Właściwości farmakodynamiczne
Triglicerydy

Skład i pochodzenie triglicerydów w emulsjach do żywienia pozajelitowego

Triglicerydy stanowią główny składnik emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. W zależności od produktu leczniczego, stosowane są różne źródła triglicerydów, które mają odmienne właściwości farmakodynamiczne i wpływ na organizm pacjenta. W nowoczesnych emulsjach tłuszczowych najczęściej wykorzystuje się mieszaninę triglicerydów pochodzących z kilku źródeł¹:

• Olej sojowy oczyszczony
• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha (MCT)
• Olej z oliwek oczyszczony
• Olej rybi bogaty w omega-3 kwasy

²

Każde z tych źródeł triglicerydów wnosi specyficzne właściwości do emulsji tłuszczowej, co wpływa na profil farmakodynamiczny, dostępność energii oraz efekty fizjologiczne u pacjenta³.

Różnice w składzie triglicerydów w emulsjach tłuszczowych

W zależności od produktu leczniczego, proporcje poszczególnych źródeł triglicerydów mogą się różnić. Na przykład w produktach Finomel i Finomel Peri zastosowano mieszaninę w następujących proporcjach⁴:

• Olej sojowy (30%)
• Triglicerydy średniołańcuchowe (25%)
• Olej z oliwek (25%)
• Olej rybi (20%)

⁵

Natomiast w produktach takich jak Lipoflex peri, Lipoflex special, Lipofundin MCT/LCT 10% stosowane są tylko dwa źródła triglicerydów⁶:

• Olej sojowy oczyszczony
• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha

⁷

W nowszych produktach, takich jak Omegaflex peri, Omegaflex plus i Omegaflex special bez elektrolitów, wprowadzono trzeci składnik – olej rybi⁸:

• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha
• Olej sojowy oczyszczony
• Omega-3 kwasów triglicerydy (olej rybi)

⁹

Właściwości farmakodynamiczne triglicerydów z różnych źródeł

Olej sojowy

Olej sojowy charakteryzuje się dużą zawartością niezbędnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. W jego składzie dominują¹⁰:

• Kwas linolowy (omega-6) – stanowi około 55-60% składu
• Kwas alfa-linolenowy (omega-3) – stanowi około 8% składu

¹¹

Główną funkcją oleju sojowego w emulsjach tłuszczowych jest dostarczanie niezbędnych kwasów tłuszczowych (EFA), które organizm musi otrzymywać z zewnątrz, gdyż nie potrafi ich samodzielnie syntetyzować. Są one niezbędne do syntezy strukturalnych i funkcjonalnych składników komórek¹².

Olej sojowy w emulsjach tłuszczowych pełni przede wszystkim rolę źródła niezbędnych kwasów tłuszczowych, a dopiero w drugiej kolejności źródła energii¹³.

Triglicerydy średniołańcuchowe (MCT)

Triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) mają unikalne właściwości metaboliczne, które odróżniają je od triglicerydów długołańcuchowych. Ich główne cechy to¹⁴:

• Szybsza hydroliza w porównaniu z triglicerydami długołańcuchowymi
• Szybsza eliminacja z krążenia
• Szybsze i całkowite utlenianie

¹⁵

Dzięki tym właściwościom, MCT stanowią źródło natychmiast dostępnej energii dla organizmu. Są preferowanym substratem energetycznym, szczególnie w sytuacjach klinicznych związanych z zaburzeniami metabolizmu lipidów, takimi jak¹⁶:

• Niedobór lipazy lipoproteinowej
• Niedobór kofaktorów lipazy lipoproteinowej
• Niedobór karnityny
• Zaburzenia układu transportu zależnego od karnityny

¹⁷

Olej z oliwek

Olej z oliwek jest bogatym źródłem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, przede wszystkim kwasu oleinowego. Główne właściwości oleju z oliwek w emulsjach tłuszczowych to¹⁸:

• Dostarczanie energii w formie jednonienasyconych kwasów tłuszczowych
• Mniejsza podatność na peroksydację w porównaniu z wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi

¹⁹

Ta mniejsza podatność na peroksydację jest istotną zaletą, gdyż zmniejsza ryzyko powstawania szkodliwych wolnych rodników, co może być szczególnie ważne w przypadku pacjentów w ciężkim stanie, narażonych na stres oksydacyjny²⁰.

