Właściwości farmakokinetyczne
Triglicerydy

Właściwości farmakokinetyczne triglicerydów

Triglicerydy stanowią główny składnik emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Ich właściwości farmakokinetyczne są istotne dla skuteczności i bezpieczeństwa terapii u pacjentów wymagających wsparcia żywieniowego drogą dożylną. W zależności od rodzaju kwasów tłuszczowych wchodzących w skład triglicerydów, wykazują one różne zachowania w organizmie pacjenta.¹

Rodzaje triglicerydów stosowanych w emulsjach tłuszczowych

W nowoczesnych emulsjach do żywienia pozajelitowego stosowane są różne rodzaje triglicerydów, każdy o odmiennych właściwościach farmakokinetycznych:

• Triglicerydy długołańcuchowe (LCT) – zawarte między innymi w oleju sojowym i oleju z oliwek
• Triglicerydy średniołańcuchowe (MCT) – o krótszych łańcuchach kwasów tłuszczowych
• Triglicerydy zawierające omega-3 kwasy tłuszczowe – obecne głównie w oleju rybim

²

Klirens różnych typów triglicerydów

Różne rodzaje triglicerydów charakteryzują się odmienną szybkością usuwania z organizmu (klirensem). Na podstawie danych klinicznych stwierdzono następującą hierarchię szybkości klirensu poszczególnych składników:³

• Triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) – najszybszy klirens
• Olej rybi (omega-3) – klirens porównywalny z triglicerydami długołańcuchowymi
• Triglicerydy długołańcuchowe (LCT) – wolniejszy klirens
• Olej z oliwek – najwolniejszy klirens (nieco wolniejszy niż LCT)

⁴

Ważnym spostrzeżeniem klinicznym jest fakt, że mieszaniny różnych rodzajów triglicerydów są eliminowane szybciej niż emulsje zawierające wyłącznie triglicerydy długołańcuchowe. Przykładowo, produkt SMOFlipid jako mieszanina różnych rodzajów triglicerydów ulega szybszemu wydaleniu z organizmu niż preparaty zawierające wyłącznie LCT.⁵

Dystrybucja i metabolizm triglicerydów

Czynniki wpływające na stężenie triglicerydów we krwi

Maksymalne stężenie triglicerydów osiągalne w osoczu jest determinowane przez kilka kluczowych czynników:⁶

• Wielkość podawanej dawki
• Szybkość infuzji
• Stan metaboliczny pacjenta
• Indywidualne czynniki związane z pacjentem (np. poziom odżywienia)

⁷

Przy stosowaniu emulsji tłuszczowych zgodnie z zaleceniami, stężenie triglicerydów zazwyczaj nie przekracza 4,6 mmol/l (400 mg/dl).⁸ W przypadku produktu Nutriflex Lipid plus, według danych klinicznych, przy prawidłowym stosowaniu stężenie triglicerydów generalnie nie przekracza poziomu 3 mmol/l.⁹

Powinowactwo do białek osocza

Triglicerydy o różnej długości łańcucha wykazują odmienne powinowactwo do białek osocza, co wpływa na ich dystrybucję w organizmie:¹⁰

• Triglicerydy średniołańcuchowe (MCT) wykazują niskie powinowactwo do albumin
• Triglicerydy długołańcuchowe (LCT) mają wyższe powinowactwo do albumin osocza

¹¹

Przenikanie przez bariery fizjologiczne

W badaniach na zwierzętach zaobserwowano, że kwasy tłuszczowe o średniej długości łańcucha (MCT) mogą przenikać przez barierę krew-mózg w przypadku przedawkowania, gdy podawane są jako jedyny składnik emulsji. Jednakże w przypadku mieszanin MCT z triglicerydami długołańcuchowymi (LCT) tego zjawiska nie obserwowano.¹²

Jest to związane z tym, że triglicerydy długołańcuchowe wywierają hamujący wpływ na hydrolizę triglicerydów średniołańcuchowych. Ten mechanizm ochronny pozwala wykluczyć potencjalnie toksyczne działanie na mózg przy stosowaniu mieszanych emulsji tłuszczowych.¹³

