Przedawkowanie
Dekspantenol

Przedawkowanie dekspantenolu – zagrożenia i objawy

Dekspantenol (deksopantenol) jest pochodną kwasu pantotenowego (witaminy B5), która jest często stosowana w preparatach farmaceutycznych ze względu na swoje właściwości regeneracyjne i ochronne. Występuje w wielu postaciach farmaceutycznych, zarówno do stosowania miejscowego (kremy, maści, żele do oczu, aerozole do nosa), jak i doustnego (syropy). Jest składnikiem takich preparatów jak Acodin 150 Junior, Acodin Duo, Alantan-Plus, Bepanthen Plus, Corneregel, Multi-Sanostol, Recreol, Septanazal dla dzieci, Xylo-Pantenol oraz Xylodex 0,1% regeneracja.¹

Toksyczność dekspantenolu

Kluczową informacją dla klinicystów jest fakt, że dekspantenol charakteryzuje się bardzo niską toksycznością. Kwas pantotenowy i jego pochodne, włącznie z deksopantenolem, wykazują bardzo małą toksyczność ogólnoustrojową, co potwierdzają dane z charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.^{2 3}

Nawet w przypadku niekonwencjonalnego stosowania nadmiernych ilości deksopantenolu nie powoduje on działań niepożądanych, które byłyby niebezpieczne dla zdrowia pacjenta.⁴ W dokumentacji leku Bepanthen Plus wskazano, że nie są znane objawy zatrucia kwasem pantotenowym, a substancja jest dobrze tolerowana nawet w wysokich dawkach. Nie odnotowano także przypadków hiperwitaminozy związanej z tą substancją.⁵

Szczególne przypadki przedawkowania

W przypadku preparatów złożonych, zawierających dekspantenol wraz z innymi substancjami aktywnymi, objawy przedawkowania są związane głównie z drugą substancją czynną, a nie z deksopantenolem. Dotyczy to szczególnie preparatów zawierających ksylometazolinę (Septanazal dla dzieci, Xylo-Pantenol, Xylodex 0,1% regeneracja) czy dekstrometorfan (Acodin 150 Junior, Acodin Duo).⁶

W przypadku preparatów złożonych zawierających witaminy, jak Multi-Sanostol, przedawkowanie może prowadzić do objawów związanych z nadmiarem witamin A i D, szczególnie przy równoczesnym przyjmowaniu innych produktów zawierających te składniki. Przewlekłe przedawkowanie witaminy A występuje przy dawkach 4500-18000 j.m., co odpowiada 19-75 ml produktu Multi-Sanostol, zwłaszcza u osób z uszkodzeniem wątroby, upośledzeniem funkcji nerek lub zaburzeniami metabolizmu tłuszczu.⁷

Postępowanie przy przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania samego dekspantenolu nie jest konieczne specjalne postępowanie ze względu na jego niską toksyczność.^{8 9}

Przy przypadkowym połknięciu preparatów do stosowania miejscowego zawierających dekspantenol (jak kremy czy maści) zaleca się leczenie objawowe.¹⁰

W przypadku preparatów wieloskładnikowych, postępowanie ukierunkowane jest na objawy przedawkowania innych substancji czynnych, nie dekspantenolu.¹¹

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania

Mimo niskiej toksyczności dekspantenolu, w przypadku niektórych preparatów do stosowania miejscowego, jak Bepanthen Plus, należy unikać stosowania na rozległe powierzchnie skóry. Częste stosowanie kremu na te same obszary może prowadzić do podrażnienia skóry.¹²

Objawy przedawkowania dekspantenolu

Zgodnie z dostępnymi danymi z charakterystyk produktów leczniczych, nie opisano specyficznych objawów przedawkowania dekspantenolu. Warto podkreślić, że w przypadku leku Corneregel w żelu do oczu, nie zgłaszano przypadków przedawkowania.¹³

W przypadku Bepanthen Plus odnotowano, że po przedawkowaniu chlorheksydyny (drugiej substancji czynnej w tym preparacie) opisywano zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy, natomiast nie przedstawiono danych o objawach przedawkowania dekspantenolu.¹⁴

Leczenie przedawkowania dekspantenolu

Zgodnie z informacjami zawartymi w charakterystykach produktów leczniczych, w przypadku przedawkowania samego dekspantenolu nie jest wymagane specjalne postępowanie terapeutyczne.^{15 16}

W przypadku przypadkowego połknięcia preparatów miejscowych zawierających dekspantenol (np. krem Alantan-Plus), należy zastosować leczenie objawowe.¹⁷

Dla preparatów złożonych, jak Multi-Sanostol, zawierających oprócz dekspantenolu również witaminy A i D, w przypadku pojawienia się objawów przedawkowania tych witamin, należy przerwać stosowanie produktu i zastosować leczenie objawowe.¹⁸

W przypadku przedawkowania preparatów złożonych zawierających dekspantenol i inne substancje aktywne o większym potencjale toksyczności (np. ksylometazolina, dekstrometorfan), postępowanie terapeutyczne powinno być ukierunkowane na leczenie objawów przedawkowania tych substancji, a nie dekspantenolu.¹⁹

Przypadki specjalne

Bepanthen Plus – przy częstym stosowaniu kremu na te same powierzchnie może dojść do podrażnienia skóry. Produkt jest przeznaczony do leczenia niewielkich, powierzchniowych ran skóry i należy unikać stosowania na rozległe powierzchnie.²⁰

W przypadku przedawkowania produktów złożonych zawierających dekspantenol i ksylometazolinę, takich jak Septanazal dla dzieci, Xylo-Pantenol czy Xylodex 0,1% regeneracja, postępowanie terapeutyczne powinno być ukierunkowane na leczenie objawów zatrucia ksylometazoliną, która może powodować poważne działania niepożądane, w tym zaburzenia pracy ośrodkowego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.²¹

Podobnie w przypadku produktów zawierających dekspantenol i dekstrometorfan, jak Acodin 150 Junior i Acodin Duo, leczenie przedawkowania powinno być ukierunkowane na objawy przedawkowania dekstrometorfanu.²²

Wnioski kliniczne

Dekspantenol charakteryzuje się wyjątkowo niskim potencjałem toksyczności i jest dobrze tolerowany nawet w wysokich dawkach. Nie opisano specyficznych objawów przedawkowania tej substancji ani nie odnotowano przypadków hiperwitaminozy.²³

W przypadku przedawkowania preparatów złożonych zawierających dekspantenol, objawy kliniczne i postępowanie terapeutyczne powinny być ukierunkowane na inne substancje czynne o większym potencjale toksyczności. Szczególną uwagę należy zwrócić na produkty wielowitaminowe (ze względu na ryzyko przedawkowania witamin A i D), preparaty z ksylometazoliną (ryzyko działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia) oraz preparaty z dekstrometorfanem (ryzyko działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego i kardiotoksyczności).^{24 25 26}

Podsumowując, przedawkowanie dekspantenolu samo w sobie nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowia pacjenta, a specjalne postępowanie terapeutyczne nie jest konieczne. Jednakże zawsze należy brać pod uwagę potencjalne ryzyko związane z innymi substancjami czynnymi w preparatach złożonych, które mogą wymagać specjalistycznej interwencji medycznej w przypadku przedawkowania.²⁷