 50-75% lidokainy jest usuwane przez nerki w postaci związku niezmienionego. ²¹

Nie ustalono dotychczas, czy lidokaina przenika do mleka kobiecego. ²²