Jeśli chodzi o barierę łożyskową, transport kwasów tłuszczowych jest procesem złożonym i nie do końca wyjaśnionym:¹⁴

• Tkanki łożyska pobierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe o dużej długości łańcucha z krwiobiegu matki
• Łożysko reguluje przekazywanie tych kwasów do krwiobiegu płodu
• W transport zaangażowane są białka błonowe i cytozolowe wiążące kwasy tłuszczowe
• Niezestryfikowane kwasy tłuszczowe wnikają do komórek łożyska przez bierną dyfuzję lub przy udziale białek błonowych
• Kwasy te oddziałują następnie z organellami komórkowymi – siateczką śródplazmatyczną, mitochondriami, kroplami lipidowymi i peroksysomami

¹⁵

Dla wielu preparatów żywienia pozajelitowego brak jest szczegółowych danych dotyczących przenikania składników przez barierę łożyskową.¹⁶

Metabolizm i eliminacja triglicerydów

Procesy metaboliczne

Po infuzji triglicerydy podlegają następującym procesom metabolicznym:¹⁷

• Hydroliza do glicerolu i kwasów tłuszczowych
• Włączenie tych produktów do szlaków metabolicznych służących do:
  • produkcji energii
  • syntezy biologicznie czynnych cząsteczek
  • glukoneogenezy
  • resyntezy tłuszczów

¹⁸

W przypadku emulsji zawierających olej rybi, wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 o dużej długości łańcucha pełnią dodatkowe funkcje biologiczne:¹⁹

• Zastępują kwas arachidonowy jako substrat eikozanowy w błonach komórkowych
• Zmniejszają wytwarzanie związków eikozanowych o charakterze zapalnym
• Redukują produkcję cytokin prozapalnych

²⁰

Te właściwości mogą być szczególnie korzystne dla pacjentów z ryzykiem wystąpienia nasilonego stanu zapalnego i posocznicy.

Eliminacja triglicerydów

Triglicerydy zawarte w emulsjach do żywienia pozajelitowego są niemal całkowicie metabolizowane w organizmie:²¹

• Zarówno triglicerydy z oleju sojowego, jak i triglicerydy o średniej długości łańcucha są całkowicie metabolizowane do CO2 i H2O
• Niewielkie ilości tłuszczów są tracone jedynie wraz ze złuszczającymi się komórkami skóry i innych nabłonków
• Wydalanie przez nerki praktycznie nie występuje

²²

Czas półtrwania emulsji tłuszczowych w osoczu jest stosunkowo krótki. Przykładowo, okres półtrwania preparatu Lipofundin MCT/LCT 10% w osoczu wynosi około 9 minut.²³

Właściwości farmakokinetyczne w kontekście żywienia pozajelitowego

Dostępność biologiczna i dystrybucja

Ponieważ emulsje tłuszczowe podawane są drogą dożylną, ich biodostępność wynosi 100%, a wszystkie substancje są natychmiast dostępne dla procesów metabolicznych.^{24 25}

W preparatach do żywienia pozajelitowego zwykle stosowane są mieszaniny różnych typów triglicerydów, co zapewnia optymalne właściwości farmakokinetyczne i minimalizuje potencjalne działania niepożądane.²⁶

Przy prawidłowym dawkowaniu kwasy tłuszczowe są wiązane z albuminami osocza i nie przenikają przez barierę krew-mózg ani do płynu mózgowo-rdzeniowego.²⁷

Porównanie z fizjologiczną absorpcją składników odżywczych

Warto zwrócić uwagę na różnice między drogą podania składników odżywczych w żywieniu pozajelitowym a naturalną drogą absorpcji w przypadku żywienia dojelitowego:²⁸

• Aminokwasy i elektrolity dostarczane z normalnym pożywieniem najpierw dostają się do żyły wrotnej, a następnie do krążenia ogólnoustrojowego
• Aminokwasy podawane w infuzji dożylnej dostają się bezpośrednio do krążenia ogólnoustrojowego, z pominięciem układu wrotnego

²⁹

Natomiast właściwości farmakokinetyczne glukozy podawanej w infuzji są zasadniczo takie same, jak glukozy dostarczanej z normalnym pożywieniem.³⁰

^{31 32}