Właściwości farmakodynamiczne
Ketrel 25 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Ketrel

Kwetiapina, substancja czynna leku Ketrel, jest klasyfikowana jako atypowy lek przeciwpsychotyczny, należący do grupy farmakoterapeutycznej o kodzie ATC: N05 AH 04. Produkt leczniczy dostępny jest w postaci tabletek powlekanych w trzech dawkach: 25 mg, 100 mg oraz 200 mg, zawierających odpowiednio 25 mg, 100 mg i 200 mg kwetiapiny w postaci kwetiapiny fumaranu.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania kwetiapiny opiera się na jej oddziaływaniu na różnorodne receptory neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. Zarówno kwetiapina, jak i jej aktywny metabolit – norkwetiapina, który występuje w osoczu człowieka, wykazują powinowactwo do wielu typów receptorów. Szczególnie istotne jest ich oddziaływanie na receptory serotoninergiczne (5HT2) oraz dopaminergiczne (D1 i D2) w mózgu.²

Uważa się, że charakterystyczne dla kwetiapiny działanie przeciwpsychotyczne przy jednoczesnym niskim ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych (w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami) wynika z jej bardziej wybiórczego działania antagonistycznego wobec receptorów 5HT2 niż na receptory D2. Ta selektywność receptorowa stanowi kluczową cechę definiującą atypowe neuroleptyki.³

Profil receptorowy kwetiapiny i norkwetiapiny charakteryzuje się ponadto:⁴

• Brakiem zauważalnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych
• Dużym powinowactwem do receptorów histaminergicznych
• Dużym powinowactwem do receptorów α1-adrenergicznych
• Umiarkowanym powinowactwem do receptorów α2-adrenergicznych
• Umiarkowanym do dużego powinowactwem do różnych receptorów muskarynowych

Dodatkowo, norkwetiapina poprzez hamowanie czynnika transportującego norepinefrynę (NET) oraz częściowe oddziaływanie agonistyczne na receptory 5HT1A, może przyczyniać się do skuteczności terapeutycznej kwetiapiny jako leku przeciwdepresyjnego, co rozszerza spektrum działania tego związku.⁵

Działanie farmakodynamiczne

Kwetiapina wykazuje aktywność w standardowych testach oceniających działanie przeciwpsychotyczne, takich jak test odruchu unikania. Lek skutecznie hamuje działanie agonistów dopaminy, co można zweryfikować zarówno za pomocą testów behawioralnych, jak i elektrofizjologicznych. Biochemicznym wskaźnikiem blokady receptorów D2 przez kwetiapinę jest zaobserwowane zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy.⁶

Liczne badania przedkliniczne potwierdzają atypowy charakter kwetiapiny i jej odmienność od klasycznych neuroleptyków. W przeciwieństwie do typowych leków przeciwpsychotycznych, kwetiapina:⁷

• Nie wywołuje nadwrażliwości receptorów D2 podczas długotrwałego stosowania⁸
• Wykazuje jedynie słabe działanie kataleptyczne nawet w dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2⁹
• Wybiórczo hamuje przewodnictwo w neuronach układu limbicznego, wywołując blokadę depolaryzacyjną szlaku mezolimbicznego, bez wpływu na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego (przy stosowaniu przewlekłym)¹⁰
• W minimalnym stopniu wywołuje objawy dystonii u małp rodzaju Cebus uwrażliwionych na działanie neuroleptyków (zarówno przy podawaniu ostrym, jak i długotrwałym)¹¹

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w schizofrenii

Efektywność kwetiapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych. Trzy kontrolowane placebo badania kliniczne, w których zastosowano różne dawki kwetiapiny, nie wykazały różnic między kwetiapiną a placebo w zakresie częstości występowania objawów pozapiramidowych ani konieczności jednoczesnego stosowania leków przeciwcholinergicznych.¹²

Dodatkowe badanie kliniczne kontrolowane placebo, oceniające zastosowanie stałych dawek kwetiapiny w zakresie od 75 do 750 mg na dobę, również nie wykazało zwiększonej częstości występowania objawów pozapiramidowych ani konieczności jednoczesnego stosowania leków przeciwcholinergicznych.¹³

Należy zaznaczyć, że długookresowa skuteczność kwetiapiny w zapobieganiu nawrotom schizofrenii nie była oceniana w zaślepionych badaniach klinicznych.¹⁴ Jednak w badaniach otwartych u pacjentów ze schizofrenią wykazano, że kwetiapina była skuteczna w utrzymaniu poprawy klinicznej podczas przedłużonego stosowania u pacjentów, u których uzyskano poprawę kliniczną po rozpoczęciu leczenia. Sugeruje to skuteczność kwetiapiny w długotrwałej terapii schizofrenii.¹⁵

Skuteczność w chorobie dwubiegunowej

W terapii objawów maniakalnych w przebiegu choroby dwubiegunowej przeprowadzono cztery kontrolowane badania kliniczne, oceniające dawki kwetiapiny do 800 mg. W dwóch badaniach kwetiapina była stosowana w monoterapii, a w dwóch pozostałych w terapii skojarzonej z solami litu lub walproinianem sodu. Wyniki tych badań nie wykazały różnic między grupami leczonymi kwetiapiną i placebo pod względem częstości występowania objawów pozapiramidowych ani konieczności jednoczesnego stosowania leków przeciwcholinergicznych.¹⁶

Podsumowanie profilu farmakodynamicznego

Podsumowując, kwetiapina zawarta w leku Ketrel charakteryzuje się profilem farmakodynamicznym typowym dla atypowych leków przeciwpsychotycznych. Dzięki selektywnemu oddziaływaniu na różne receptory neurotransmiterów, szczególnie poprzez silniejszą blokadę receptorów 5HT2 niż D2, zapewnia skuteczne działanie przeciwpsychotyczne przy zminimalizowanym ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych. Dodatkowe oddziaływanie norkwetiapiny na układy serotoninergiczny i noradrenergiczny rozszerza spektrum terapeutyczne leku o działanie przeciwdepresyjne. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność kwetiapiny zarówno w leczeniu schizofrenii, jak i objawów maniakalnych w chorobie dwubiegunowej, przy zachowaniu korzystnego profilu bezpieczeństwa w zakresie objawów pozapiramidowych.¹⁷