Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Cyprodiol

Produkt leczniczy Cyprodiol, zawierający w swoim składzie 2 mg octanu cyproteronu i 0,035 mg etynyloestradiolu, podawany jest przez 21 dni cyklu miesiączkowego. Pod względem składu wykazuje podobieństwo do złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych (COC), co determinuje określone zasady bezpieczeństwa dotyczące jego stosowania.¹

Czas trwania terapii

Minimalna efektywna terapia produktem Cyprodiol wymaga przynajmniej 3 miesięcy stosowania, aby osiągnąć złagodzenie objawów. Istotnym elementem procedury terapeutycznej jest okresowa ocena przez lekarza prowadzącego konieczności kontynuowania leczenia.²

Badania przed rozpoczęciem leczenia

Przed wdrożeniem terapii produktem Cyprodiol należy przeprowadzić kompleksową diagnostykę obejmującą:³

• Badanie ogólne zawierające:
  • określenie masy ciała
  • pomiar ciśnienia tętniczego
  • badanie serca
  • badanie kończyn dolnych
  • badanie skóry
  • badanie stężenia glukozy w moczu
  • w uzasadnionych przypadkach – specyficzne parametry czynności wątroby
• Badania ginekologiczne:
  • badanie piersi
  • cytologia szyjki macicy i/lub pochwy
• Szczegółowy wywiad rodzinny – umożliwiający ocenę ryzyka oraz identyfikację chorób wymagających leczenia

Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie ciąży. W trakcie stosowania leku Cyprodiol zalecane są regularne kontrole lekarskie w odstępach około półrocznych. W przypadku występowania chorób zakrzepowo-zatorowych u członków rodziny w stosunkowo młodym wieku (np. zakrzepica żył głębokich, udar mózgu, zawał serca), konieczne jest przeprowadzenie diagnostyki w kierunku zaburzeń układu krzepnięcia.⁴

Pacjentkom należy uświadomić, że produkt Cyprodiol, podobnie jak inne doustne środki antykoncepcyjne, nie zapewnia ochrony przed zakażeniem wirusem HIV (AIDS) ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.⁵

Ocena ryzyka i korzyści

Przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien dokładnie omówić z pacjentką potencjalne korzyści i zagrożenia związane ze stosowaniem produktu Cyprodiol. Przy występowaniu dowolnego z wymienionych poniżej czynników ryzyka czy stanów klinicznych, pacjentka powinna zostać poinformowana o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem prowadzącym w przypadku zaostrzenia, pogorszenia lub pierwszorazowego wystąpienia któregokolwiek z tych stanów lub czynników. Lekarz zadecyduje wówczas, czy konieczne jest przerwanie stosowania produktu.⁶

Zaburzenia krążenia związane ze stosowaniem produktu

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Stosowanie produktu Cyprodiol wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE) w porównaniu do sytuacji, gdy produkt nie jest stosowany. Ryzyko to jest szczególnie wysokie:⁷

• W pierwszym roku stosowania produktu
• Przy ponownym rozpoczęciu przyjmowania po przerwie trwającej co najmniej miesiąc
• Przy zmianie terapii po okresie wolnym od leku trwającym co najmniej miesiąc

Należy podkreślić, że żylna choroba zakrzepowo-zatorowa może być śmiertelna w 1-2% przypadków.⁸

Badania epidemiologiczne wykazały, że ryzyko wystąpienia VTE u kobiet stosujących Cyprodiol jest 1,5-2 razy większe niż u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające lewonorgestrel. Ryzyko to może być porównywalne z ryzykiem związanym ze stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel, gestoden lub drospirenon.⁹

Istotne jest, że w grupie pacjentek stosujących Cyprodiol mogą znajdować się kobiety z naturalnie zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, na przykład związanym z zespołem policystycznych jajników.¹⁰

Ryzyko zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic

Badania epidemiologiczne wykazały związek pomiędzy stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic (zawał mięśnia sercowego, przemijający napad niedokrwienny).¹¹

Niezwykle rzadko, u kobiet stosujących środki antykoncepcyjne, zgłaszano występowanie zakrzepicy innych naczyń krwionośnych, takich jak:¹²

• Żyły i tętnice wątrobowe
• Naczynia krezkowe
• Naczynia nerkowe
• Naczynia mózgowe
• Naczynia siatkówkowe

Objawy zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Pacjentki powinny zostać poinformowane o objawach żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowych lub udaru mózgu, które mogą obejmować:¹³

