Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Oktreotyd

Oktreotyd – specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Oktreotyd, jako analog somatostatyny, wymaga szczególnej uwagi klinicznej podczas stosowania u pacjentów ze względu na szeroki zakres działania na układ endokrynny i nie tylko. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności związanych z terapią oktreotyderm.¹

Guzy przysadki wydzielające hormon wzrostu

W przypadku guzów przysadki mózgowej wydzielających hormon wzrostu istnieje ryzyko ich rozrostu, co może prowadzić do poważnych powikłań, w tym ubytków w polu widzenia. Dlatego konieczne jest dokładne monitorowanie stanu każdego pacjenta podczas terapii oktreotyderm. Jeśli pojawią się cechy rozrostu guza, należy rozważyć alternatywne metody leczenia.^{2 3}

Płodność i antykoncepcja

Terapeutyczne korzyści związane ze zmniejszeniem stężenia hormonu wzrostu (GH) oraz normalizacją stężenia insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) u pacjentek z akromegalią mogą potencjalnie przywracać płodność. Pacjentki w wieku rozrodczym powinny zostać poinformowane o konieczności stosowania odpowiedniej antykoncepcji podczas leczenia oktreotyderm, jeśli jest to wskazane.^{4 5}

Monitoring czynności tarczycy i wątroby

U pacjentów poddanych długotrwałemu leczeniu oktreotyderm należy regularnie kontrolować czynność tarczycy. Podobnie, konieczne jest monitorowanie czynności wątroby u wszystkich pacjentów otrzymujących oktreotyd.^{6 7}

Zdarzenia dotyczące układu sercowo-naczyniowego

Podczas leczenia oktreotyderm często obserwowano przypadki bradykardii. W związku z tym może być konieczne dostosowanie dawek antagonistów receptorów beta-adrenergicznych, antagonistów kanałów wapniowych oraz leków stosowanych do utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej.^{8 9}

U pacjentów otrzymujących oktreotyd w postaci dożylnej zgłaszano przypadki wystąpienia bloku przedsionkowo-komorowego (w tym całkowitego bloku przedsionkowo-komorowego), szczególnie przy stosowaniu dużych dawek w ciągłej infuzji dożylnej (100 mikrogramów/godzinę) oraz przy szybkim wstrzyknięciu dożylnym. Dlatego nie należy przekraczać maksymalnej dawki 50 mikrogramów/godzinę. U pacjentów przyjmujących dożylnie duże dawki oktreotydu należy odpowiednio kontrolować czynność serca.¹⁰

Objawy związane z pęcherzykiem żółciowym

Leczenie oktreotyderm często powoduje kamicę żółciową, co może wiązać się z zapaleniem pęcherzyka żółciowego i rozszerzeniem przewodu żółciowego. Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano również przypadki zapalenia dróg żółciowych jako powikłania kamicy żółciowej u pacjentów przyjmujących oktreotyd we wstrzyknięciach o przedłużonym uwalnianiu.^{11 12}

Zaleca się wykonywanie badania ultrasonograficznego pęcherzyka żółciowego przed rozpoczęciem leczenia oraz regularnie w trakcie terapii, co 6-12 miesięcy, u pacjentów otrzymujących oktreotyd o przedłużonym uwalnianiu.^{13 14}

Metabolizm glukozy

Oktreotyd, z powodu hamującego działania na hormon wzrostu, glukagon i insulinę, może wpływać na regulację stężenia glukozy we krwi. Podczas leczenia może wystąpić upośledzona poposiłkowa tolerancja glukozy. W niektórych przypadkach długotrwałego stosowania może rozwinąć się stan trwałej hiperglikemii. Zgłaszano również przypadki hipoglikemii.^{15 16}

Wpływ oktreotydu na metabolizm glukozy różni się w zależności od współistniejących chorób:

• U pacjentów ze współistniejącą cukrzycą typu I, oktreotyd może wpływać na regulację stężenia glukozy, a zapotrzebowanie na insulinę może się zmniejszyć.¹⁷
• U pacjentów bez cukrzycy oraz pacjentów z cukrzycą typu II z częściowo zachowanymi rezerwami insuliny, oktreotyd podawany podskórnie może zwiększać poposiłkowe stężenie glukozy we krwi.^{18 19}
• U pacjentów z insulinoma oktreotyd może nasilać hipoglikemię i przedłużać czas jej trwania. Jest to spowodowane silniejszym niż insulina hamowaniem wydzielania hormonu wzrostu i glukagonu, przy jednoczesnym krócej trwającym działaniu hamującym na insulinę. Pacjenci ci wymagają szczególnie starannego monitorowania.^{20 21}

Zaleca się monitorowanie tolerancji glukozy i dostosowanie leczenia przeciwcukrzycowego u wszystkich pacjentów leczonych oktreotyderm.^{22 23}

Żylaki przełyku

U pacjentów z krwawieniami z żylaków przełyku lub zmianami zapotrzebowania na insulinę u pacjentów z wcześniej istniejącą cukrzycą, konieczne jest odpowiednie monitorowanie stężenia glukozy we krwi ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy insulinozależnej.²⁴

