Zespół nerczycowy
Epidemiologia
Zespół nerczycowy (ZN) charakteryzuje się zróżnicowaną epidemiologią zależną od wieku, płci, pochodzenia etnicznego i regionu geograficznego. Roczna zapadalność u dzieci wynosi od 2 do 7 przypadków na 100 000, z wyższymi wartościami w niektórych populacjach (np. do 16,9/100 000). U dorosłych zapadalność wynosi około 3/100 000, z tendencją wzrostową w okresie 1995-2018 (z 3,35 do 4,30/100 000 osobolat). Dominują przyczyny pierwotne, takie jak choroba minimalnych zmian (MCD) u dzieci (70-90%) oraz ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) i nefropatia błoniasta u dorosłych. W populacjach afroamerykańskich i latynoskich obserwuje się wyższą zapadalność i cięższy przebieg, co wiąże się m.in. z częstszym występowaniem cukrzycy i alleli ApoL1. Prewalencja w 7 głównych rynkach (USA, UE4, UK, Japonia) wyniosła około 786 tys. przypadków w 2022 roku, z dominacją pierwotnych glomerulopatii (około 214 tys. w USA).
Epidemiologia Zespołu Nerczycowego
Zespół nerczycowy (ZN) stanowi istotną chorobę przewlekłą, której epidemiologia różni się w zależności od wieku pacjentów, płci, pochodzenia etnicznego oraz regionu geograficznego. Dokładne dane epidemiologiczne mają kluczowe znaczenie dla odpowiedniego planowania zasobów opieki zdrowotnej oraz zrozumienia naturalnego przebiegu choroby.12
Częstotliwość występowania u dzieci
Szacowana roczna zapadalność na zespół nerczycowy u zdrowych dzieci wynosi od 2 do 7 nowych przypadków na 100 000 dzieci poniżej 18 roku życia.13 W niektórych badaniach zapadalność sięga nawet 16,9 przypadków na 100 000 dzieci rocznie, wykazując istotną zmienność w zależności od pochodzenia etnicznego.4 Prewalencja (chorobowość) zespołu nerczycowego u dzieci wynosi około 16 przypadków na 100 000 osób.56
Badanie przeprowadzone w Nowej Zelandii wykazało, że zapadalność na zespół nerczycowy wynosi prawie 20 przypadków na milion dzieci poniżej 15 roku życia.3 W szczególnych populacjach, takich jak osoby pochodzenia fińskiego lub menonitów, wrodzony zespół nerczycowy może występować odpowiednio u 1 na 10 000 lub 1 na 500 urodzeń.3
Częstotliwość występowania u dorosłych
U dorosłych roczna zapadalność na zespół nerczycowy wynosi około 3 przypadki na 100 000 osób.789 Długoterminowe badanie populacyjne obejmujące okres 24 lat (1995-2018) wykazało, że zapadalność na zespół nerczycowy u dorosłych wzrosła z 3,35 na 100 000 osobolat (95% CI: 3,12-3,58) w latach 1995-2000 do 4,30 na 100 000 osobolat (95% CI: 4,05-4,54) w latach 2013-2018.1011
Zapadalność jest najwyższa u mężczyzn i rośnie wraz z wiekiem, osiągając 11,77 na 100 000 osobolat (95% CI: 10,21-13,32) u mężczyzn w wieku 80+ lat oraz 6,56 na 100 000 osobolat (95% CI: 5,71-7,41) u kobiet w wieku 80+ lat.10
Różnice między płciami
Zespół nerczycowy występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt w młodszym wieku, z przewagą płci męskiej w stosunku 2:1 lub nawet 3:2.1512 Jednak po osiągnięciu okresu dojrzewania nie obserwuje się istotnej różnicy między płciami.1 U dorosłych przewaga zachorowań u mężczyzn utrzymuje się w przypadku zespołu nerczycowego ogólnie oraz paraneoplastycznej nefropatii błoniastej, podczas gdy nefropatia toczniowa dotyka głównie kobiety.13
Różnice etniczne i geograficzne
Zwiększona zapadalność i cięższy przebieg choroby obserwowane są w populacjach afroamerykańskiej i latynoskiej.1 Wynika to częściowo z faktu, że cukrzyca, będąca jedną z głównych przyczyn zespołu nerczycowego, częściej występuje u Indian amerykańskich, Afroamerykanów i Latynosów niż u osób rasy białej.1413
Nefropatia związana z HIV jest powikłaniem zakażenia HIV rzadko występującym u osób rasy białej, ale często obserwowanym u Afroamerykanów ze względu na większą częstość występowania alleli ApoL1 w tej populacji.1413 Ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) wydaje się nadreprezentowane jako jedna z przyczyn zespołu nerczycowego u dzieci afroamerykańskich w porównaniu z dziećmi rasy białej.146
