Właściwości farmakodynamiczne

Cefotaksym, substancja czynna leku Biotaksym, to półsyntetyczna cefalosporyna III generacji o szerokim spektrum działania bakteriobójczego, podawana pozajelitowo. Produkt sklasyfikowany jest w grupie farmakoterapeutycznej jako produkt przeciwbakteryjny do stosowania ogólnego, antybiotyk β-laktamowy, cefalosporyna III generacji (kod ATC: J01DD01). Mechanizm działania cefotaksymu opiera się na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich eliminacji.¹

Istotną właściwością cefotaksymu jest jego metabolizm w organizmie, gdzie ulega rozkładowi przez nieswoiste esterazy do aktywnego metabolitu – deacetylocefotaksymu. Ten proces metaboliczny znacząco wydłuża działanie bakteriobójcze substancji oraz zwiększa jej aktywność przeciwbakteryjną, co stanowi dodatkową zaletę terapeutyczną.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na cefotaksym może rozwijać się poprzez różne mechanizmy:³

• Hydroliza z udziałem β-laktamaz – cefotaksym może ulegać hydrolizie przez niektóre β-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym, a także przez aktywowane i/lub kodowane chromosomalnie enzymy AmpC⁴
• Zmniejszona przepuszczalność ściany komórkowej – ograniczająca penetrację antybiotyku do wnętrza komórki bakteryjnej⁵
• Aktywne usuwanie leku – mechanizm efflux polegający na aktywnym wyrzucie leku z komórki bakteryjnej⁶

Należy zauważyć, że drobnoustroje oporne na cefotaksym mogą wykazywać w różnym stopniu oporność również na inne antybiotyki β-laktamowe. Szczególnie istotne jest to, że bakterie Gram-ujemne oporne na cefotaksym charakteryzują się pełną opornością krzyżową na inne cefalosporyny trzeciej generacji o szerokim spektrum działania, takie jak ceftazydym czy ceftriakson.⁷

Spektrum przeciwbakteryjne

Cefotaksym wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące liczne drobnoustroje patogenne. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę wrażliwości drobnoustrojów na ten antybiotyk:⁸

Drobnoustroje wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:⁹

• Staphylococcus aureus* wrażliwe na metycylinę – gronkowiec złocisty stanowiący częstą przyczynę zakażeń skóry i tkanek miękkich
• Staphylococcus epidermidis* wrażliwe na metycylinę – gronkowiec skórny, powodujący m.in. zakażenia związane z obecnością biomateriałów
• Staphylococcus haemolyticus wrażliwe na metycylinę – gatunek gronkowca często wywołujący zakażenia szpitalne
• Staphylococcus spp. wrażliwe na metycylinę, koagulazo-ujemne – grupa gronkowców będąca częstą przyczyną zakażeń u pacjentów z obniżoną odpornością
• Streptococcus spp. grupa A (w tym Streptococcus pyogenes)* – paciorkowce odpowiedzialne za anginę, szkarlatynę i inne zakażenia
• Streptococcus spp. grupa B – paciorkowce istotne z punktu widzenia zakażeń noworodków i kobiet ciężarnych
• Streptococcus pneumoniae* – pneumokok, główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc
• Streptococcus viridans* – grupa paciorkowców zieleniejących, mogących powodować zapalenie wsierdzia

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁰

• Citrobacter freundii – pałeczka z rodziny Enterobacteriaceae
• Enterobacter spp. (bez Enterobacter cloacae)* – bakterie wywołujące zakażenia układu moczowego i oddechowego
• Escherichia coli* – najczęstszy czynnik etiologiczny zakażeń układu moczowego
• Haemophilus influenzae* – pałeczka hemofilna, powodująca zakażenia układu oddechowego
• Haemophilus parainfluenzae* – bakteria wchodząca w skład flory fizjologicznej dróg oddechowych
• Moraxella catarrhalis* – częsta przyczyna zaostrzeń POChP i zapalenia ucha środkowego
• Neisseria gonorrhoeae* – dwoinka rzeżączki, czynnik etiologiczny rzeżączki
• Neisseria meningitidis* – meningokoki, wywołujące inwazyjną chorobę meningokokową
• Klebsiella spp.* – bakterie wywołujące zakażenia układu oddechowego i moczowego
• Morganella morganii – bakteria wywołująca zakażenia układu moczowego
• Proteus mirabilis* – częsta przyczyna zakażeń układu moczowego
• Serratia spp.* – bakterie mogące wywoływać zakażenia szpitalne
• Yersinia enterocolitica – pałeczka wywołująca jersiniozę

Bakterie beztlenowe:¹¹

• Clostridium spp. (bez Clostridium difficile) – bakterie z rodzaju laseczek, wywołujące m.in. zakażenia ran
• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe paciorkowce odpowiedzialne za infekcje tkanek miękkich
• Propionibacterium spp. – bakterie wchodzące w skład flory fizjologicznej skóry

Inne drobnoustroje:¹²

• Borrelia spp. – bakterie wywołujące boreliozę

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie z potencjalną opornością:¹³

• Enterobacter cloacae – gatunek często nabywający oporność w trakcie terapii
• Staphylococcus aureus# oporne na metycylinę (MRSA) – szczepy gronkowca złocistego oporne na metycylinę
• Staphylococcus spp.# oporne na metycylinę, koagulazo-ujemne – gronkowce koagulazo-ujemne z opornością na metycylinę

Tlenowe bakterie Gram-ujemne z potencjalną opornością:¹⁴

• Acinetobacter spp. – bakterie wywołujące zakażenia szpitalne, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością
• Pseudomonas aeruginosa# – pałeczka ropy błękitnej, istotny patogen szpitalny
• Stenotrophomonas maltophilia# – bakteria wykazująca naturalną oporność na wiele antybiotyków

Bakterie beztlenowe z potencjalną opornością:¹⁵

• Bacteroides fragilis – najczęstszy beztlenowiec izolowany z zakażeń
• Clostridium difficile# – laseczka wywołująca rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Drobnoustroje naturalne oporne

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie naturalnie oporne:¹⁶

• Enterococcus spp. – enterokoki posiadające naturalną oporność na cefalosporyny

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:¹⁷

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe
• Legionella pneumophila – pałeczka wywołująca legionelozę
• Listeria spp. – bakterie wywołujące listeriozę
• Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej

* Skuteczność kliniczną wykazano w stosunku do wrażliwych szczepów wyizolowanych podczas stosowania w potwierdzonych wskazaniach.¹⁸

# Szczepy oznaczone tym symbolem należy traktować jako oporne, niezależnie od wyników badań laboratoryjnych.¹⁹