Właściwości farmakodynamiczne

Escytalopram, substancja czynna leku Elicea Q-Tab, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, a dokładniej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). W klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) substancji leczniczych oznaczony jest kodem N06AB10.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) charakteryzujący się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Substancja ta wykazuje również zdolność wiązania się z allosterycznym miejscem na transporterze serotoniny, jednak z powinowactwem około 1000-krotnie mniejszym niż do miejsca pierwotnego.²

Istotną cechą escytalopramu jest brak lub bardzo niskie powinowactwo do licznych receptorów, w tym:³

• Serotoninowych 5-HT1A i 5-HT2
• Dopaminowych D1 i D2
• Adrenergicznych α1, α2 i β
• Histaminowych H1
• Muskarynowych cholinergicznych
• Benzodiazepinowych
• Opioidowych

Hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm działania, który wyjaśnia obserwowane farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu.⁴

Działanie elektrofizjologiczne

W podwójnie zaślepionym badaniu EKG kontrolowanym placebo, przeprowadzonym z udziałem zdrowych ochotników, zaobserwowano zależne od dawki zmiany odstępu QTc. Przy dawce terapeutycznej 10 mg escytalopramu na dobę, zmiana skorygowanego odstępu QTc (według wzoru Fridericia) od wartości wyjściowej wynosiła 4,3 ms (90% CI 2,2, 6,4). Natomiast przy dawce ponadterapeutycznej 30 mg na dobę, zmiana ta wynosiła 10,7 ms (90% CI 8,6, 12,8).⁵

Skuteczność kliniczna

Epizody dużej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badaniach klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanych placebo.⁶

W długoterminowym badaniu oceniającym skuteczność profilaktyki nawrotów, 274 pacjentów, którzy odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w dawkach 10 mg lub 20 mg na dobę w ciągu początkowej 8-tygodniowej otwartej fazy badania, zostało losowo przydzielonych do kontynuacji leczenia tą samą dawką escytalopramu lub do grupy otrzymującej placebo przez okres do 36 tygodni. Wyniki wykazały, że pacjenci kontynuujący leczenie escytalopramem doświadczali znacząco dłuższego okresu bez nawrotu choroby w porównaniu do pacjentów z grupy placebo.⁷

Fobia społeczna

W leczeniu fobii społecznej escytalopram wykazał skuteczność w trzech krótkoterminowych badaniach trwających 12 tygodni oraz w 6-miesięcznym badaniu zapobiegania nawrotom u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli pozytywnie na leczenie.⁸

Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego sposobu dawkowania, które wykazało skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁹

Zaburzenie lękowe uogólnione

Escytalopram stosowany w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego.¹⁰

Zbiorcza analiza wyników trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 421 pacjentów leczonych escytalopramem i 419 pacjentów otrzymujących placebo, wykazała:

• Odpowiedź na leczenie uzyskano u 47,5% pacjentów w grupie escytalopramu i 28,9% w grupie placebo
• Remisję osiągnięto u 37,1% pacjentów w grupie escytalopramu i 20,8% w grupie placebo

Należy podkreślić, że efekt terapeutyczny obserwowano już od pierwszego tygodnia leczenia.¹¹

Utrzymywanie się skuteczności escytalopramu w dawce 20 mg na dobę zostało potwierdzone w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni, które obejmowało 373 pacjentów reagujących pozytywnie na 12-tygodniowe leczenie w fazie otwartej.¹²

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne

W leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych (OCD) skuteczność escytalopramu została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę uzyskali istotnie lepsze wyniki w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.¹³

Wydłużenie okresu obserwacji do 24 tygodni wykazało, że zarówno dawka 10 mg jak i 20 mg escytalopramu na dobę zapewniała istotną statystycznie przewagę nad placebo.¹⁴

Zdolność escytalopramu do zapobiegania nawrotom w zaburzeniu obsesyjno-kompulsywnym została potwierdzona dla dawek 10 mg i 20 mg na dobę w badaniu z 16-tygodniową fazą otwartą, po której następowała 24-tygodniowa randomizowana, kontrolowana placebo faza z podwójnie ślepą próbą. Do drugiej fazy badania kwalifikowani byli pacjenci, którzy odpowiedzieli pozytywnie na leczenie w fazie otwartej.¹⁵