choroby niezakaźne
Choroby niezakaźne (NCD – Non-Communicable Diseases) to grupa schorzeń, które nie są przekazywane od osoby do osoby. Charakteryzują się zazwyczaj długotrwałym przebiegiem i powolną progresją. Do głównych typów chorób niezakaźnych zalicza się choroby sercowo-naczyniowe (takie jak zawały serca i udary), nowotwory, przewlekłe choroby układu oddechowego (np. POChP i astma) oraz cukrzycę.
Choroby niezakaźne stanowią obecnie główną przyczynę zgonów na świecie, odpowiadając za ponad 70% wszystkich śmierci rocznie. Ich występowanie jest związane z czterema głównymi czynnikami ryzyka: paleniem tytoniu, brakiem aktywności fizycznej, szkodliwym spożywaniem alkoholu oraz niezdrową dietą. Dodatkowy wpływ mają czynniki metaboliczne, takie jak nadciśnienie, nadwaga/otyłość, hiperglikemia i hiperlipidemia.
Profilaktyka chorób niezakaźnych opiera się na modyfikacji stylu życia oraz wczesnym wykrywaniu czynników ryzyka. Kluczowe znaczenie ma promocja zdrowego odżywiania, regularnej aktywności fizycznej, unikanie używek oraz regularne badania profilaktyczne. W leczeniu chorób niezakaźnych stosuje się zarówno terapie farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne, których celem jest kontrola objawów, spowolnienie progresji choroby i zapobieganie powikłaniom.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła choroba nerek – Epidemiologia
Przewlekła choroba nerek (PChN) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykając około 10% dorosłej populacji światowej, co przekłada się na około 800 milionów osób. W USA choroba ta występuje u około 14% dorosłych, z dominującą częstością w stadium 3 (5,1%), a także wśród osób starszych (34% u ≥65 lat) i mniejszości rasowych (20% u nie-latynoskich czarnoskórych). Globalna chorobowość PChN wzrosła o 29,3% w latach 1990-2017, a śmiertelność z powodu PChN wzrosła o 41,5%, czyniąc ją trzecią najszybciej rosnącą przyczyną zgonów na świecie. Najważniejsze czynniki ryzyka to cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, wiek, otyłość, czynniki genetyczne oraz choroby sercowo-naczyniowe. Nefropatia cukrzycowa odpowiada za około jedną trzecią lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) z powodu PChN. W krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie dostęp do diagnostyki i leczenia jest ograniczony, nawet 90% chorych nie jest świadomych swojej choroby, co utrudnia wczesną interwencję.
albuminuria, białkomocz, choroby niezakaźne, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, czynniki ryzyka, DALY, dializa, EGFR, kreatynina, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, nefropatia cukrzycowa, ostre uszkodzenie nerek, przewlekła choroba nerek, schyłkowa niewydolność nerek, stadium choroby nerek, terapia nerkozastępcza, wczesne wykrywanie, wskaźnik socjodemograficzny, współczynnik filtracji kłębuszkowej - Leksykon chorób i schorzeń
Atak astmy – Epidemiologia
Atak astmy stanowi nagłe zaostrzenie przewlekłego zapalenia dróg oddechowych, manifestujące się dusznością, świszczącym oddechem, uczuciem ściskania w klatce piersiowej oraz kaszlem, co wymaga często pilnej interwencji medycznej. Epidemiologicznie, astma dotyka globalnie 262-340 milionów osób, z roczną śmiertelnością około 455 000, głównie w krajach o niskim i średnim dochodzie. W 2022 roku 11,3 miliona pacjentów (42,4% zdiagnozowanych) doświadczyło co najmniej jednego ataku astmy, co stanowi spadek o 25% względem 2001 roku. Najwyższy wskaźnik ataków odnotowano u dzieci poniżej 5 roku życia (67,9%). Występowanie ataków różni się w zależności od płci, wieku, pochodzenia etnicznego oraz statusu socjoekonomicznego, z wyższą częstością u kobiet (45,3%) niż mężczyzn (38,0%) oraz u osób z wykształceniem średnim lub GED (46,8%). Czynniki ryzyka obejmują infekcje wirusowe dróg oddechowych, zanieczyszczenia powietrza (30% ataków), ekspozycję na ruch drogowy (OR=1,38, 95% CI 1,05-1,81), a także czynniki hormonalne, np. stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zawierających progesteron zwiększa ryzyko ataków u kobiet poniżej 35 roku życia o 39%.
