Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Oktreotyd

Wpływ oktreotydu na płodność, ciążę i laktację

Oktreotyd jest analogiem somatostatyny stosowanym w leczeniu różnych stanów klinicznych, między innymi akromegalii oraz guzów neuroendokrynnych. Jako substancja stosowana często u pacjentów w wieku reprodukcyjnym, istotne jest dokładne rozważenie jej wpływu na płodność, przebieg ciąży oraz laktację. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentkom w ciąży lub karmiącym piersią.¹

Oktreotyd a ciąża

Dostępne dane dotyczące stosowania oktreotydu u kobiet ciężarnych są ograniczone i obejmują mniej niż 300 przypadków ciąż, przy czym w około jednej trzeciej przypadków ostateczny wynik ciąży pozostaje nieznany. Należy zaznaczyć, że większość zgłoszeń dotyczących stosowania oktreotydu w ciąży pochodzi z okresu po wprowadzeniu leku do obrotu.²

Warto podkreślić, że ponad 50% pacjentek w ciąży, u których stosowano oktreotyd, było leczonych z powodu akromegalii. Ekspozycja na lek najczęściej występowała w pierwszym trymestrze ciąży, w następujących zakresach dawek:³

• 100 do 1200 mikrogramów na dobę w przypadku oktreotydu podawanego podskórnie (Sandostatin)
• 10 do 40 mg na miesiąc w przypadku preparatów o przedłużonym uwalnianiu (Sandostatin LAR, Okteva)

⁴

W przypadkach ciąż o znanym wyniku, wady wrodzone zgłoszono w około 4% przypadków. Istotną informacją jest, że w tych przypadkach nie podejrzewano istnienia związku przyczynowego pomiędzy stosowaniem oktreotydu a występowaniem wad wrodzonych.⁵

Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego toksycznego wpływu oktreotydu na reprodukcję, co stanowi pewne uspokojenie w kontekście potencjalnego ryzyka dla płodu.⁶

Pomimo braku danych jednoznacznie wskazujących na szkodliwy wpływ oktreotydu na płód, w ramach środków ostrożności zaleca się unikanie stosowania tego leku podczas ciąży. W przypadku produktu radiofarmaceutycznego ⁹⁹ᵐTc-Tektrotyd, który zawiera oktreotyd znakowany technetem, ciąża stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.⁷

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

W przypadku konieczności podania preparatów zawierających oktreotyd kobietom w wieku rozrodczym, należy upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży. W przypadku radiofarmaceutyków zawierających oktreotyd (⁹⁹ᵐTc-Tektrotyd), badania powinny być przeprowadzane w pierwszych dniach (około 10 dniach) po wystąpieniu menstruacji.⁸

Każda kobieta z opóźniającą się miesiączką powinna być traktowana jako potencjalnie ciężarna do momentu wykluczenia ciąży. W przypadku radiofarmaceutyków należy rozważyć zastosowanie alternatywnych metod diagnostycznych, które nie wymagają podania środka radioaktywnego.⁹

Wpływ oktreotydu na karmienie piersią

Nie ma dostępnych danych wskazujących, czy oktreotyd przenika do mleka kobiet karmiących piersią. Jednak badania przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że substancja ta przenika do mleka karmiących samic zwierząt laboratoryjnych.¹⁰

Ze względu na powyższe dane oraz potencjalne ryzyko dla dziecka, w okresie leczenia produktami zawierającymi oktreotyd (Sandostatin, Sandostatin LAR, Okteva) nie należy karmić piersią.^{11 12}

W przypadku radiofarmaceutyku ⁹⁹ᵐTc-Tektrotyd, na dodatkowe ryzyko składa się potencjalne promieniowanie, na które narażone byłoby dziecko. Z tego powodu, po podaniu dawki radiofarmaceutyku należy zaprzestać karmienia piersią na co najmniej 72 godziny. Karmienie można wznowić tylko wtedy, gdy dawka promieniowania, jaką dziecko mogłoby otrzymać podczas karmienia i podczas kontaktu z matką, będzie mieścić się w wyznaczonych prawnie normach.¹³

Wpływ oktreotydu na płodność

Obecnie nie dysponujemy wystarczającymi danymi klinicznymi, które pozwoliłyby jednoznacznie określić wpływ oktreotydu na płodność u ludzi.¹⁴ Badania na zwierzętach wykazały jednak pewne efekty, które mogą mieć znaczenie w kontekście rozrodczości.

U męskiego potomstwa samic leczonych oktreotydem w okresie ciąży i laktacji stwierdzono późne zstąpienie jąder.¹⁵ Pomimo tego obserwowanego efektu, oktreotyd nie zaburzał płodności u szczurów obu płci po podaniu dawek w wysokości do 1 mg/kg masy ciała na dobę.¹⁶

Podsumowanie informacji dla pacjentek

Lekarz przekazujący informacje pacjentkom w ciąży lub karmiącym piersią powinien podkreślić następujące kwestie dotyczące stosowania oktreotydu:

• Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania oktreotydu w ciąży są ograniczone i dotyczą mniej niż 300 kobiet.
• Dostępne informacje nie wskazują jednoznacznie na związek przyczynowy między stosowaniem oktreotydu a występowaniem wad wrodzonych.
• W ramach środków ostrożności zaleca się unikanie stosowania produktów zawierających oktreotyd podczas ciąży.
• W przypadku radiofarmaceutyku zawierającego oktreotyd (⁹⁹ᵐTc-Tektrotyd), ciąża stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.
• Ze względu na brak danych dotyczących przenikania oktreotydu do mleka kobiecego oraz ze względu na potencjalne ryzyko dla dziecka, nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia produktami zawierającymi oktreotyd.
• Po podaniu radiofarmaceutyku ⁹⁹ᵐTc-Tektrotyd należy przerwać karmienie piersią na co najmniej 72 godziny.
• Wpływ oktreotydu na płodność u ludzi nie jest dokładnie poznany, choć badania na zwierzętach nie wykazały znaczącego negatywnego wpływu na płodność.

^{17 18 19}

Przekazując powyższe informacje, lekarz powinien dostosować zakres i sposób komunikacji do indywidualnej sytuacji klinicznej pacjentki, uwzględniając zarówno potencjalne korzyści wynikające z terapii, jak i możliwe ryzyko dla matki i dziecka.²⁰