Leki w grupie
„leki sympatykomimetyczne”

Leki sympatykomimetyczne (adrenomimetyczne) to grupa leków naśladujących działanie układu współczulnego (sympatycznego) poprzez aktywację receptorów adrenergicznych. Działają one podobnie do endogennych katecholamin: adrenaliny i noradrenaliny, pobudzając receptory α i β adrenergiczne w różnych tkankach. Efekty ich działania zależą od powinowactwa do poszczególnych typów receptorów i mogą obejmować: rozszerzenie oskrzeli, wzrost ciśnienia tętniczego, przyspieszenie akcji serca, rozszerzenie źrenic czy zmniejszenie wydzielania insuliny.

W zależności od selektywności działania na receptory adrenergiczne, leki sympatykomimetyczne dzielą się na kilka podgrup. Leki działające na receptory α1 (fenylefryna, metoksymina) powodują skurcz naczyń i są stosowane w leczeniu niedociśnienia oraz jako składniki kropli do oczu i leków zmniejszających przekrwienie błony śluzowej nosa. Agoniści receptorów α2 (klonidyna, deksmedetomidyna) obniżają ciśnienie tętnicze i są wykorzystywane w leczeniu nadciśnienia oraz jako adiuwanty w anestezji.

Leki działające na receptory β1 (dobutamina) zwiększają kurczliwość mięśnia sercowego i są stosowane w leczeniu ostrej niewydolności serca. Selektywni agoniści receptorów β2 (salbutamol, fenoterol, formoterol, salmeterol) rozszerzają oskrzela i są podstawą leczenia astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Leki o działaniu mieszanym na receptory α i β (adrenalina, noradrenalina, dopamina) znajdują zastosowanie w stanach nagłych, takich jak wstrząs anafilaktyczny czy zatrzymanie krążenia.

Do najważniejszych leków sympatykomimetycznych dostępnych w Polsce należą: adrenalina (Adrenalina WZF), noradrenalina (Levonor), dopamina (Dopaminum Hydrochloricum WZF), dobutamina (Dobutamina), salbutamol (Ventolin, Steri-Neb), fenoterol (Berotec), formoterol (Oxis Turbuhaler, Foradil), salmeterol (Serevent), indakaterol (Onbrez Breezhaler), pseudoefedryna (składnik wielu preparatów złożonych przeciw przeziębieniu) oraz fenylefryna (Neo-Synephrine).

Główną zaletą leków sympatykomimetycznych jest ich szybkie działanie, co ma szczególne znaczenie w stanach nagłych. β2-mimetyki inhalacyjne zapewniają natychmiastową ulgę w napadzie astmy, a adrenalina ratuje życie w ciężkiej reakcji anafilaktycznej. Długo działające β2-mimetyki (LABA) umożliwiają kontrolę objawów astmy i POChP przy mniejszej częstotliwości dawkowania, co poprawia przestrzeganie zaleceń przez pacjentów.

Stosowanie leków sympatykomimetycznych wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, szczególnie ze strony układu sercowo-naczyniowego. Mogą powodować tachykardię, zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia tętniczego, a przy przedawkowaniu – groźne dla życia arytmie. Stosowanie β2-mimetyków może prowadzić do drżenia mięśniowego, niepokoju i hipokaliemii. Przy długotrwałym stosowaniu może dojść do rozwoju tolerancji na lek, co zmniejsza jego skuteczność. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, nadczynnością tarczycy i jaskrą.