Wyższe wskaźniki zespołu nerczycowego odnotowano u dzieci pochodzenia arabskiego i azjatyckiego w porównaniu z dziećmi rasy kaukaskiej.7 W badaniach biopsyjnych u dzieci z zespołem nerczycowym w Indiach i Turcji wykazano podobne typy histologiczne w porównaniu z tym, czego można by oczekiwać w krajach zachodnich.1 Również u pakistańskich dorosłych pacjentów z zespołem nerczycowym wzorce histologiczne biopsji nerek są podobne do tych obserwowanych w krajach zachodnich.113
Globalne obciążenie zespołem nerczycowym
Według jednego z raportów, całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków prewalencji zespołu nerczycowego w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, UE4, Wielka Brytania i Japonia) wyniosła około 786 tysięcy w 2022 roku, przy czym około 34% przypadków pochodziło ze Stanów Zjednoczonych.215 W krajach UE4 i Wielkiej Brytanii odnotowano około 367 tysięcy zdiagnozowanych przypadków prewalencji zespołu nerczycowego.2
W samych Stanach Zjednoczonych, analiza z 2022 roku wykazała, że całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków prewalencji zespołu nerczycowego wyniosła około 267 tysięcy. Wśród tych przypadków, pierwotne glomerulopatie stanowiły znaczną część, odpowiadając za około 214 tysięcy przypadków, podczas gdy wtórne glomerulopatie przyczyniły się do około 53 tysięcy przypadków.2
W krajach UE4 i Wielkiej Brytanii, Niemcy miały najwyższą liczbę zdiagnozowanych przypadków prewalencji, wynoszącą około 98 tysięcy. Na drugim miejscu znalazła się Wielka Brytania z około 87 tysiącami przypadków. Hiszpania odnotowała najmniejszą liczbę przypadków wśród krajów UE4 i Wielkiej Brytanii, z około 48 tysiącami przypadków.16
W Japonii w 2022 roku odnotowano około 120 tysięcy przypadków zespołu nerczycowego przypisywanych pierwotnym glomerulopatiom i około 30 tysięcy przypadków przypisywanych wtórnym glomerulopatiom, dając łącznie około 151 tysięcy przypadków.216
Wzorce histopatologiczne i przyczyny
Nefropatia cukrzycowa związana z zespołem nerczycowym jest najczęstsza, z szacowaną częstością występowania około 50 przypadków na milion populacji.113 U dzieci z zespołem nerczycowym Międzynarodowe Badanie Choroby Nerek u Dzieci (ISKDC) wykazało, że 76,6% miało chorobę minimalnych zmian (MCD) w biopsjach nerek, a 7% przypadków było związanych z ogniskowym segmentalnym stwardnieniem kłębuszków nerkowych (FSGS).3
U dorosłych, 80-90% przypadków zespołu nerczycowego ma charakter idiopatyczny. Ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) i nefropatia błoniasta są najczęstszymi przyczynami pierwotnymi. Cukrzyca typu 2 i toczeń rumieniowaty układowy (SLE) są najczęstszymi przyczynami wtórnymi.17
Choroba minimalnych zmian odpowiada za 10-25% przypadków zespołu nerczycowego u dorosłych i 70-90% przypadków u dzieci.17 Niektóre badania sugerowały zmianę w histopatologii idiopatycznego zespołu nerczycowego w ciągu ostatnich kilku dekad, chociaż ogólna zapadalność na idiopatyczny zespół nerczycowy pozostała stabilna. Częstość występowania FSGS związanego z idiopatycznym zespołem nerczycowym wydaje się wzrastać.3
Obserwacja i monitorowanie zespołu nerczycowego
Systemy rejestru i badania kohortowe
Rejestry zbierają dane na temat zapadalności i prewalencji chorób, co jest niezbędne do monitorowania zdrowia publicznego, zrozumienia wzorców chorób i planowania usług opieki zdrowotnej.18 W przypadku zespołu nerczycowego powstało kilka istotnych rejestrów i badań kohortowych:
- ARREST-NEPHROSIS – ma na celu zapewnienie rzeczywistego obrazu zespołu nerczycowego, oferując nieocenione informacje na temat jego zarządzania i skuteczności istniejących terapii.19
- NephCure Kidney Network (NKN) – sieć badawcza napędzana przez pacjentów (PPRN) służąca jako zasób dla badań porównawczej skuteczności w celu poprawy opieki i wyników dla pacjentów z pierwotnym zespołem nerczycowym.20