• Nietypowy ból i/lub obrzęk kończyny dolnej
• Nagły silny ból w klatce piersiowej (promieniujący lub niepromieniujący do lewego ramienia)
• Nagła duszność
• Nagle pojawiający się kaszel
• Nietypowy, silny, długotrwały ból głowy
• Nagła częściowa lub całkowita utrata wzroku
• Podwójne widzenie
• Niewyraźna mowa lub afazja
• Zawroty głowy
• Zapaść z drgawkami lub bez drgawek ogniskowych
• Nagłe osłabienie lub silne zdrętwienie połowiczne lub w jednej części ciała
• Zaburzenia motoryczne
• „Ostry” brzuch

Czynniki ryzyka żylnych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia żylnych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych należą:¹⁴

• Wiek – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem
• Palenie tytoniu – ryzyko wzrasta wraz z liczbą wypalanych papierosów oraz wiekiem, szczególnie u kobiet powyżej 35 lat. Kobietom w wieku powyżej 35 lat zdecydowanie zaleca się rzucenie palenia, jeśli zamierzają stosować produkt Cyprodiol
• Dodatni wywiad rodzinny – występowanie żylnych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych u rodzeństwa lub rodziców w stosunkowo młodym wieku. W przypadku podejrzenia predyspozycji genetycznej, przed podjęciem decyzji o stosowaniu produktu kobieta powinna zostać skierowana na konsultację do specjalisty
• Długotrwałe unieruchomienie, rozległy zabieg operacyjny, jakikolwiek zabieg operacyjny w obrębie kończyn dolnych lub poważny uraz – w tych sytuacjach zaleca się:¹⁵
  • Przerwanie stosowania produktu przynajmniej 4 tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym
  • Niewznawianie stosowania produktu przed upływem 2 tygodni od powrotu do sprawności ruchowej
  • Rozważenie leczenia przeciwzakrzepowego, jeśli stosowanie produktu nie zostało odpowiednio wcześnie przerwane
• Otyłość – wskaźnik masy ciała (BMI) powyżej 30 kg/m²¹⁶

Czynniki ryzyka tętniczych powikłań zakrzepowo-zatorowych

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia tętniczych powikłań zakrzepowo-zatorowych lub udaru mózgu należą:¹⁷

• Wiek – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem
• Palenie tytoniu – ryzyko wzrasta wraz z liczbą wypalanych papierosów i wiekiem, szczególnie u kobiet powyżej 35 lat. Kobietom w wieku powyżej 35 lat zdecydowanie zaleca się rzucenie palenia, jeśli zamierzają stosować produkt Cyprodiol
• Dyslipoproteinemia
• Otyłość – wskaźnik masy ciała (BMI) powyżej 30 kg/m²
• Wady zastawkowe serca
• Migotanie przedsionków
• Nadciśnienie tętnicze
• Migrena
• Dodatni wywiad rodzinny – występowanie tętniczych zaburzeń zakrzepowych u rodzeństwa lub rodziców w stosunkowo młodym wieku. W przypadku podejrzenia predyspozycji genetycznej, przed podjęciem decyzji o stosowaniu produktu, kobieta powinna zostać skierowana na konsultację do specjalisty¹⁸

Inne stany medyczne związane z ryzykiem zakrzepowym

Do innych stanów medycznych, które wiążą się ze zdarzeniami ze strony układu krążenia, należą:¹⁹

• Cukrzyca
• Toczeń rumieniowaty układowy
• Zespół hemolityczno-mocznicowy
• Przewlekłe zapalne choroby jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa

Należy również uwzględnić zwiększone ryzyko wystąpienia zakrzepicy zatorowej w okresie połogu.²⁰

Migrena jako czynnik ryzyka

Zwiększenie częstości występowania lub nasilenia migreny podczas stosowania produktu Cyprodiol (które może zapowiadać wystąpienie incydentu naczyniowo-mózgowego) może być powodem do natychmiastowego przerwania stosowania produktu.²¹

Postępowanie w przypadku podejrzenia zakrzepicy

Pacjentkom stosującym produkt Cyprodiol należy szczególnie podkreślić konieczność kontaktu z lekarzem prowadzącym w przypadku wystąpienia objawów zakrzepicy. W razie podejrzenia lub potwierdzenia zakrzepicy należy:²²

1. Przerwać stosowanie produktu Cyprodiol
2. Rozpocząć stosowanie odpowiedniej metody antykoncepcji – ze względu na teratogenne działanie przeciwzakrzepowych produktów leczniczych (pochodnych kumaryny)