Leki w grupie
„leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa”

Leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa (dekongestanty) to grupa preparatów stosowanych miejscowo lub ogólnoustrojowo, których zadaniem jest zwężenie naczyń krwionośnych w obrębie błony śluzowej nosa. Poprzez aktywację receptorów α-adrenergicznych powodują skurcz naczyń, co prowadzi do zmniejszenia obrzęku, wydzielania śluzu oraz uczucia zatkania nosa. Są one szczególnie skuteczne w przypadku nieżytu nosa o różnej etiologii.

Główne substancje czynne stosowane jako dekongestanty to: oksymetazolina (Afrin, Nasivin, Oxalin), ksylometazolina (Otrivin, Xylogel, Xylometazolin), nafazolina (Rhinazin), fenylefryna (Neo-Synephrine), pseudoefedryna (Sudafed) oraz efedryna. Wśród nich najpopularniejsze w Polsce są preparaty zawierające oksymetazolinę i ksylometazolinę, dostępne głównie w postaci kropli lub aerozoli do nosa.

Dekongestanty dzielą się na dwie główne podgrupy: leki stosowane miejscowo (donosowo) oraz leki działające ogólnoustrojowo (doustne). Preparaty miejscowe (oksymetazolina, ksylometazolina, nafazolina) działają szybko i precyzyjnie w miejscu aplikacji. Leki ogólnoustrojowe (pseudoefedryna, fenylefryna) są składnikami złożonych preparatów przeciw przeziębieniu i grypie, jednak mogą wywoływać więcej działań niepożądanych, w tym wzrost ciśnienia tętniczego.

Największą zaletą dekongestantów jest ich szybkie działanie – już po kilku minutach od aplikacji następuje znaczące zmniejszenie obrzęku błony śluzowej i udrożnienie nosa. Pozwala to na szybką poprawę komfortu pacjenta, ułatwia oddychanie, a w przypadku zakażeń umożliwia odpowiedni drenaż zatok. Dodatkowo miejscowe leki obkurczające naczynia mają ograniczone działanie ogólnoustrojowe.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują przede wszystkim rozwój polekowego zapalenia błony śluzowej nosa (rhinitis medicamentosa) przy stosowaniu dłuższym niż 5-7 dni. Stan ten charakteryzuje się tzw. efektem z odbicia – nasilonym obrzękiem po ustąpieniu działania leku, co prowadzi do błędnego koła i uzależnienia. Dekongestanty ogólnoustrojowe mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego, przyspieszenie akcji serca, bezsenność i niepokój. Są przeciwwskazane u pacjentów z nadciśnieniem, chorobami serca, jaskrą, przerostem prostaty czy nadczynnością tarczycy.

Nowsze preparaty złożone zawierają często dekongestanty w połączeniu z glikokortykosteroidami (np. flutykazon z ksylometazoliną – Otrivin Duo), co pozwala na jednoczesne działanie przeciwzapalne i obkurczające naczynia, przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka rozwoju polekowego zapalenia błony śluzowej nosa.

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl