Wpływ kwetiapiny na płodność, ciążę i laktację

Kwetiapina, substancja czynna produktu leczniczego Ketrel (dostępnego w dawkach 25 mg, 100 mg oraz 200 mg w postaci tabletek powlekanych), wymaga szczególnej uwagi w przypadku rozważania jej stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią. Lekarz powinien dokładnie przedstawić pacjentce wszystkie dostępne informacje dotyczące potencjalnego wpływu leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny zostać przekazane pacjentce w ramach świadomej decyzji terapeutycznej.

Ciąża – pierwszy trymestr

Dostępne dane dotyczące stosowania kwetiapiny w pierwszym trymestrze ciąży są umiarkowane pod względem ilościowym (od 300 do 1000 udokumentowanych przypadków zakończonych ciąż). Analizując raporty indywidualne oraz wybrane badania obserwacyjne, nie stwierdzono jednoznacznie zwiększonego ryzyka wystąpienia wad rozwojowych u płodu powiązanych ze stosowaniem kwetiapiny. Należy jednak podkreślić, że na podstawie wszystkich dostępnych aktualnie danych nie można wyciągnąć ostatecznych wniosków dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w tym okresie ciąży.¹

Istotne jest, aby pacjentka wiedziała, że w badaniach przedklinicznych przeprowadzonych na zwierzętach zaobserwowano toksyczne oddziaływanie kwetiapiny na procesy rozrodcze. W związku z tym kwetiapina powinna być stosowana w ciąży wyłącznie w sytuacjach, gdy potencjalne korzyści terapeutyczne dla matki przewyższają możliwe ryzyko dla rozwijającego się płodu.²

Ciąża – trzeci trymestr

Szczególnie istotne jest monitorowanie stanu noworodków matek, które w trzecim trymestrze ciąży przyjmowały kwetiapinę, podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych. U takich noworodków mogą wystąpić działania niepożądane o różnym nasileniu i czasie trwania, w tym:³

• Objawy pozapiramidowe – zaburzenia motoryki i napięcia mięśniowego
• Objawy odstawienia – związane z nagłym przerwaniem ekspozycji na lek
• Szczegółowe objawy mogące występować u noworodka:

W literaturze medycznej opisywano występowanie u noworodków następujących objawów:⁴

• Pobudzenie – wzmożona aktywność psychoruchowa
• Hipertonia – wzmożone napięcie mięśniowe
• Hipotonia – obniżone napięcie mięśniowe
• Drżenie – mimowolne, rytmiczne ruchy kończyn lub całego ciała
• Senność – nadmierna, patologiczna potrzeba snu
• Niewydolność oddechowa – zaburzenia prawidłowej funkcji układu oddechowego
• Zaburzenia pobierania pokarmu – trudności w ssaniu, połykaniu lub przyjmowaniu pokarmu

Ze względu na możliwość wystąpienia powyższych objawów, noworodki matek przyjmujących kwetiapinę w trzecim trymestrze ciąży powinny być poddane ścisłej obserwacji medycznej.⁵

Karmienie piersią

Dane dotyczące przenikania kwetiapiny do mleka kobiecego są bardzo ograniczone. Na podstawie dostępnych doniesień naukowych trudno jednoznacznie określić rzeczywistą skalę wydzielania kwetiapiny do mleka kobiet karmiących piersią podczas stosowania dawek terapeutycznych.⁶

W związku z brakiem wystarczających i wiarygodnych danych naukowych, decyzja dotycząca kontynuacji lub przerwania karmienia piersią u pacjentki przyjmującej kwetiapinę, bądź też rozważenie przerwania terapii produktem Ketrel, powinna być podejmowana indywidualnie. W procesie decyzyjnym należy uwzględnić zarówno korzyści zdrowotne dla dziecka wynikające z karmienia naturalnego, jak i korzyści terapeutyczne dla matki związane z leczeniem kwetiapiną.⁷

Wpływ na płodność

Wpływ kwetiapiny na płodność u ludzi nie był dotychczas przedmiotem specyficznych badań klinicznych. W badaniach przedklinicznych przeprowadzonych na szczurach zaobserwowano efekty związane ze zwiększonym stężeniem prolaktyny we krwi zwierząt. Należy jednak podkreślić, że wyniki te nie mają bezpośredniego przełożenia na ludzi i nie można na ich podstawie jednoznacznie wnioskować o wpływie kwetiapiny na płodność u człowieka.⁸

Zalecenia dla lekarzy w zakresie komunikacji z pacjentką

Lekarz przepisujący kwetiapinę (Ketrel) kobiecie w wieku rozrodczym, ciężarnej lub karmiącej piersią powinien:

1. Szczegółowo wyjaśnić znane i potencjalne ryzyka oraz korzyści związane ze stosowaniem kwetiapiny w kontekście płodności, ciąży i laktacji
2. Omówić dostępne alternatywne metody leczenia i ich profile bezpieczeństwa
3. W przypadku pacjentek ciężarnych, szczególnie w trzecim trymestrze, poinformować o konieczności ścisłego monitorowania noworodka po porodzie
4. Przedstawić pacjentce karmiącej piersią wszystkie za i przeciw kontynuacji leczenia kwetiapiną wobec karmienia naturalnego
5. Udokumentować w historii choroby przeprowadzoną rozmowę i podjęte wspólnie z pacjentką decyzje terapeutyczne
6. W przypadku zdecydowania o kontynuacji leczenia kwetiapiną w ciąży lub podczas karmienia piersią, zaplanować odpowiedni schemat monitorowania stanu matki i dziecka

Ostateczna decyzja terapeutyczna powinna być zawsze wynikiem dokładnej analizy indywidualnej sytuacji klinicznej pacjentki, z uwzględnieniem nasilenia objawów choroby psychicznej, dostępnych alternatyw terapeutycznych oraz potencjalnych zagrożeń i korzyści dla matki i dziecka.