- Japońskie Badanie Kohortowe Zespołu Nerczycowego (JNSCS) – prospektywne badanie obserwacyjne mające na celu dostarczenie dokładnych danych na temat wskaźników nawrotów.21
- J-RBR/J-KDR (Japan Renal Biopsy and Kidney Disease Registry) – rejestr utworzony w 2007 roku, który stopniowo ujawniał epidemiologię zespołu nerczycowego w Japonii.22
Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię
Interesujące obserwacje dotyczące epidemiologii zespołu nerczycowego pochodzą z okresu pandemii COVID-19. Badanie obserwacyjne przeprowadzone w Holandii i regionie Paryża we Francji wykazało, że zapadalność na idiopatyczny zespół nerczycowy była niższa w okresach, gdy szkoły były zamknięte i środki izolacji były na maksymalnym poziomie. Nie zaobserwowano różnicy między okresem przed i w trakcie pandemii COVID-19 w obu krajach.24
Wyniki te, w połączeniu z danymi na temat infekcji wirusowych z literatury, wspierają hipotezę, że początek idiopatycznego zespołu nerczycowego może być potencjalnie wywoływany przez infekcję (wirusową). Opiera się to na kilku obserwacjach, przede wszystkim na tym, że zapadalność w obu regionach była niższa, gdy szkoły były zamknięte.24 Sugeruje to związek między początkiem zespołu nerczycowego a infekcjami wirusowymi u dzieci, chociaż COVID-19 nie wydaje się być specyficznym czynnikiem wyzwalającym.25
Trendy śmiertelności
W badaniu obejmującym 24 lata (1995-2018) zaobserwowano, że jednoroczna śmiertelność zespołu nerczycowego była stabilna na poziomie 13-16%, ale współczynnik ryzyka (HR) zgonu wynosił 0,54 (95% CI: 0,42-0,69), skorygowany o wiek, płeć i choroby współistniejące, w latach 2013-2018 w porównaniu z latami 1995-2000.26 Oznacza to, że skorygowana śmiertelność zespołu nerczycowego znacznie się zmniejszyła w badanym okresie.11
Powikłania i współwystępowanie chorób
Powikłania zakrzepowo-zatorowe
Po infekcjach, incydenty zakrzepowo-zatorowe są uważane przez wielu ekspertów za najważniejsze powikłanie zespołu nerczycowego zagrażające życiu.27 Dzieci (2,8%) są mniej narażone niż dorośli (26,7%) z zespołem nerczycowym na rozwój powikłań zakrzepowo-zatorowych. Jednak niemowlęta i dzieci w wieku 12 lat są narażone na znacznie większe ryzyko.27
Zmiany histologiczne typu błoniastego zwiększają ryzyko zakrzepowo-zatorowe w każdym wieku; w szczególności dorośli z nefropatią błoniastą mają najwyższe zgłaszane ryzyko (37,0%), a dzieci z histologią błoniastą mają wskaźnik (25%), który zbliża się do ogólnego wskaźnika dla dorosłych.27
Inne powikłania systemowe
Powikłania związane z chorobą u dzieci z zespołem nerczycowym obejmują:2829
- Powikłania sercowo-naczyniowe związane z miażdżycą i incydentami zakrzepowo-zatorowymi
- Infekcje (zarówno mniejsze, jak i poważniejsze)
- Powikłania związane z hormonami tarczycy, szczególnie niedoczynność tarczycy
- Powikłania nerkowe obejmujące ostre uszkodzenie nerek (AKI)
- Powikłania zdrowia jamy ustnej z powodu wad szkliwa i chorób przyzębia
Dane z badań zagranicznych wykazały wysoką częstość występowania zdarzeń sercowo-naczyniowych, jednak rzeczywista sytuacja w Japonii wydaje się być inna.21 Leczenie glikokortykosteroidami i/lub lekami immunosupresyjnymi, a także sam zespół nerczycowy, często sprawiają, że pacjenci są podatni na infekcje.21
Nowotwory złośliwe uznawano za częste powikłanie u pacjentów z zespołem nerczycowym. Jednak według ostatnich badań, wskaźnik współwystępowania nowotworów złośliwych z zespołem nerczycowym wydaje się stosunkowo niski w krajach azjatyckich, takich jak Japonia i Chiny, w porównaniu z krajami zachodnimi.21
Steroidooporność i wyniki leczenia
Steroidooporność jest opisywana u 2,1-27,3% dzieci z idiopatycznym zespołem nerczycowym, z roczną zapadalnością szacowaną na 1/390 000.30 Zespół nerczycowy steroidooporny (SRNS) ma gorsze rokowanie niż zespół nerczycowy steroidowrażliwy (SSNS).31
