Właściwości farmakodynamiczne
Ceftriaxon AptaPharma 2 g

Właściwości farmakodynamiczne

Ceftriakson należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania wewnętrznego, zaliczany do cefalosporyn III generacji (kod ATC: J01DD04). Substancja ta wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, które opiera się na specyficznym mechanizmie wpływającym na strukturę komórek bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Ceftriakson działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ten opiera się na wiązaniu ceftriaksonu z białkami wiążącymi penicylinę (ang. penicillin binding proteins, PBP). Połączenie leku z tymi białkami prowadzi do przerwania biosyntezy ściany komórkowej bakterii, a dokładniej struktury peptydoglikanowej, co w konsekwencji powoduje lizę i śmierć komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Bakterie mogą rozwijać oporność na działanie ceftriaksonu poprzez różne mechanizmy. Oporność ta może wynikać z jednego lub kilku następujących procesów:³

• Hydroliza przez beta-laktamazy – w tym enzymy o rozszerzonym profilu substratowym (ESBL), karbapenemazy lub chromosomalne cefalosporynazy (AmpC), które mogą być indukowane lub stale wytwarzane przez niektóre gatunki tlenowych bakterii Gram-ujemnych z derepresorowanym genem beta-laktamazy⁴
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicylinę do ceftriaksonu⁵
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych⁶
• Bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki⁷

Wartości graniczne w testach wrażliwości

Wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (ang. Minimum Inhibitory Concentration – MIC) zostały określone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) i stanowią ważne narzędzie do określania wrażliwości drobnoustrojów na ceftriakson.⁸

Objaśnienia do tabeli:⁹

1. Wrażliwość Staphylococcus spp. określona jest na podstawie wrażliwości na cefoksytynę.
2. Wrażliwość Streptococcus spp. (grupy A, B, C i G) określona jest na podstawie wrażliwości na penicylinę.
3. Izolaty z MIC dla ceftriaksonu powyżej wartości granicznej wrażliwości występują rzadko; w razie ich wykrycia należy przeprowadzić ponowny test, a w przypadku potwierdzenia wyniku, przesłać próbkę do laboratorium referencyjnego.
4. Przedstawione wartości graniczne dotyczą dawki dożylnej 1 g podawanej raz na dobę oraz dużej dawki wynoszącej co najmniej 2 g raz na dobę.

Skuteczność kliniczna wobec konkretnych drobnoustrojów

Częstość występowania nabytej oporności wybranych gatunków bakterii może się znacząco różnić w zależności od regionu geograficznego oraz analizowanego przedziału czasowego. Z tego powodu kluczowe jest posiadanie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalne występowanie oporności jest na tyle powszechne, że skuteczność ceftriaksonu w niektórych rodzajach zakażeń może być wątpliwa, zaleca się konsultację z ekspertem w dziedzinie mikrobiologii klinicznej.¹⁰

Drobnoustroje wrażliwe na ceftriakson

Poniżej przedstawiono klasyfikację drobnoustrojów ze względu na ich wrażliwość na ceftriakson:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:¹¹

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę) – powszechnie występujący patogen odpowiedzialny za liczne infekcje
• Gronkowce koagulazo-ujemne (wrażliwe na metycylinę) – grupa bakterii często powodujących zakażenia związane z obecnością wszczepialnych urządzeń medycznych
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – czynnik etiologiczny m.in. anginy paciorkowcowej i płonicy
• Streptococcus agalactiae (grupa B) – ważny patogen w kontekście zakażeń noworodków i kobiet ciężarnych
• Streptococcus pneumoniae – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
• Paciorkowce zieleniące – grupa bakterii występujących w jamie ustnej, mogących powodować zapalenie wsierdzia

