Działania niepożądane leku Azathioprine VIS

Azatiopryna jest lekiem immunosupresyjnym wykorzystywanym w leczeniu chorób autoimmunologicznych oraz u pacjentów po przeszczepieniu narządów. Jak każdy lek, Azathioprine VIS (50 mg) może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego one wystąpią. Poniżej szczegółowo opisano potencjalne działania niepożądane związane ze stosowaniem tego produktu leczniczego, ich częstość występowania oraz charakterystykę kliniczną.^{1/10), często (>1/100 do 1/1 000 do 1/10 000 do <1/1 000) i bardzo rzadko (1}

Mielosupresja i zaburzenia hematologiczne

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych azatiopryny jest jej wpływ na układ krwiotwórczy. Uszkodzenie szpiku kostnego może manifestować się w postaci różnych zaburzeń hematologicznych, spośród których bardzo często (>1/10) występuje leukopenia. Często (>1/100 do <1/10) obserwuje się małopłytkowość, natomiast niezbyt często (>1/1 000 do <1/100) może wystąpić granulocytopenia i niedokrwistość. Bardzo rzadkie (<1/10 000), ale potencjalnie zagrażające życiu powikłania to agranulocytoza, pancytopenia i niedokrwistość aplastyczna.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z wrodzonym niedoborem enzymu metylotransferazy tiopuryny (TPMT), u których ryzyko wystąpienia nasilonej mielosupresji jest znacznie większe. Polimorfizmy genetyczne tego enzymu mogą prowadzić do gorszego metabolizmu leku i kumulacji toksycznych metabolitów w organizmie.³

Zaburzenia układu immunologicznego

Ze względu na mechanizm działania azatiopryny, polegający na hamowaniu odpowiedzi immunologicznej, rzadko może wystąpić zwiększona podatność na zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze, szczególnie w obrębie dróg oddechowych. Problem ten dotyczy zwłaszcza pacjentów po przeszczepieniu narządów, otrzymujących skojarzoną terapię wielolekową.⁴

U pacjentów przyjmujących azatioprynę mogą również wystąpić reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu, w tym:

• Często: gorączka, bóle mięśni i stawów
• Rzadko: wysypka i wykwity skórne
• Niezbyt często: rumień guzowaty
• Z częstością nieznaną: złe samopoczucie, zawroty głowy, dreszcze, świąd skóry

W większości przypadków, natychmiastowe odstawienie azatiopryny lub zmniejszenie dawki o połowę powoduje ustąpienie tych objawów. W przypadku pojawienia się objawów nadwrażliwości należy rozważyć całkowite odstawienie leku.⁵

Zaburzenia naczyniowe

Podczas stosowania azatiopryny często obserwuje się spadki ciśnienia krwi i zaburzenia rytmu serca. Bardzo rzadko może wystąpić zapalenie naczyń, które stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Objawy ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęstszych działań niepożądanych azatiopryny. Często, zwłaszcza po zastosowaniu większych dawek leku, występują nudności, wymioty i jadłowstręt. Niezbyt często obserwuje się biegunkę. Warto zauważyć, że nudności mogą pojawić się po pierwszym podaniu leku, jednak można temu zapobiec podając preparat po posiłkach.⁷

U pacjentów po przeszczepieniu narządów, otrzymujących leczenie immunosupresyjne, bardzo rzadko odnotowano przypadki ciężkich powikłań żołądkowo-jelitowych, takich jak zapalenie okrężnicy, zapalenie uchyłków czy perforacja jelita. U osób leczonych azatiopryną z powodu wrzodziejącego zapalenia jelit niezbyt często występuje ciężka biegunka, która może nawracać po ponownym włączeniu leku.⁸

Bardzo rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zapalenie trzustki, które obserwowano głównie u pacjentów po przeszczepieniu nerki oraz u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita.⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie azatiopryny może prowadzić do uszkodzenia wątroby o różnym nasileniu. Często stwierdza się zastój żółci i zaburzenia czynności wątroby, które zwykle ustępują po odstawieniu leku. Te objawy mogą być związane z reakcjami nadwrażliwości na substancję czynną.¹⁰

Długotrwałe stosowanie azatiopryny, szczególnie u pacjentów po przeszczepieniu narządów, może prowadzić do poważnego, zagrażającego życiu uszkodzenia wątroby. Obserwowano zmiany histologiczne obejmujące poszerzenie zatok naczyniowych, plamicę wątrobową, zarastanie naczyń wątrobowych oraz regeneracyjny przerost guzkowy. W niektórych przypadkach odstawienie leku powodowało czasową lub trwałą poprawę zarówno objawów klinicznych, jak i obrazu histopatologicznego wątroby.¹¹

Nowotwory łagodne i złośliwe

Długotrwałe leczenie immunosupresyjne, w tym terapia azatiopryną, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób nowotworowych. Problem ten dotyczy przede wszystkim pacjentów po przeszczepieniu narządów, otrzymujących przez dłuższy czas skojarzone leczenie immunosupresyjne zawierające azatioprynę.¹²

Rzadko opisywano przypadki nowotworów, takich jak:

• Zespoły limfoproliferacyjne
• Rak skóry (czerniak i inne)
• Mięsaki (w tym mięsak Kaposiego)
• Rak szyjki macicy in situ

Z nieznaną częstością może wystąpić ostra gorączkowa dermatoza neutrofilowa (zespół Sweeta).¹³

Zaburzenia układu oddechowego

Bardzo rzadko opisywano odwracalne śródmiąższowe polekowe zapalenie płuc, które może manifestować się dusznością, kaszlem i gorączką. Wymaga ono różnicowania z innymi stanami chorobowymi, takimi jak infekcje, nowotwory czy choroby autoimmunologiczne płuc.¹⁴

Inne działania niepożądane

Bardzo rzadko opisywano przypadki śmiertelne, choć warto zauważyć, że w tych sytuacjach inne ciężkie choroby występujące jednocześnie przyczyniły się do zgonu pacjenta. U niektórych osób leczonych azatiopryną oraz innymi lekami immunosupresyjnymi bardzo rzadko obserwowano łysienie, które w wielu przypadkach ustępowało samoistnie mimo kontynuowania leczenia ze zmniejszoną dawką leku.¹⁵

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem azatiopryny

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane, pacjenci leczeni azatiopryną wymagają regularnego monitorowania parametrów laboratoryjnych, szczególnie morfologii krwi oraz wskaźników funkcji wątroby. Istotne jest wczesne wykrycie mielosupresji, która może wymagać dostosowania dawki lub odstawienia leku.¹⁶

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49-21-309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁷