Wpływ ketoprofenu na płodność, ciążę i laktację

Ketoprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), których stosowanie w okresie ciąży i laktacji wymaga szczególnej ostrożności ze względu na potencjalne ryzyko dla matki i dziecka. Lekarze powinni dokładnie rozważyć korzyści i ryzyko związane z terapią ketoprofenem u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią.¹

Wpływ na płodność

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, w tym ketoprofenu, może negatywnie wpływać na płodność kobiet. Mechanizm tego działania związany jest z hamowaniem syntezy prostaglandyn i cyklooksygenazy, co może zaburzać procesy owulacji i implantacji zarodka. Z tego powodu nie zaleca się stosowania ketoprofenu w postaci granulatu w przypadku kobiet, które planują zajść w ciążę.²

Należy również zaznaczyć, że u kobiet, u których występują zaburzenia płodności lub które są poddawane badaniom diagnostycznym w kierunku niepłodności, lekarz powinien rozważyć przerwanie podawania ketoprofenu, jak również innych NLPZ.³

Stosowanie w ciąży

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Generalnie należy unikać stosowania ketoprofenu podczas pierwszego i drugiego trymestru ciąży. Dane epidemiologiczne wskazują na podwyższone ryzyko powikłań związanych z przyjmowaniem inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży, takich jak:⁴

• Zwiększone ryzyko poronienia
• Wyższe ryzyko rozwoju wad rozwojowych serca
• Podwyższone ryzyko wytrzewienia jelit

Badania wykazały, że bezwzględne ryzyko wad rozwojowych serca zwiększyło się z mniej niż 1% do około 1,5%. Należy podkreślić, że ryzyko to wzrasta wraz ze zwiększeniem dawki leku i wydłużeniem czasu leczenia.⁵

Badania na modelach zwierzęcych dostarczyły następujących obserwacji dotyczących inhibitorów syntezy prostaglandyn:⁶

• Zwiększona utrata przed- i poimplantacyjna zarodków
• Zwiększona śmiertelność zarodków i płodów
• Wyższa częstość wad rozwojowych, szczególnie dotyczących układu sercowo-naczyniowego, gdy lek podawano w okresie organogenezy

Szczególnej uwagi wymaga okres od 20. tygodnia ciąży, gdyż stosowanie ketoprofenu może prowadzić do małowodzia (obniżonej ilości płynu owodniowego) spowodowanego zaburzeniami czynności nerek płodu. Małowodzie może wystąpić w krótkim czasie po rozpoczęciu leczenia, ale zwykle ustępuje po jego przerwaniu.⁷

Istnieją również doniesienia o możliwości wystąpienia skurczu przewodu Botalla po leczeniu prowadzonym w drugim trymestrze ciąży. W większości przypadków objaw ten ustępuje po przerwaniu leczenia.⁸

W związku z powyższymi ryzykami, w pierwszym i drugim trymestrze ciąży ketoprofenu nie należy stosować, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lek jest stosowany u kobiety starającej się zajść w ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, dawka powinna być możliwie najmniejsza, a czas stosowania jak najkrótszy.⁹

Lekarz powinien rozważyć monitorowanie ciąży pod kątem małowodzia i skurczu przewodu Botalla po ekspozycji na ketoprofen przez kilka dni, począwszy od 20. tygodnia ciąży. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub skurczu przewodu Botalla, należy niezwłocznie przerwać podawanie ketoprofenu.¹⁰

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie ketoprofenu w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne poważne działania niepożądane zarówno u płodu, jak i u matki.¹¹

Inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym ketoprofen, stosowane w trzecim trymestrze ciąży mogą powodować następujące zagrożenia dla płodu:¹²

• Toksyczne działanie na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy płodu – przedwczesny skurcz/zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek – mogące postępować do niewydolności nerek z towarzyszącym małowodziem

Ponadto stosowanie ketoprofenu pod koniec ciąży może narazić matkę i noworodka na następujące powikłania:¹³

• Wydłużenie czasu krwawienia i działanie przeciwzakrzepowe – mogące wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek leku
• Zahamowanie skurczów macicy – prowadzące do opóźnienia lub przedłużenia porodu

Szczególnie istotny jest fakt, że stosowanie ketoprofenu w okresie bliskim porodu może powodować zmiany hemodynamiki krążenia płucnego u nienarodzonego dziecka, co może prowadzić do ciężkich powikłań dotyczących oddychania.¹⁴

Karmienie piersią

W odniesieniu do stosowania ketoprofenu w okresie laktacji, należy zaznaczyć, że brakuje wystarczających danych dotyczących przenikania tego leku do mleka kobiet karmiących piersią. Z tego powodu ketoprofen nie jest zalecany do stosowania u matek karmiących.¹⁵

Lekarz powinien dokładnie ocenić korzyści wynikające z leczenia matki względem potencjalnego ryzyka dla dziecka karmionego piersią i rozważyć alternatywne metody leczenia lub czasowe przerwanie karmienia piersią w przypadku konieczności zastosowania ketoprofenu.

Zalecenia dla lekarzy

Podejmując decyzję o zastosowaniu ketoprofenu u kobiet w wieku rozrodczym, lekarz powinien:

1. Poinformować pacjentkę o możliwym negatywnym wpływie leku na płodność
2. Wykluczyć ciążę przed rozpoczęciem leczenia
3. Zapytać o plany prokreacyjne
4. Poinformować o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas terapii
5. Wyjaśnić ryzyka związane ze stosowaniem leku w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem bezwzględnego przeciwwskazania w III trymestrze
6. Poinformować o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku zajścia w ciążę podczas terapii
7. Przekazać informację o braku wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w okresie karmienia piersią

W przypadku kobiet w ciąży, gdy zastosowanie ketoprofenu jest bezwzględnie konieczne (I i II trymestr), lekarz powinien zalecić najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas oraz zapewnić odpowiednie monitorowanie stanu zdrowia matki i płodu.¹⁶