Olej rybi

Olej rybi jest najbardziej charakterystycznym składnikiem nowszych emulsji tłuszczowych. Wyróżnia się dużą zawartością długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, przede wszystkim²¹:

• Kwas eikozapentaenowy (EPA)
• Kwas dokozaheksaenowy (DHA)

²²

Kwasy te pełnią istotne funkcje fizjologiczne²³:

• DHA – jest ważnym składnikiem strukturalnym błon komórkowych
• EPA – jest prekursorem eikozanoidów, takich jak:
  • Prostaglandyny
  • Tromboksany
  • Leukotrieny

²⁴

W produktach zawierających zarówno olej sojowy (bogaty w omega-6), jak i olej rybi (bogaty w omega-3), stosunek kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 wynosi zazwyczaj około 2,5:1, co jest uznawane za korzystne z punktu widzenia fizjologicznego²⁵.

Badania wykazały, że stosowanie emulsji zawierających olej rybi prowadzi do zwiększenia zawartości kwasów tłuszczowych omega-3 w lipoproteinach osocza i fosfolipidach krwinek czerwonych, co może mieć korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, odpornościowy i inne funkcje organizmu²⁶.

Metabolizm triglicerydów w organizmie

Proces metabolizmu triglicerydów w emulsjach do żywienia pozajelitowego jest złożony i zależy od wielu czynników, w tym od długości łańcucha kwasów tłuszczowych²⁷.

Metabolizm triglicerydów średniołańcuchowych

Triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) mają uproszczony i przyspieszony szlak metaboliczny w porównaniu z triglicerydami długołańcuchowymi²⁸:

• Szybsza hydroliza przez lipazę lipoproteinową
• Szybsza eliminacja z krążenia
• Efektywniejsze utlenianie w mitochondriach
• Mniejsza zależność od transportu karnitynowego do mitochondriów

²⁹

Te właściwości sprawiają, że MCT są preferowanym źródłem energii, szczególnie w stanach, gdy metabolizm triglicerydów długołańcuchowych jest upośledzony³⁰.

Metabolizm triglicerydów długołańcuchowych

Triglicerydy długołańcuchowe (LCT), pochodzące np. z oleju sojowego, oliwkowego czy rybiego, mają bardziej złożony metabolizm³¹:

• Wolniejsza hydroliza przez lipazę lipoproteinową
• Transport w postaci chylomikronów
• Większa tendencja do odkładania w tkankach
• Utlenianie zależne od transportu karnitynowego

³²

Główna rola LCT w emulsjach tłuszczowych to dostarczanie niezbędnych kwasów tłuszczowych w przypadku oleju sojowego, lub specyficznych kwasów tłuszczowych o korzystnych właściwościach w przypadku oleju oliwkowego i rybiego³³.

Znaczenie kliniczne triglicerydów w żywieniu pozajelitowym

Rola energetyczna

Triglicerydy stanowią skoncentrowane źródło energii w emulsjach do żywienia pozajelitowego, dostarczając około 9 kcal/g. Ze względu na wysoką gęstość energetyczną, są one wydajnym sposobem dostarczania kalorii³⁴. Dzięki temu można zmniejszyć ilość węglowodanów w formulacji, co ma szczególne znaczenie dla pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, takimi jak hiperglikemia czy insulinooporność³⁵.

Emulsje tłuszczowe dostarczają zazwyczaj 30-50% całkowitej energii w żywieniu pozajelitowym, przy czym pozostałą część stanowią węglowodany (głównie glukoza) i aminokwasy³⁶.

Ochrona aminokwasów przed utlenianiem

Odpowiednia podaż energii, w tym z triglicerydów, jest niezbędna do zapewnienia prawidłowego wykorzystania aminokwasów do syntezy białek, a nie jako źródło energii³⁷. Ten efekt oszczędzający azot ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie u pacjentów w stanie katabolizmu³⁸.

Dostarczanie niezbędnych kwasów tłuszczowych

Triglicerydy oleju sojowego dostarczają niezbędnych kwasów tłuszczowych (EFA), przede wszystkim kwasu linolowego (omega-6) i alfa-linolenowego (omega-3), które organizm musi otrzymywać z zewnątrz³⁹. EFA są niezbędne do utrzymania integralności błon komórkowych, funkcji komórkowych, syntezy eikozanoidów i wielu innych procesów fizjologicznych⁴⁰.

Wpływ na funkcje immunologiczne

Różne rodzaje triglicerydów mogą wpływać na funkcje układu odpornościowego w odmienny sposób. Kwasy tłuszczowe omega-3 z oleju rybiego, zwłaszcza EPA, mogą modulować odpowiedź zapalną poprzez produkcję mniej prozapalnych eikozanoidów w porównaniu z eikozanoidami pochodnymi kwasu arachidonowego (omega-6)⁴¹.

