Przedawkowanie leku Fenactil

Przedawkowanie chloropromazyny, substancji czynnej leku Fenactil (roztwór do wstrzykiwań 5 mg/ml oraz 25 mg/ml), stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Objawy przedawkowania mogą wystąpić zarówno po zastosowaniu zbyt wysokiej dawki drogą parenteralną, jak i po przypadkowym spożyciu doustnym preparatu. ¹

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie chloropromazyny charakteryzuje się szerokim spektrum objawów klinicznych, obejmujących zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego oraz termoregulacji. Do najczęstszych objawów należą zaburzenia świadomości (od senności do utraty przytomności), znaczny spadek ciśnienia tętniczego (hipotensja), przyspieszenie akcji serca (tachykardia), nieprawidłowości w zapisie EKG oraz zaburzenia rytmu serca. Charakterystycznym objawem jest również obniżenie temperatury ciała (hipotermia). U pacjentów z przedawkowaniem mogą także wystąpić ciężkie dyskinezy pozapiramidowe, manifestujące się jako nieprawidłowe ruchy mimowolne. ²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania chloropromazyny ma charakter objawowy i podtrzymujący, ponieważ dla tej substancji nie istnieje swoista odtrutka. Leczenie powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych z możliwością monitorowania funkcji życiowych. ³

Dekontaminacja przewodu pokarmowego

W przypadku doustnego przyjęcia toksycznej dawki leku, gdy pacjent zgłosi się do lekarza w ciągu 6 godzin od zdarzenia, można zastosować płukanie żołądka. Istotne jest, aby nie prowokować wymiotów farmakologicznie ze względu na ryzyko zachłyśnięcia u pacjenta z zaburzoną świadomością. Jako metodę dekontaminacji można podać węgiel aktywny, który zmniejsza wchłanianie leku z przewodu pokarmowego. ⁴

Leczenie zaburzeń krążeniowych

Uogólnione rozszerzenie łożyska naczyniowego w przedawkowaniu chloropromazyny może prowadzić do zapaści naczyniowej. W przypadku ciężkiej hipotensji należy:

• Unieść kończyny dolne pacjenta w celu poprawy powrotu żylnego ⁵
• Podać dożylnie płyny infuzyjne (ogrzane, aby zapobiec pogłębieniu hipotermii) ⁶
• W przypadku utrzymującej się hipotensji mimo wypełnienia łożyska naczyniowego, rozważyć zastosowanie leków o działaniu inotropowym dodatnim, takich jak dopamina ⁷

Należy zaznaczyć, że nie zaleca się stosowania leków powodujących obkurczenie obwodowych naczyń krwionośnych. Szczególnie przeciwwskazane jest stosowanie adrenaliny, która może paradoksalnie nasilić hipotonię poprzez interakcję z zablokowanymi receptorami α-adrenergicznymi. ⁸

Leczenie zaburzeń rytmu serca

Tachyarytmie komorowe lub nadkomorowe występujące w przebiegu przedawkowania chloropromazyny zazwyczaj ustępują po normalizacji temperatury ciała oraz wyrównaniu zaburzeń krążeniowych i metabolicznych. Jeżeli zaburzenia rytmu utrzymują się lub stanowią bezpośrednie zagrożenie życia, należy rozważyć wdrożenie leczenia przeciwarytmicznego. ⁹

W leczeniu zaburzeń rytmu w przebiegu przedawkowania chloropromazyny nie należy stosować lidokainy oraz, jeśli to możliwe, długo działających leków przeciwarytmicznych ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych. ¹⁰

Leczenie zaburzeń neurologicznych

W przypadku nasilonego działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy może być konieczne zabezpieczenie drożności dróg oddechowych lub, w skrajnych przypadkach, zastosowanie wentylacji mechanicznej. ¹¹

Ciężkie reakcje dystoniczne, które mogą wystąpić w przebiegu przedawkowania, zazwyczaj ustępują po domięśniowym lub dożylnym podaniu:

• Procyklidyny w dawce 5-10 mg, lub ¹²
• Orfenadryny w dawce 20-40 mg ¹³

W przypadku wystąpienia drgawek zaleca się dożylne podanie diazepamu. ¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

W przypadku rozwoju złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN), który jest potencjalnie śmiertelnym powikłaniem terapii neuroleptykami, należy zastosować aktywne schładzanie ciała pacjenta. W leczeniu farmakologicznym ZZN można podać dantrolen sodu – lek rozluźniający mięśnie poprzecznie prążkowane, działający bezpośrednio na włókna mięśniowe. ¹⁵

Monitorowanie pacjenta

Pacjent z przedawkowaniem chloropromazyny wymaga ścisłego monitorowania parametrów życiowych, funkcji serca (EKG), ciśnienia tętniczego, temperatury ciała, stanu neurologicznego oraz równowagi wodno-elektrolitowej. Ze względu na długi okres półtrwania chloropromazyny, objawy przedawkowania mogą utrzymywać się przez wiele godzin, a nawet dni, co wymaga przedłużonej obserwacji.