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:¹²

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme, choroby przenoszonej przez kleszcze
• Haemophilus influenzae – może być przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia płuc i zapalenia ucha środkowego
• Haemophilus parainfluenzae – związany z infekcjami dróg oddechowych i zapaleniem wsierdzia
• Moraxella catarrhalis – powoduje infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych
• Neisseria gonorrhoeae – czynnik etiologiczny rzeżączki
• Neisseria meningitidis – powoduje inwazyjną chorobę meningokokową, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Proteus mirabilis – związany głównie z zakażeniami układu moczowego
• Providencia spp. – patogen oportunistyczny, często związany z zakażeniami szpitalnymi
• Treponema pallidum – czynnik etiologiczny kiły

Gatunki, w przypadku których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:¹³

• Staphylococcus epidermidis – najczęstszy gatunek gronkowców koagulazo-ujemnych, związany z zakażeniami szpitalnymi
• Staphylococcus haemolyticus – często wykazuje oporność na wiele antybiotyków
• Staphylococcus hominis – powszechnie występujący na skórze człowieka, rzadziej powodujący zakażenia

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:¹⁴

• Citrobacter freundii – patogen oportunistyczny związany z zakażeniami układu moczowego i oddechowego
• Enterobacter aerogenes – powoduje infekcje w różnych lokalizacjach anatomicznych
• Enterobacter cloacae – związany z zakażeniami szpitalnymi
• Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego
• Klebsiella pneumoniae – powoduje zapalenie płuc i zakażenia układu moczowego
• Klebsiella oxytoca – patogen oportunistyczny w zakażeniach wewnątrzszpitalnych
• Morganella morganii – związana z zakażeniami układu moczowego i ran pooperacyjnych
• Proteus vulgaris – wywołuje zakażenia układu moczowego i rany
• Serratia marcescens – patogen szpitalny związany z zakażeniami dróg oddechowych i moczowych

Bakterie beztlenowe:¹⁵

• Bacteroides spp. – najczęstsze beztlenowce w zakażeniach wewnątrzbrzusznych
• Fusobacterium spp. – związane z infekcjami jamy ustnej i angina Vincenta
• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe ziarenkowce Gram-dodatnie, często izolowane z zakażonych ran
• Clostridium perfringens – powoduje zgorzel gazową i zatrucia pokarmowe

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:¹⁶

• Enterococcus spp. – naturalnie oporne na cefalosporyny, związane z zakażeniami układu moczowego i krwi
• Listeria monocytogenes – czynnik etiologiczny listeriozy, szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży i osób z osłabioną odpornością

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:¹⁷

• Acinetobacter baumannii – patogen szpitalny o wysokiej oporności na antybiotyki
• Pseudomonas aeruginosa – powoduje zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością, szczególnie z mukowiscydozą
• Stenotrophomonas maltophilia – związana z zakażeniami szpitalnymi, zwłaszcza u pacjentów z obniżoną odpornością

Bakterie beztlenowe:¹⁸

• Clostridium difficile – powoduje rzekomobłoniaste zapalenie jelit, często związane z antybiotykoterapią

Inne drobnoustroje:¹⁹

• Chlamydia spp. – wewnątrzkomórkowe patogeny powodujące zakażenia układu rozrodczego i oddechowego
• Chlamydophila spp. – patogeny atypowe, powodujące zapalenie płuc
• Mycoplasma spp. – najmniejsze wolno żyjące drobnoustroje, powodujące atypowe zapalenie płuc
• Legionella spp. – czynnik etiologiczny legionellozy (choroba legionistów)
• Ureaplasma urealyticum – związana z zakażeniami układu moczowo-płciowego

Należy zwrócić uwagę, że wszystkie gronkowce oporne na metycylinę wykazują również oporność na ceftriakson. Ponadto, szczepy bakterii wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania (ESBL) są zawsze oporne na ceftriakson, niezależnie od wyniku testu wrażliwości in vitro.^{50% w co najmniej jednym regionie. […] % Szczepy wytwarzające ESBL są zawsze oporne.”>20}

W niektórych regionach świata odsetek szczepów opornych na ceftriakson może przekraczać 50%, co podkreśla znaczenie lokalnych danych epidemiologicznych w planowaniu skutecznej antybiotykoterapii.^{50% w co najmniej jednym regionie.”>21}