Wpływ na struktury komórkowe

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) z oleju rybiego jest ważnym składnikiem strukturalnym błon komórkowych, szczególnie w tkance nerwowej i siatkówce oka⁴². Dlatego dostępność DHA może mieć istotne znaczenie dla utrzymania prawidłowej funkcji tych tkanek⁴³.

Działanie metaboliczne

Triglicerydy średniołańcuchowe (MCT) mają unikalny profil metaboliczny, który może być korzystny w określonych sytuacjach klinicznych. Szybsze utlenianie MCT w porównaniu z LCT może zmniejszać ryzyko stłuszczenia wątroby u pacjentów długotrwale żywionych pozajelitowo⁴⁴.

Zastosowanie kliniczne triglicerydów w różnych populacjach pacjentów

Wybór odpowiedniej emulsji tłuszczowej zawierającej specyficzne triglicerydy powinien być dostosowany do stanu klinicznego pacjenta⁴⁵. Różne populacje pacjentów mogą odnosić korzyści z różnych składów emulsji tłuszczowych:

Pacjenci w stanie krytycznym

U pacjentów w stanie krytycznym lub z uogólnioną reakcją zapalną korzystne może być stosowanie emulsji zawierających olej rybi, ze względu na potencjalne działanie przeciwzapalne kwasów omega-3⁴⁶. Również olej z oliwek może być korzystny ze względu na mniejszą podatność na peroksydację⁴⁷.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się emulsje zawierające MCT, które są metabolizowane niezależnie od funkcji wątroby i mają mniejszą tendencję do akumulacji w wątrobie⁴⁸.

Pacjenci z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów

U pacjentów z niedoborem lipazy lipoproteinowej, karnityny lub innymi zaburzeniami metabolizmu tłuszczów, MCT są preferowanym źródłem energii ze względu na uproszczony szlak metaboliczny⁴⁹.

Pacjenci pediatryczni

Badania prowadzone u dzieci i młodzieży wskazują, że emulsje zawierające olej rybi mogą korzystnie wpływać na profil kwasów tłuszczowych w organizmie⁵⁰. Jest to istotne, ponieważ odpowiednia podaż kwasów tłuszczowych, szczególnie DHA, jest ważna dla rozwoju mózgu i siatkówki oka u dzieci<sup data-drug="SmofKabiven Peripheral" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Przeprowadzono dwa badania dotyczące żywienia pozajelitowego w warunkach domowych u pacjentów z zapotrzebowaniem na długotrwałe wspomaganie żywienia. Głównym celem przeprowadzonych badań było wykazanie bezpieczeństwa stosowania. Celem drugorzędowym w jednym z badań, które przeprowadzono u dzieci i młodzieży, było wykazanie skuteczności. W badaniu tym pacjentów podzielono na dwie grupy wiekowe (1 miesiąc – 51.

Pacjenci żywieni długotrwale

U pacjentów wymagających długotrwałego żywienia pozajelitowego, mieszane emulsje tłuszczowe zawierające różne źródła triglicerydów mogą zapewniać bardziej zrównoważony profil kwasów tłuszczowych i zmniejszać ryzyko powikłań wątrobowych⁵².

⁵³

Aspekty bezpieczeństwa stosowania triglicerydów

Stosowanie emulsji tłuszczowych zawierających triglicerydy wiąże się z pewnymi aspektami bezpieczeństwa, które należy uwzględnić przy wyborze odpowiedniego produktu⁵⁴:

Peroksydacja lipidów

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są podatne na peroksydację, co może prowadzić do powstawania wolnych rodników i uszkodzeń komórkowych. Emulsje zawierające olej z oliwek są mniej podatne na peroksydację w porównaniu z emulsjami zawierającymi głównie olej sojowy⁵⁵. Wiele nowoczesnych emulsji tłuszczowych zawiera witaminę E, która działa jako przeciwutleniacz⁵⁶.

Wpływ na funkcje wątroby

Długotrwałe stosowanie emulsji zawierających wyłącznie olej sojowy (bogaty w kwasy omega-6) może przyczyniać się do rozwoju choroby wątroby związanej z żywieniem pozajelitowym. Emulsje zawierające MCT i zrównoważony profil kwasów tłuszczowych mogą zmniejszać to ryzyko⁵⁷.

Zaburzenia metabolizmu kwasów tłuszczowych

U pacjentów z zaburzeniami metabolizmu kwasów tłuszczowych, takimi jak niedobór karnityny czy lipazy lipoproteinowej, preferowane są emulsje zawierające większy udział MCT, które są metabolizowane niezależnie od tych szlaków⁵⁸.