Właściwości farmakodynamiczne leku Ioflupane (123I) ROTOP

Ioflupane (123I) ROTOP należy do grupy farmakoterapeutycznej preparatów radiofarmaceutycznych stosowanych w diagnostyce ośrodkowego układu nerwowego (kod ATC: V09AB03). Jest to preparat diagnostyczny zawierający znakowany izotopem jodu-123 joflupan, który charakteryzuje się szczególnymi właściwościami farmakodynamicznymi istotnie wpływającymi na jego zastosowanie kliniczne.¹

Istotną cechą tego radiofarmaceutyku jest brak działania farmakologicznego po podaniu dożylnym w zalecanych dawkach diagnostycznych. Wynika to z niewielkiej objętości joflupanu podawanego we wstrzyknięciu, co nie wywołuje istotnych efektów farmakologicznych w organizmie pacjenta.²

Mechanizm działania

Joflupan stanowi strukturalny analog kokainy, co determinuje jego specyficzne powinowactwo do określonych struktur mózgowych. Badania eksperymentalne przeprowadzone na modelach zwierzęcych wykazały, że substancja ta charakteryzuje się wysokim powinowactwem do presynaptycznego transportera dopaminy. Ta właściwość umożliwia zastosowanie znakowanego radioaktywnie joflupanu (123I) jako zastępczego wskaźnika w ocenie integralności neuronów dopaminergicznych, zlokalizowanych w istocie czarnej oraz w prążkowiu.³

Dodatkowo, joflupan wykazuje zdolność wiązania się z transporterem serotoniny na neuronach 5-HT, jednak z istotnie mniejszym (około 10-krotnie) powinowactwem w porównaniu do transportera dopaminy. Ta selektywność wiązania determinuje specyficzność diagnostyczną preparatu.⁴

Należy podkreślić, że brak jest doświadczeń klinicznych dotyczących zastosowania joflupanu (123I) w diagnostyce drżenia innego typu niż drżenie samoistne, co stanowi istotne ograniczenie w interpretacji wyników obrazowania u pacjentów z innymi typami drżenia.⁵

Skuteczność kliniczna w diagnostyce otępienia z ciałami Lewy’ego

Kluczowe badanie kliniczne obejmujące 288 pacjentów z różnymi typami otępienia, w tym: otępienie z ciałkami Lewy’ego (144 pacjentów), choroba Alzheimera (124 pacjentów), otępienie naczyniopochodne (9 pacjentów) oraz inne zaburzenia (11 pacjentów), dostarczyło istotnych danych dotyczących skuteczności diagnostycznej joflupanu (123I). W badaniu tym porównano wyniki niezależnej oceny obrazów scyntygraficznych uzyskanych po podaniu joflupanu (123I), przeprowadzonej zgodnie z metodą ślepej próby, z rozpoznaniami klinicznymi postawionymi przez doświadczonych lekarzy specjalizujących się w diagnostyce i leczeniu zespołów otępiennych.⁶

Badania wykazały wysoką skuteczność diagnostyczną joflupanu (123I) w różnicowaniu otępienia z ciałami Lewy’ego (DLB) od innych typów otępienia. Parametry diagnostyczne przedstawiały się następująco:

• Czułość diagnostyczna w zakresie od 75,0% do 80,2%
• Swoistość diagnostyczna w zakresie od 88,6% do 91,4%
• Dodatnia wartość predykcyjna w zakresie od 78,9% do 84,4%
• Ujemna wartość predykcyjna w zakresie od 86,1% do 88,7%

⁷

W analizach porównujących pacjentów z podejrzeniem oraz prawdopodobnym rozpoznaniem DLB z pacjentami z innymi typami otępienia (nie-DLB) wykazano, że parametry diagnostyczne joflupanu (123I) zależały od przyjętych kryteriów kwalifikacji pacjentów. W przypadku kwalifikacji pacjentów z podejrzeniem DLB jako pacjentów z otępieniem innym niż DLB, czułość diagnostyczna joflupanu (123I) wynosiła od 75,0% do 80,2%, natomiast swoistość od 81,3% do 83,9%. Natomiast gdy pacjentów z możliwym DLB kwalifikowano jako pacjentów z DLB, czułość diagnostyczna była niższa i wynosiła od 60,6% do 63,4%, przy swoistości wynoszącej od 88,6% do 91,4%.⁸

Znaczenie danych półilościowych w interpretacji obrazów

Wiarygodność wykorzystania danych półilościowych jako uzupełnienia wizualnej oceny obrazów scyntygraficznych była przedmiotem czterech badań klinicznych. W badaniach tych porównywano czułość, swoistość oraz całkowitą dokładność diagnostyczną między dwoma metodami oceny obrazów: standardową oceną wizualną oraz oceną wizualną uzupełnioną o analizę półilościową. We wszystkich czterech badaniach (łączna liczba pacjentów n=578) zastosowano oprogramowanie półilościowe DaTSCAN posiadające oznakowanie CE.⁹

Wprowadzenie analizy półilościowej jako uzupełnienia standardowej oceny wizualnej skutkowało poprawą parametrów diagnostycznych w następującym zakresie:

• Poprawa czułości diagnostycznej od 0,1% do 5,5%
• Poprawa swoistości diagnostycznej od 0,0% do 2,0%
• Poprawa całkowitej dokładności diagnostycznej od 0,0% do 12,0%

¹⁰

Największe z czterech badań obejmowało retrospektywną ocenę 304 testów DaTSCAN przeprowadzonych wcześniej w ramach badań klinicznych fazy 3 lub 4. Badania te obejmowały pacjentów z klinicznie zdiagnozowaną chorobą Parkinsona (PS), stanami innymi niż choroba Parkinsona (głównie drżenie samoistne – ET), prawdopodobnym otępieniem z ciałami Lewy’ego (DLB) oraz stanami innymi niż DLB (głównie choroba Alzheimera – AD). Oceny obrazów dokonywało pięciu specjalistów medycyny nuklearnej z ograniczonym wcześniejszym doświadczeniem w interpretacji obrazów DaTSCAN. Analizę przeprowadzono w dwóch sesjach oceny: samodzielnej ocenie wizualnej oraz ocenie połączonej z danymi ilościowymi dostarczonymi przez oprogramowanie DaTQUANT 4.0. Sesje oceny były rozdzielone co najmniej jednomiesięcznym odstępem czasowym.¹¹

Uzyskane wyniki porównano z rozpoznaniami klinicznymi postawionymi podczas obserwacji pacjentów trwającej od 1 do 3 lat. Na tej podstawie określono dokładność diagnostyczną metody. Wprowadzenie analizy półilościowej jako uzupełnienia oceny wizualnej skutkowało wzrostem czułości diagnostycznej o 0,1% [95% przedział ufności: -6,2%, 6,4%] oraz wzrostem swoistości diagnostycznej o 2,0% [95% przedział ufności: -3,0%, 7,0%]. Dodatkowo zaobserwowano, że podwójna ocena (wizualna i półilościowa) wiązała się ze wzrostem pewności diagnostycznej wśród oceniających specjalistów.¹²

Przedstawione dane farmakodynamiczne wskazują, że joflupan (123I) stanowi wartościowe narzędzie diagnostyczne, charakteryzujące się wysoką czułością i swoistością w różnicowaniu otępienia z ciałami Lewy’ego od innych typów otępienia, szczególnie przy wykorzystaniu uzupełniających metod analizy obrazów scyntygraficznych, obejmujących zarówno ocenę wizualną jak i ocenę półilościową z zastosowaniem dedykowanego oprogramowania.¹³