Interakcje
Arypiprazol

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Arypiprazol, jako substancja lecznicza o złożonym mechanizmie działania, wchodzi w liczne interakcje z innymi lekami oraz substancjami. Mechanizmy tych interakcji są różnorodne i obejmują zarówno wpływ na poziom stężenia arypiprazolu w osoczu, jak i interakcje farmakodynamiczne wynikające z jego profilu receptorowego. Szczegółowa znajomość tych interakcji jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa i skuteczności terapii.¹

Interakcje wynikające z antagonizmu receptorowego

Ze względu na antagonistyczne działanie arypiprazolu na receptor adrenergiczny α1, lek może nasilać działanie niektórych produktów leczniczych o działaniu przeciwnadciśnieniowym. Należy mieć to na uwadze szczególnie u pacjentów stosujących terapię hipotensyjną.²

Interakcje z lekami działającymi na OUN

Biorąc pod uwagę pierwotne działanie arypiprazolu na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności, jeśli lek jest przyjmowany jednocześnie z alkoholem lub innymi produktami leczniczymi działającymi na OUN. Leki te mogą wywoływać zbliżone działania niepożądane, takie jak sedacja czy zmniejszenie aktywności ośrodkowego układu nerwowego. Połączenie takie może prowadzić do nasilenia objawów niepożądanych.³

Interakcje z lekami wydłużającymi odstęp QT

Należy zachować ostrożność podając arypiprazol równocześnie z produktami leczniczymi, o których wiadomo, że powodują wydłużenie odstępu QT lub zaburzenia elektrolitowe. Jest to istotne ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca.⁴

Wpływ innych leków na arypiprazol

Wpływ leków hamujących uwalnianie kwasu żołądkowego

Antagonista receptora H2 – famotydyna, lek hamujący uwalnianie kwasu żołądkowego, zmniejsza szybkość wchłaniania arypiprazolu, jednak działanie to nie ma znaczenia klinicznego i nie wymaga dostosowania dawki.⁵

Interakcje związane z metabolizmem przez enzymy CYP

Arypiprazol jest metabolizowany na wiele sposobów, głównie przez enzymy, takie jak CYP2D6 i CYP3A4. Nie jest jednak metabolizowany przez enzymy z grupy CYP1A, a więc nie jest konieczne stosowanie specjalnych dawek u pacjentów palących tytoń.⁶

Inhibitory enzymu CYP2D6

Wyniki badań klinicznych z udziałem zdrowych osób wykazały, że silny inhibitor enzymu CYP2D6 (chinidyna) zwiększa AUC arypiprazolu o 107%, podczas gdy Cmax nie zmienia się. AUC i Cmax dehydroarypiprazolu, aktywnego metabolitu, były zmniejszone odpowiednio o 32% i 47%. W przypadku jednoczesnego podawania chinidyny i arypiprazolu, należy zmniejszyć dawkę arypiprazolu o około połowę w stosunku do przepisanej dawki.⁷

Inne silne inhibitory grupy enzymów CYP2D6, takie jak fluoksetyna i paroksetyna, mogą powodować podobne skutki i w takich sytuacjach należy podobnie zmniejszyć dawkę leku.⁸

Inhibitory enzymu CYP3A4

Wyniki badań klinicznych z udziałem zdrowych osób wskazują, że silny inhibitor CYP3A4 (ketokonazol) zwiększa AUC i Cmax arypiprazolu odpowiednio o 63% i 37%, zaś AUC i Cmax dehydroarypiprazolu odpowiednio o 77% i 43%.⁹

W grupie osób o obniżonej aktywności CYP2D6, równoczesne stosowanie silnych inhibitorów CYP3A4 może powodować zwiększenie stężenia arypiprazolu w osoczu, w porównaniu do osób o podwyższonej aktywności CYP2D6. W przypadku jednoczesnego stosowania ketokonazolu albo innych silnych inhibitorów CYP3A4 z arypiprazolem, zakładane korzyści powinny przeważyć potencjalne ryzyko dla pacjenta.¹⁰

W przypadku jednoczesnego stosowania ketokonazolu z arypiprazolem, przepisaną dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć o około połowę. Inne leki silnie hamujące aktywność CYP3A4, takie jak itrakonazol oraz inhibitory proteazy HIV, mogą powodować podobne skutki jak ketokonazol i w takich przypadkach należy podobnie zmniejszyć dawkowanie.¹¹

Po odstawieniu inhibitora CYP2D6 lub CYP3A4, dawkę arypiprazolu należy zwiększyć do tej, jaką stosowano przed rozpoczęciem terapii skojarzonej.¹²