W badaniu przeprowadzonym w Czadzie, jednym z najbiedniejszych krajów świata, zespół nerczycowy u dzieci dotyka głównie młodych mężczyzn; wrażliwość na steroidy jest tak wysoka jak 95%, a w długoterminowej perspektywie 80% pacjentów osiąga remisję z normalną funkcją nerek.32
Badanie przeprowadzone w Afryce wykazało, że zespół nerczycowy steroidowrażliwy jest częstszy niż zespół nerczycowy steroidooporny, chociaż częstość występowania zespołu nerczycowego steroidoopornego jest wyższa niż zgłaszana globalnie.33
| Region/Populacja | Zapadalność u dzieci (na 100 000/rok) | Zapadalność u dorosłych (na 100 000/rok) | Dominujące przyczyny | Szczególne cechy |
|---|---|---|---|---|
| Ogólna populacja | 2-7 | 3 | Dzieci: MCD (70-90%) Dorośli: FSGS, MN |
Przewaga płci męskiej u dzieci (2:1) |
| Populacja afroamerykańska | Wyższa niż u rasy białej | Wyższa niż u rasy białej | FSGS, nefropatia związana z HIV | Zwiększona częstość alleli ApoL1 |
| Populacja azjatycka | Wyższa niż u rasy kaukaskiej | Dane zbliżone do krajów zachodnich | MCD, MN | Podobne wzorce histologiczne do krajów zachodnich |
| Populacja arabska | Wyższa niż u rasy kaukaskiej | Dane niepełne | Dane podobne do krajów zachodnich | Podobne wzorce histologiczne do krajów zachodnich |
| Europa (UE4 + UK) | 1,21-2,58 | Około 3 | Pierwotne glomerulopatie | Najwyższa liczba przypadków w Niemczech |
| USA | 2-7 | 3 | MN u rasy białej, FSGS u Afroamerykanów | 34% wszystkich przypadków w 7MM |
| Japonia | Dane niepełne | Dane niepełne | MN, MCNS (w pierwotnych glomerulopatiach) | Niższy wskaźnik współwystępowania nowotworów niż w krajach zachodnich |
| Czad (Afryka) | Prewalencja 0,14-1,36% | Dane niepełne | Idiopatyczny ZN (90% wrażliwy na steroidy) | 80% osiąga długoterminową remisję |
MCD – choroba minimalnych zmian
FSGS – ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych
MN – nefropatia błoniasta
7MM – siedem głównych rynków (USA, UE4, UK, Japonia)
Leczenie i nadzór medyczny
Wszyscy pacjenci z zespołem nerczycowym są zazwyczaj regularnie badani w szpitalnej poradni nefrologicznej, gdzie są monitorowani za pomocą badań krwi i moczu.34 W leczeniu zespołu nerczycowego u dzieci coraz częściej stosuje się takrolimus jako lek oszczędzający steroidy. Ponieważ istnieją obawy dotyczące długoterminowej nefrotoksyczności, zaleca się wykonywanie biopsji nerki w określonych odstępach czasu, aby wykryć wczesne zmiany.35
W badaniu przeprowadzonym na jednym ośrodku, 35% pierwszych biopsji wykonanych po medianie czasu 4,7 roku (zakres 1,9 do 6,9) wykazało cechy nefrotoksyczności inhibitorów kalcyneuryny (CNI). Toksyczność korelowała raczej z poziomem takrolimusu niż z czasem trwania terapii.35
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych
Niedostatek danych w Afryce uniemożliwia odpowiednią alokację zasobów opieki zdrowotnej w celu diagnozowania i leczenia tej uleczalnej choroby nerek u dzieci, aby zapobiec złym wynikom zdrowotnym.3633 Niewiele krajów afrykańskich zgłasza częstość występowania zespołu nerczycowego u dzieci.33
Współpraca między biobankami a rejestrami przyspiesza tempo odkryć i przekładanie wyników badań na konkretne interwencje medyczne, ostatecznie poprawiając opiekę nad pacjentami i wyniki.18 Dla chorób takich jak zespół nerczycowy, rejestry są niezbędne do monitorowania zdrowia publicznego, zrozumienia wzorców chorób i planowania usług opieki zdrowotnej.18
Warto zauważyć, że podczas 24-letniego okresu obserwacji (1995-2018) zapadalność na zespół nerczycowy u dorosłych nieznacznie wzrosła, a skorygowana śmiertelność zespołu nerczycowego znacznie się zmniejszyła. Czy te ustalenia odzwierciedlają zmiany w epidemiologii, czy też w świadomości i kodowaniu zespołu nerczycowego, pozostaje do wyjaśnienia.11
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.