Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dekspantenol

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania dekspantenolu

Dekspantenol (deksopantenol) jest substancją czynną szeroko stosowaną w produktach leczniczych, głównie w preparatach dermatologicznych, okulistycznych oraz otorynolaryngologicznych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania tej substancji stanowią istotny element oceny ryzyka i korzyści wynikających z jej stosowania w praktyce klinicznej. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące badań przedklinicznych nad dekspantenolem, ze szczególnym uwzględnieniem toksyczności ostrej, toksyczności przewlekłej oraz wpływu na reprodukcję.¹

Toksyczność ostra

Badania toksyczności ostrej dekspantenolu wykazały jego niski potencjał toksyczny. W badaniach na myszach, dawka LD₅₀ (dawka śmiertelna dla 50% badanej populacji) dla dekspantenolu podawanego doustnie wynosiła 15 g/kg masy ciała. W innych badaniach toksyczności ostrej zaobserwowano, że podanie dawki 10 g/kg masy ciała nie powodowało śmierci zwierząt, natomiast dawka 20 g/kg masy ciała była śmiertelna dla wszystkich badanych zwierząt.² W badaniach przeprowadzonych na królikach, wartość LD₅₀ dla deksopantenolu wynosiła 3,0 g/kg masy ciała.³

Na podstawie tych danych można stwierdzić, że kwas pantotenowy i jego pochodne, w tym dekspantenol, charakteryzują się bardzo niską toksycznością ostrą.⁴ Należy podkreślić, że dawki powodujące skutki toksyczne są wielokrotnie wyższe niż dawki stosowane w celach terapeutycznych.⁵

Toksyczność przewlekła i podprzewlekła

Badania toksyczności przewlekłej i podprzewlekłej potwierdzają dobrą tolerancję dekspantenolu przy długotrwałym stosowaniu. W badaniach na szczurach i psach, którym podawano odpowiednio 20 mg oraz 500 mg dekspantenolu na dobę przez 3 miesiące, nie stwierdzono żadnych objawów toksyczności ani zmian histopatologicznych.⁶

W badaniach trwających 6 miesięcy, w których 24 szczurom podawano doustnie 2 mg dekspantenolu dziennie, również nie odnotowano żadnych zmian histopatologicznych.^{7 8}

Również długotrwałe badania z pantotenianu wapnia (związek pokrewny do dekspantenolu) potwierdzają niską toksyczność związków z grupy kwasu pantotenowego. Codzienne podawanie 50 mg/kg masy ciała pantotenianu wapnia psom przez okres 6 miesięcy i 1 g pantotenianu wapnia małpom, również przez okres 6 miesięcy, nie powodowało objawów toksycznych ani zmian histopatologicznych.^{9 10}

Genotoksyczność, działanie mutagenne i rakotwórcze

Dostępne dane przedkliniczne nie wskazują na potencjał genotoksyczny, mutagenny ani rakotwórczy dekspantenolu. W badaniach in vitro dotyczących mutagenności przeprowadzonych na bakteriach nie zaobserwowano działania mutagennego dla pochodnych kwasu pantotenowego, w tym dekspantenolu.¹¹ Brak jest szczegółowych danych z badań dotyczących potencjalnego działania rakotwórczego dekspantenolu, jednakże całość dostępnych badań przedklinicznych oraz długoletnie doświadczenie kliniczne nie wskazują na istnienie takiego ryzyka.^{12 13}

Wpływ na rozród i rozwój potomstwa

Badania wpływu dekspantenolu na płodność i rozwój płodu nie wykazały szkodliwego działania w dawkach terapeutycznych. Doustne podawanie pantotenianu wapnia szczurom w dawkach od 100 μg do 1 mg, przed okresem rui i w czasie ciąży, nie wykazało działania teratogennego i toksycznego na płód.¹⁴

Doświadczenia kliniczne również potwierdzają bezpieczeństwo stosowania związków kwasu pantotenowego w czasie ciąży. Podanie 400 mg pantotenianu na dobę przez 10 dni, w ramach leczenia kurczów mięśni łydek u 500 pacjentek w różnych stadiach ciąży, nie wywołało żadnych niekorzystnych skutków zarówno u matek, jak i rozwijających się płodów.¹⁵