W czasie równoczesnego stosowania słabych inhibitorów CYP3A4 (np. diltiazemu) lub CYP2D6 (np. escytalopramu) z arypiprazolem, można spodziewać się niewielkiego zwiększenia stężenia arypiprazolu w osoczu.¹³

Induktory enzymu CYP3A4

Po jednoczesnym podaniu karbamazepiny, silnego induktora CYP3A4 w skojarzeniu z doustnym arypiprazolem pacjentom ze schizofrenią lub zaburzeniami schizoafektywnymi, średnia geometryczna Cmax i AUC arypiprazolu zmniejszyły się odpowiednio o 68% i 73%, w stosunku do wartości tych parametrów podczas stosowania arypiprazolu (30 mg) w monoterapii.¹⁴

Podobnie, w przypadku dehydroarypiprazolu średnia geometryczna Cmax i AUC po jednoczesnym podaniu karbamazepiny zmniejszają się odpowiednio o 69% i 71%, w stosunku do ich wartości podczas leczenia samym arypiprazolem.¹⁵

Dawkę arypiprazolu należy podwoić, gdy jednocześnie stosuje się ten produkt z karbamazepiną. Można się spodziewać, że jednoczesne podawanie arypiprazolu i innych silnych induktorów CYP3A4 (takich, jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, fenobarbital, prymidon, efawirenz, newirapina i ziele dziurawca) mogą działać podobnie, dlatego dawkę należy podobnie zwiększyć.¹⁶

Po zakończeniu stosowania silnego induktora CYP3A4, dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć do zalecanej.¹⁷

Walproinian i lit

Skojarzone stosowanie walproinianów lub soli litu z arypiprazolem nie powodowało żadnych klinicznie istotnych zmian stężenia arypiprazolu i w związku z tym nie jest konieczne dostosowanie dawki podczas podawania walproinianu lub litu w skojarzeniu z arypiprazolem.¹⁸

Wpływ arypiprazolu na inne leki

W czasie badań klinicznych, dawki arypiprazolu od 10 mg do 30 mg na dobę nie wywierały istotnego wpływu na metabolizm substratów CYP2D6 (współczynnik dekstrometorfan/3-metoksymorfinan), CYP2C9 (warfaryna), CYP2C19 (omeprazol) i CYP3A4 (dekstrometorfan).¹⁹

Ponadto, w warunkach in vitro arypiprazol i dehydroarypiprazol nie zmieniały metabolizmu zachodzącego z udziałem CYP1A2. Istnieje zatem małe prawdopodobieństwo wystąpienia istotnych klinicznie interakcji między produktami leczniczymi metabolizowanymi przez te enzymy.²⁰

Kiedy arypiprazol był podawany z walproinianem, litem lub lamotryginą nie stwierdzono klinicznie istotnej zmiany w stężeniach walproinianu, litu ani lamotryginy.²¹

Zespół serotoninowy

Obserwowano przypadki zespołu serotoninowego u pacjentów przyjmujących arypiprazol, a objawy przedmiotowe oraz podmiotowe dla tego stanu mogą wystąpić szczególnie w przypadku jednoczesnego stosowania innych leków serotoninergicznych, takich jak SSRI/SNRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny/inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) lub leków, o których wiadomo, że zwiększają stężenia arypiprazolu.²²

Interakcje z alkoholem

Ze względu na pierwotne działanie arypiprazolu na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu arypiprazolu i alkoholu. Alkohol może potencjalnie nasilać niektóre działania niepożądane arypiprazolu, szczególnie te związane z OUN, takie jak sedacja i zmniejszenie aktywności psychoruchowej.²³

U pacjentów leczonych arypiprazolem należy rozważyć całkowitą abstynencję od alkoholu lub znaczne ograniczenie jego spożycia. Jest to szczególnie istotne na początku terapii, podczas zmiany dawkowania oraz u osób wrażliwych na działanie alkoholu.²⁴

Tabela interakcji arypiprazolu z innymi substancjami

Podsumowanie głównych interakcji

• Interakcje z inhibitorami CYP2D6 i CYP3A4 – wymagają zmniejszenia dawki arypiprazolu o ok. 50%²⁵
• Interakcje z induktorami CYP3A4 – wymagają podwojenia dawki arypiprazolu²⁶
• Interakcje z alkoholem i innymi lekami działającymi na OUN – wymagają ostrożności z powodu ryzyka nasilenia sedacji²⁷
• Interakcje z lekami serotoninergicznymi – ryzyko zespołu serotoninowego²⁸
• Interakcje z lekami hipotensyjnymi – możliwe nasilenie efektu przeciwnadciśnieniowego²⁹