Właściwości farmakodynamiczne
Zofran 8 mg

Właściwości farmakodynamiczne ondansetronu

Ondansetron, substancja czynna leku Zofran, należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów receptora serotoninowego 5-HT3, stosowanych jako leki przeciwwymiotne i zapobiegające nudnościom (kod ATC: A 04AA01). Wykazuje on silne i wybiórcze działanie antagonistyczne wobec receptorów serotoninowych typu 3, co stanowi podstawę jego właściwości farmakologicznych.¹

Mechanizm działania przeciwwymiotnego

Chociaż dokładny mechanizm działania ondansetronu w zapobieganiu i hamowaniu nudności i wymiotów nie został w pełni wyjaśniony, zidentyfikowano kluczowe elementy jego aktywności farmakologicznej. Działanie przeciwwymiotne opiera się na antagonistycznym wpływie na receptory 5-HT3 zlokalizowane zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym.²

Działanie w wymiotach indukowanych chemioterapią i radioterapią

Wymioty indukowane chemioterapią lub radioterapią wiążą się z określonym patomechanizmem, w którym ondansetron odgrywa istotną rolę blokującą. Promieniowanie jonizujące oraz leki cytostatyczne mogą prowadzić do uwalniania serotoniny (5-HT) w jelicie cienkim. Uwolniona serotonina aktywuje receptory 5-HT3 znajdujące się na dośrodkowych włóknach nerwu błędnego, co inicjuje odruch wymiotny. Ondansetron skutecznie blokuje inicjowanie tego odruchu poprzez hamowanie aktywacji receptorów serotoninowych.³

Działanie ośrodkowe

Istotnym elementem mechanizmu działania ondansetronu jest również jego wpływ na ośrodkowy układ nerwowy. Pobudzenie włókien dośrodkowych nerwu błędnego może powodować uwalnianie serotoniny w area postrema, strukturze zlokalizowanej na dnie IV komory mózgu. Ten mechanizm może indukować wymioty poprzez pobudzenie ośrodkowe. Działając jako antagonista receptorów 5-HT3 również w ośrodkowym układzie nerwowym, ondansetron skutecznie hamuje ten szlak aktywacji.⁴

Działanie w wymiotach okresu okołooperacyjnego

W przypadku wymiotów występujących w okresie okołooperacyjnym, dokładny mechanizm działania ondansetronu nie został jednoznacznie określony. Istnieją jednak silne przesłanki sugerujące, że mechanizm ten jest analogiczny do działania przeciwwymiotnego opisanego powyżej, związanego z antagonistycznym wpływem na receptory 5-HT3.⁵

Wpływ na poziom prolaktyny i działanie przeciwwymiotne wobec opioidów

W przeciwieństwie do niektórych innych leków przeciwwymiotnych, ondansetron nie wpływa na stężenie prolaktyny w osoczu, co może stanowić zaletę w kontekście profilu bezpieczeństwa. Warto zaznaczyć, że rola ondansetronu w hamowaniu wymiotów wywołanych przez opioidy nie została jednoznacznie ustalona i wymaga dalszych badań.⁶

Wpływ na parametry elektrokardiograficzne

Istotnym aspektem charakterystyki farmakodynamicznej ondansetronu jest jego potencjalny wpływ na parametry elektrokardiograficzne, szczególnie odstęp QT, który został dokładnie przebadany. Przeprowadzono szczegółowe badanie kliniczne oceniające wpływ ondansetronu na odstęp QTc u zdrowych dorosłych osób obojga płci.⁷

Badanie zostało przeprowadzone metodą podwójnie ślepej próby, z randomizacją, z kontrolą placebo oraz aktywną kontrolą w postaci moksyfloksacyny, w układzie naprzemiennym (crossover). Uczestniczyło w nim 58 zdrowych osób dorosłych, zarówno mężczyzn jak i kobiet. Ondansetron podawano w dwóch dawkach: 8 mg oraz 32 mg, w formie 15-minutowej infuzji dożylnej.⁸

Wyniki badania wykazały zależność między dawką ondansetronu a wydłużeniem odstępu QTc:

• Po podaniu dawki 32 mg ondansetronu maksymalna średnia różnica w QTcF w porównaniu do placebo, po skorygowaniu wartości wyjściowych, wyniosła 19,6 msec (przy górnej granicy 90% przedziału ufności wynoszącej 21,5 msec).⁹
• Po podaniu dawki 8 mg ondansetronu maksymalna średnia różnica w QTcF w porównaniu do placebo, po skorygowaniu wartości wyjściowych, wyniosła 5,8 msec (przy górnej granicy 90% przedziału ufności wynoszącej 7,8 msec).¹⁰

Co istotne, podczas badania nie zarejestrowano pomiarów odstępu QTc przekraczających wartość 480 msec ani wydłużenia odstępu QTcF ponad 60 msec. Ponadto nie zaobserwowano istotnych zmian w innych parametrach elektrokardiograficznych, takich jak odstęp PR czy zespół QRS.¹¹

Powyższe wyniki badania wskazują na zależny od dawki wpływ ondansetronu na odstęp QTc, co należy uwzględnić podczas stosowania leku, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT lub przyjmujących jednocześnie inne leki mogące wpływać na ten parametr.¹²