Należy zauważyć, że pantotenian przenika przez łożysko i do mleka matki proporcjonalnie do przyjętej dawki, jednakże nie stwierdzono, aby powodowało to jakiekolwiek niekorzystne skutki dla rozwoju płodu lub noworodka.¹⁶

Tolerancja miejscowa

Dekspantenol charakteryzuje się dobrą tolerancją miejscową, co potwierdzają liczne badania przedkliniczne i kliniczne. W badaniach przeprowadzonych na królikach, oceniających wpływ 5% kropli do oka zawierających dekspantenol na skórę (3 osobniki) i na oczy (40 osobników), nie stwierdzono miejscowej nietolerancji substancji.¹⁷

Doświadczenia kliniczne potwierdzają dobrą tolerancję miejscową dekspantenolu. W badaniach klinicznych, w których podawano 5% krople do oka zawierające dekspantenol 100 pacjentom, nie stwierdzono żadnych poważnych działań niepożądanych. W 4 innych badaniach klinicznych, w których podawano 5% dekspantenol 200 pacjentom, jedynie 2 osoby określiły tolerancję produktu jako złą.¹⁸

Badania tolerancji miejscowej produktów złożonych zawierających dekspantenol, takich jak kombinacja z chlorheksydyną, również potwierdzają dobrą tolerancję miejscową.¹⁹

Ocena bezpieczeństwa dekspantenolu w produktach złożonych

Dekspantenol jest często stosowany w produktach złożonych, np. w połączeniu z ksylometazoliną chlorowodorkiem (produkty do stosowania donosowego) czy chlorheksydyną (produkty dermatologiczne). Badania przedkliniczne tych połączeń również potwierdzają ich bezpieczeństwo stosowania.

Dane niekliniczne wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa, genotoksyczności oraz potencjalnego działania rakotwórczego produktów zawierających dekspantenol w połączeniu z ksylometazoliną nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.^{20 21}

W przypadku produktu Bepanthen Plus (zawierającego dekspantenol i chlorheksydynę), wyniki pięciodniowego testu toksyczności na myszach i szczurach po podaniu doustnym wskazują, że ten produkt leczniczy wykazuje nieznaczny stopień toksyczności.²²

Podsumowanie danych przedklinicznych dla wybranych produktów zawierających dekspantenol

Dla niektórych produktów leczniczych zawierających dekspantenol, charakterystyki produktu leczniczego zawierają ogólne stwierdzenia dotyczące bezpieczeństwa przedklinicznego, bez szczegółowych danych, co może wynikać z długotrwałego i bezpiecznego stosowania tej substancji w praktyce klinicznej:

• Acodin 150 Junior i Acodin Duo: „Dostępne dane niekliniczne uzyskane na podstawie badań na zwierzętach dotyczących bezpieczeństwa stosowania nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.”^{23 24}
• Septanazal dla dzieci: „Dane niekliniczne wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa, genotoksyczności i potencjalnego działania rakotwórczego nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.”²⁵
• Multi-Sanostol: „Nie ma danych dotyczących bezpieczeństwa przedklinicznego.”²⁶
• Alantan-Plus: „Brak danych.”²⁷

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa przedklinicznego dekspantenolu

Na podstawie analizy dostępnych danych przedklinicznych można stwierdzić, że dekspantenol charakteryzuje się bardzo niską toksycznością zarówno w przypadku podania jednorazowego (toksyczność ostra), jak i długotrwałego stosowania (toksyczność przewlekła). Badania nie wykazały potencjału mutagennego, genotoksycznego ani teratogennego dla tej substancji. Dekspantenol wykazuje dobrą tolerancję miejscową, co potwierdza jego szerokie zastosowanie w preparatach dermatologicznych, okulistycznych i otorynolaryngologicznych.

Dane przedkliniczne nie wykazują szczególnego zagrożenia dla człowieka wynikającego ze stosowania dekspantenolu w dawkach terapeutycznych. Profil bezpieczeństwa przedklinicznego dekspantenolu uzasadnia jego powszechne zastosowanie w praktyce klinicznej, zarówno w monoterapii, jak i w produktach złożonych.^{28 29}