Przeciwwskazania stosowania
Dienogest

Przeciwwskazania stosowania dienogestu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Dienogest jest syntetycznym progestagenem posiadającym działanie antygonadotropowe, antyandrogenne oraz progestagenne. W zależności od postaci leku dienogest może występować jako składnik jednoskładnikowych preparatów (zawierających tylko dienogest w dawce 2 mg) lub jako składnik złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych (najczęściej w połączeniu z etynyloestradiolem lub estradiolem). Każda z tych postaci ma określone przeciwwskazania do stosowania.¹

Przeciwwskazania do stosowania dienogestu w preparatach jednoskładnikowych

Preparaty zawierające wyłącznie dienogest w dawce 2 mg (np. Diemono, Endofemine, Endovelle, Probella, Symdieno, Tubanis, Zafrilla, Aridya, Dienogest Stragen) są stosowane głównie w leczeniu endometriozy. Poniżej przedstawiono przeciwwskazania do stosowania tych preparatów:²

• Czynna żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – obejmuje ona wszystkie stany, w których dochodzi do zakrzepicy żylnej wymagającej leczenia przeciwzakrzepowego³
• Choroba tętnic i układu sercowo-naczyniowego, występująca w przeszłości lub obecnie (np. zawał mięśnia sercowego, udar naczyniowy mózgu, choroba niedokrwienna serca)⁴
• Cukrzyca ze zmianami naczyniowymi (powikłaniami naczyniowymi) – dotyczy przypadków, gdy cukrzyca spowodowała zmiany w naczyniach krwionośnych⁵
• Występująca obecnie lub w przeszłości ciężka choroba wątroby, do czasu powrotu parametrów czynności wątroby do normy⁶
• Występujące obecnie lub w wywiadzie guzy wątroby (łagodne lub złośliwe)⁷
• Stwierdzone lub podejrzewane nowotwory złośliwe zależne od hormonów płciowych – dotyczy to nowotworów, których wzrost jest stymulowany przez hormony płciowe⁸
• Niediagnostykowane krwawienie z pochwy – gdy nie określono przyczyny krwawienia⁹
• Nadwrażliwość na dienogest lub na którąkolwiek substancję pomocniczą produktu leczniczego¹⁰

Przeciwwskazania do stosowania dienogestu w złożonych środkach antykoncepcyjnych

Przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających dienogest w połączeniu z etynyloestradiolem (np. Aidee, Astha, Atywia, Dionelle, Dorin, Jeanine, Sibilla) są bardziej rozbudowane ze względu na obecność składnika estrogenowego:¹¹

Przeciwwskazania związane z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową

• Czynna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (leczona przeciwzakrzepowymi produktami leczniczymi), np. zakrzepica żył głębokich (DVT), zatorowość płucna (PE)¹²
• Znana dziedziczna lub nabyta predyspozycja do występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, np.:
  • oporność na aktywowane białko C (w tym czynnik V Leiden)
  • niedobór antytrombiny III
  • niedobór białka C
  • niedobór białka S¹³
• Rozległy zabieg operacyjny związany z długotrwałym unieruchomieniem¹⁴
• Wysokie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wskutek występowania wielu czynników ryzyka¹⁵

Przeciwwskazania związane z tętniczymi zaburzeniami zakrzepowo-zatorowymi

• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe – czynne (np. zawał mięśnia sercowego) lub objawy prodromalne (np. dławica piersiowa)¹⁶
• Choroby naczyń mózgowych – czynny udar, przebyty udar lub objawy prodromalne w wywiadzie (np. przemijający napad niedokrwienny, ang. TIA)¹⁷
• Stwierdzona dziedziczna lub nabyta skłonność do występowania tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, np. hiperhomocysteinemia i obecność przeciwciał antyfosfolipidowych (przeciwciała antykardiolipinowe, antykoagulant toczniowy)¹⁸
• Migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie¹⁹
• Wysokie ryzyko zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic z powodu występowania wielu czynników ryzyka lub występowania jednego z poważnych czynników ryzyka, takich jak:
  • cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi
  • ciężkie nadciśnienie tętnicze
  • ciężka dyslipoproteinemia²⁰

Inne przeciwwskazania do stosowania złożonych środków antykoncepcyjnych z dienogestem

• Zapalenie trzustki występujące obecnie lub w przeszłości z towarzyszącą ciężką hipertriglicerydemią^{21 22}
• Aktualna lub przebyta ciężka choroba wątroby (do momentu powrotu wyników prób czynnościowych wątroby do prawidłowych wartości)²³
• Aktualne lub przebyte łagodne bądź złośliwe nowotwory wątroby²⁴
• Wystąpienie lub podejrzenie wystąpienia nowotworów hormonozależnych (np. nowotwory narządów płciowych lub piersi)²⁵
• Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii²⁶
• Nadwrażliwość na substancje czynne (dienogest, etynyloestradiol) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą²⁷

Przeciwwskazania do jednoczesnego stosowania z określonymi lekami

Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające dienogest są przeciwwskazane do jednoczesnego stosowania z następującymi lekami:²⁸

• Produkty lecznicze zawierające ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem oraz dazabuwir²⁹
• Produkty lecznicze zawierające glekaprewir z pibrentaswirem³⁰
• Produkty lecznicze zawierające sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem³¹

Powyższe przeciwwskazanie dotyczy preparatów stosowanych w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C, ze względu na ryzyko zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych.

Szczególne przeciwwskazania dla preparatów zawierających dienogest w połączeniu z estradiolem

Preparaty zawierające dienogest w połączeniu z estradiolem (Velbienne mini, Juvinelle, Qlaira) mają dodatkowe przeciwwskazania wynikające ze specyfiki stosowania:³²

• Rak piersi w wywiadzie, rozpoznany lub podejrzewany
• Rozpoznane lub podejrzewane złośliwe nowotwory estrogenozależne (np. rak błony śluzowej trzonu macicy)
• Nieleczona hiperplazja błony śluzowej trzonu macicy
• Rozpoznana trombofilia (np. niedobór białka C, białka S lub antytrombiny)
• Porfiria³³

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności przy stosowaniu preparatów zawierających dienogest

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie preparatów zawierających dienogest wymaga zachowania szczególnej ostrożności:

• U pacjentek palących tytoń (zwłaszcza powyżej 35 roku życia)³⁴
• U pacjentek z ciężkim nadciśnieniem tętniczym
• U pacjentek z dyslipoproteinemią
• U pacjentek po przebytych operacjach bariatrycznych lub operacjach jelita z zespołem krótkiego jelita
• U pacjentek z chorobami zapalnymi jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• U pacjentek z zespołem hemolityczno-mocznicowym
• U pacjentek z toczniem rumieniowatym układowym

Postępowanie w przypadku wystąpienia przeciwwskazań

Jeżeli którykolwiek z omówionych stanów wystąpi po raz pierwszy podczas stosowania produktu leczniczego zawierającego dienogest, należy natychmiast przerwać jego przyjmowanie.^{35 36}

W przypadku konieczności odstawienia leku zawierającego dienogest, należy rozważyć alternatywne metody leczenia lub antykoncepcji, odpowiednie dla danego pacjenta, biorąc pod uwagę indywidualne czynniki ryzyka i cel terapeutyczny.