Odżywianie i wpływ na trzustkę

Wchłanianie tłuszczów i witamina B12

Oktreotyd może u niektórych pacjentów zmieniać wchłanianie spożywanych tłuszczów. U niektórych pacjentów przyjmujących oktreotyd obserwowano zmniejszenie stężenia witaminy B12 i nieprawidłowe wyniki testu Schillinga. Zaleca się monitorowanie stężenia witaminy B12 podczas leczenia u pacjentów, u których występował niedobór witaminy B12 w wywiadzie.^{25 26}

Czynność trzustki

U niektórych pacjentów leczonych oktreotydem w związku z neuroendokrynnymi guzami przewodu pokarmowego i trzustki obserwowano zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki (PEI, ang. pancreatic exocrine insufficiency). Objawy PEI mogą obejmować:

• biegunkę tłuszczową
• luźne stolce
• wzdęcia brzucha
• zmniejszenie masy ciała

^{27 28}

U pacjentów, u których wystąpiły objawy zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, należy rozważyć badania przesiewowe i odpowiednie leczenie PEI zgodnie z wytycznymi klinicznymi.^{29 30}

Hormonalnie czynne guzy żołądka, jelit i trzustki (GEP)

W czasie leczenia hormonalnie czynnych guzów GEP mogą wystąpić rzadkie przypadki nagłego zaniku skuteczności produktu w kontrolowaniu objawów i szybkiego nawrotu ciężkich objawów choroby. Po przerwaniu leczenia może nastąpić nasilenie lub nawrót objawów.³¹

Specjalne grupy pacjentów

Niewydolność nerek i wątroby

Pacjenci z niewydolnością nerek powinni być objęci szczególnym nadzorem, ponieważ wydalanie drogą nerkową jest u nich dłuższe, co naraża ich na wyższą dawkę radioaktywności. Również pacjenci z niewydolnością wątroby wymagają specjalnej opieki.³²

Odpowiednie nawodnienie pacjenta celem częstego oddawania moczu jest niezbędne, aby obniżyć dawkę promieniowania na pęcherz moczowy, szczególnie w przypadku preparatów radiofarmaceutycznych. W przypadku niewydolności nerek, narażenie na promieniowanie może wzrosnąć, co należy uwzględnić przy obliczaniu podawanej dawki radiofarmaceutyku.³³

Stosowanie u dzieci

Brak danych na temat bezpieczeństwa stosowania i skuteczności oktreotydu u dzieci poniżej 18 lat.³⁴

Specjalne ostrzeżenia dotyczące radiofarmaceutyków

W przypadku preparatów radiofarmaceutycznych zawierających oktreotyd (np. 99mTc-Tektrotyd) należy przestrzegać szczególnych środków ostrożności:

• Zawartość fiolek zestawu do sporządzania preparatu radiofarmaceutycznego 99mTc-Tektrotyd jest przewidziana do zastosowania tylko po uprzednim przygotowaniu kompleksu 99mTc-Tektrotyd, roztworu do wstrzykiwań – zgodnie z instrukcją. Nie należy podawać preparatu przed wyznakowaniem.
• Radiofarmaceutyk może być otrzymywany, przechowywany i podawany chorym tylko przez osoby mające odpowiednie uprawnienia, w specjalistycznych, wyznaczonych do tego placówkach klinicznych.
• Otrzymywanie, magazynowanie, użycie terapeutyczne, przenoszenie oraz utylizacja podlegają odpowiednim przepisom administracyjnym, zgodnym z prawem atomowym.
• Radiofarmaceutyki przeznaczone do podania chorym należy przygotowywać w sposób odpowiedni do wymagań dotyczących zasad bezpieczeństwa radiologicznego, jak i receptury farmaceutycznej.
• 99mTc-Tektrotyd należy przygotowywać i używać z zachowaniem zasad ostrożności, tak, aby możliwie zmniejszyć ekspozycję personelu i chorego na promieniowanie.

³⁵

Reakcje miejscowe

W czasie 52-tygodniowego badania toksyczności u szczurów, głównie samców, obserwowano tworzenie się mięsaków w miejscu podskórnego wstrzyknięcia tylko po zastosowaniu największej dawki (około 8-krotnie większej od maksymalnej dawki dla człowieka w przeliczeniu na powierzchnię ciała). W trwającym 52 tygodnie badaniu toksyczności wykonanym na psach, nie było przypadków zmian hiperplastycznych ani nowotworowych w miejscu podskórnego wstrzykiwania produktu leczniczego.³⁶

Nie zanotowano przypadków tworzenia się guzów w miejscu wstrzyknięcia u pacjentów leczonych oktreotyderm przez okres do 15 lat. Wszystkie dostępne dane wskazują, że zmiany obserwowane u szczurów są specyficzne gatunkowo i nie można ich odnosić do działania produktu leczniczego u ludzi.³⁷

Powtórne podanie preparatu

W razie konieczności powtórnego badania z wykorzystaniem preparatu zawierającego oktreotyd należy zawsze rozważyć wskazania kliniczne i potencjalne działania uboczne.³⁸

Zawartość sodu

Produkty lecznicze zawierające oktreotyd zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na dawkę, co oznacza, że zasadniczo są „wolne od sodu”.^{39 40}