astma dziecięca, astma związana z pracą, atak astmy, choroba niedokrwienna serca, choroby niezakaźne, choroby współistniejące, czynniki ryzyka, fenotypy astmy, nadzór zdrowotny, niewydolność oddechowa, objawy astmatyczne, POChP, prewalencja, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rinowirusy, stan zapalny dróg oddechowych, status socjoekonomiczny, świszczący oddech - Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość dziecięca – Epidemiologia
Otyłość dziecięca stanowi globalną epidemię zdrowia publicznego, z dramatycznym wzrostem częstości występowania od 2% w 1990 roku do 8% w 2022 roku w populacji dzieci i młodzieży w wieku 5-19 lat, co odpowiada 160 milionom osób. W 2024 roku około 35 milionów dzieci poniżej 5. roku życia miało nadwagę, a w 2022 roku ponad 390 milionów dzieci i młodzieży zmagało się z nadwagą. Epidemia wykazuje zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w Oceanii i Ameryce oraz wyraźnym gradientem południe-północ w Europie. W USA otyłość dotyka 19,7% dzieci i młodzieży (około 14,7 mln osób w wieku 2-19 lat), z wyższą częstością w grupach etnicznych hiszpańskiej (26,2%) i czarnoskórej niehiszpańskiej (24,8%). Nierówności społeczno-ekonomiczne są istotne, z wyższą częstością otyłości w rodzinach o niższych dochodach (do 25,8% przy dochodach ≤130% FPL). Pandemia COVID-19 pogłębiła problem poprzez zmniejszenie aktywności fizycznej i zmiany w diecie. Otyłość dziecięca wiąże się z długoterminowym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy, nowotworów i zwiększonymi kosztami medycznymi (1,3 mld USD rocznie w USA, z wyższymi kosztami o 116-310 USD na dziecko z otyłością lub ciężką otyłością).
- Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła obturacyjna choroba płuc – Epidemiologia
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) stanowi istotne wyzwanie zdrowotne na skalę globalną, będąc czwartą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie, z około 3,5 mln zgonów w 2021 roku (5% wszystkich zgonów). Choroba dotyka około 213 mln osób (2,7% populacji globalnej), przy czym częstość występowania u osób ≥40 lat wynosi 12,64% według kryterium stałego współczynnika (FR) i 7,38% według dolnej granicy normy (LLN). Palenie tytoniu pozostaje głównym czynnikiem ryzyka, odpowiadającym za 34,8% globalnego obciążenia DALYs, a w krajach o niskim i średnim dochodzie znaczącą rolę odgrywa także zanieczyszczenie powietrza w gospodarstwach domowych (19,5%). POChP jest częstsza u mężczyzn (15,7%) niż u kobiet (9,93%), choć w niektórych regionach obserwuje się wzrost ryzyka u kobiet, co może być związane z różnicami anatomicznymi i wzorcami palenia. Choroba jest niedodiagnozowana u ponad 50% pacjentów, co wynika z niedostatecznego wykorzystania spirometrii i braku świadomości, zwłaszcza w krajach o ograniczonych zasobach.
badanie oddechowe, bierne palenie, choroby niezakaźne, choroby współistniejące, ciśnienie parcjalne tlenu, dolna granica normy, duszność, dysfagia, jakość życia, kwestionariusz funkcji płuc, łagodne zaburzenia poznawcze, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, Mini-Mental State Examination, Montreal Cognitive Assessment, narażenie zawodowe, niedobór alfa-1-antytrypsyny, obturacja przepływu powietrza, palenie tytoniu, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedma płuc, spirometria, wskaźnik BODE, zaostrzenie POChP - Leksykon chorób i schorzeń
Schyłkowa niewydolność nerek – Zapobieganie i profilaktyka
Schyłkowa niewydolność nerek (ESRD) stanowi końcowe stadium przewlekłej choroby nerek (PChN), w którym funkcja nerek jest niewystarczająca do podtrzymania życia bez dializoterapii lub przeszczepienia. Kluczowe jest wczesne wykrywanie i profilaktyka, obejmująca kontrolę głównych czynników ryzyka, takich jak cukrzyca i nadciśnienie tętnicze, oraz modyfikację stylu życia, w tym dietę roślinną, ograniczenie spożycia sodu i potasu, unikanie nefrotoksycznych leków (zwłaszcza NLPZ), zaprzestanie palenia i ograniczenie alkoholu. W profilaktyce wtórnej stosuje się inhibitory układu renina-angiotensyna-aldosteron (RAASi), agresywną kontrolę ciśnienia tętniczego i glikemii, korektę kwasicy za pomocą wodorowęglanu sodu oraz suplementację wapnia i witaminy D. Regularne badania przesiewowe u osób z grup ryzyka (cukrzyca, nadciśnienie, wiek >60 lat, choroby sercowo-naczyniowe, wywiad rodzinny) oraz wczesne skierowanie do nefrologa przy spadku eGFR poniżej 30 ml/min/1,73 m² są niezbędne do spowolnienia progresji PChN i poprawy rokowania.
bakteriemia, choroby niezakaźne, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, dializoterapia, gronkowiec, hiperlipidemia, hipoglikemia, immunosupresja, inhibitory układu renina-angiotensyna-aldosteron, kwasica, migotanie przedsionków, mocznica, nadciśnienie tętnicze, nefrolog, niedokrwistość, niesteroidowe leki przeciwzapalne, otyłość, profilaktyka pierwotna, proteinuria, przeszczepienie nerki, przewlekła choroba nerek, schyłkowa niewydolność nerek, wskaźnik filtracji kłębuszkowej, zaburzenia elektrolitowe, zakażenie pneumokokowe, zakrzepica, zamknięcie uszka lewego przedsionka, zapalenie wsierdzia