Właściwości farmakodynamiczne
Biorphen 10 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne fenylefryny chlorowodorku w produkcie Biorphen

Fenylefryna chlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Biorphen, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków pobudzających układ sercowo-naczyniowy bez glikozydów nasercowych, w podgrupie leków adrenergicznych i dopaminergicznych (kod ATC: C01CA06). Produkt Biorphen zawiera 10 mg/ml fenylefryny chlorowodorku, co odpowiada 8,2 mg fenylefryny.¹

Mechanizm działania fenylefryny

Fenylefryna wykazuje działanie farmakologiczne głównie poprzez bezpośredni wpływ na receptory alfa-adrenergiczne. W dawkach stosowanych terapeutycznie substancja nie wywiera istotnego działania stymulującego na receptory beta-adrenergiczne serca (receptory beta₁). Jednak przy zastosowaniu wyższych dawek może dojść do znaczącej aktywacji tych receptorów. Ważne jest podkreślenie, że fenylefryna nie stymuluje receptorów beta-adrenergicznych oskrzeli ani naczyń obwodowych (receptory beta₂).²

Na poziomie molekularnym, działanie alfa-adrenergiczne fenylefryny wynika z hamowania produkcji cyklicznego adenozyno-3′,5′-monofosforanu (cAMP) poprzez hamowanie enzymu cyklazy adenylowej. Natomiast w przypadku działania beta-adrenergicznego (występującego przy wyższych dawkach) mechanizm opiera się na stymulacji aktywności cyklazy adenylowej. Oprócz bezpośredniego działania na receptory, fenylefryna wykazuje również działanie pośrednie, polegające na uwalnianiu norepinefryny z miejsc jej magazynowania w organizmie.³

Efekty farmakodynamiczne w układzie sercowo-naczyniowym

Głównym obszarem działania fenylefryny jest układ sercowo-naczyniowy. Pozajelitowe podanie tej substancji powoduje wyraźny wzrost zarówno ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego. Charakterystycznym zjawiskiem towarzyszącym odpowiedzi presyjnej na fenylefrynę jest odruchowa bradykardia, która może być blokowana przez atropinę. Po zastosowaniu atropiny, nawet duże dawki fenylefryny powodują jedynie niewielkie nasilenie akcji serca.⁴

Podanie fenylefryny prowadzi do następujących zmian hemodynamicznych:

• Wydajność serca – ulega nieznacznemu zmniejszeniu
• Opór obwodowy – ulega znacznemu zwiększeniu
• Czas krążenia – jest nieco wydłużony
• Ciśnienie żylne – nieznacznie zwiększone
• Zwężenie żył – jest nieoznaczone

⁵

Fenylefryna powoduje zwężenie większości naczyń krwionośnych, co wpływa na przepływ krwi w różnych regionach organizmu:

• Przepływ krwi w nerkach – zmniejszony
• Przepływ skórny i kończynowy – zmniejszony
• Przepływ wieńcowy – zwiększony
• Naczynia płucne – ulegają zwężeniu
• Ciśnienie tętnicze w płucach – wzrasta

⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Fenylefryna jest uznawana za silny lek zwężający naczynia krwionośne, działający prawie wyłącznie poprzez pobudzenie receptorów alfa₁-adrenergicznych. Wywołane przez fenylefrynę zwężenie naczyń tętniczych, któremu towarzyszy również zwężenie naczyń żylnych, skutkuje wzrostem ciśnienia krwi i odruchową bradykardią. Aktywność presyjna fenylefryny jest słabsza niż w przypadku noradrenaliny, jednakże charakteryzuje się dłuższym czasem działania.⁷

W praktyce klinicznej, fenylefryna jest stosowana pozajelitowo w leczeniu stanów niedociśnienia występujących w następujących sytuacjach:

• Niewydolność krążenia
• Niedociśnienie podczas znieczulenia ogólnego
• Niedociśnienie podczas znieczulenia rdzeniowego
• Niedociśnienie wywołane lekami

⁸

Liczne badania kliniczne potwierdziły skuteczność fenylefryny u kobiet w ciąży z grup niskiego ryzyka, poddawanych znieczuleniu rdzeniowemu podczas cięcia cesarskiego. Zastosowanie fenylefryny pozwalało na utrzymanie ciśnienia krwi matki w granicach normy, przy jednoczesnym zmniejszeniu częstości występowania nudności i wymiotów. Co istotne, nie powodowało to kwasicy u płodu.⁹

Wpływ na hemodynamikę i potencjalne zagrożenia

Należy zwrócić uwagę, że fenylefryna powoduje silne zwężenie naczyń tętniczych, które prowadzi do wzrostu oporu frakcji wyrzutowej komór (zwiększenie obciążenia następczego). W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia pojemności minutowej serca. Efekt ten jest mniej widoczny u osób zdrowych, natomiast może ulec zaostrzeniu u pacjentów z wcześniej istniejącą niewydolnością serca.¹⁰