Właściwości farmakodynamiczne leku Teikoplanina BRADEX

Teikoplanina BRADEX należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej inne antybiotyki, a dokładniej antybiotyki glikopeptydowe (kod ATC: J01XA 02). Jej mechanizm działania oraz właściwości farmakodynamiczne determinują skuteczność przeciwbakteryjną tego leku, szczególnie w odniesieniu do drobnoustrojów Gram-dodatnich.¹

Mechanizm działania

Teikoplanina wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez hamowanie wzrostu wrażliwych drobnoustrojów. Jej działanie polega na zakłócaniu procesu biosyntezy ściany komórkowej bakterii, jednak w miejscu innym niż to, na które oddziałują antybiotyki beta-laktamowe. Główny mechanizm działania związany jest ze swoistym wiązaniem z resztami D-alanylo-D-alaniny, co w konsekwencji prowadzi do zablokowania syntezy peptydoglikanów – kluczowych elementów strukturalnych ściany komórkowej bakterii.²

Mechanizm oporności

Oporność bakterii na teikoplaninę może wynikać z różnych mechanizmów molekularnych. Do najważniejszych należą:³

• Zmiany struktury docelowej – ten typ oporności obserwowany jest szczególnie u bakterii z gatunku Enterococcus faecium. Modyfikacje te polegają na zamianie końcowego fragmentu D-alanino-D-alaniny łańcucha aminokwasowego w cząsteczce prekursora mureiny na D-Ala-D-mleczan. Skutkuje to znacznym zmniejszeniem powinowactwa antybiotyku do miejsca docelowego. Za te przemiany odpowiedzialne są enzymy syntetyzowane de novo: dehydrogenaza D-mleczanowa lub ligaza.⁴
• Nadprodukcja prekursorów mureiny – zmniejszona wrażliwość lub całkowita oporność gronkowców na teikoplaninę może wynikać z nadmiernej produkcji prekursorów mureiny, które wiążą cząsteczki antybiotyku, uniemożliwiając jego działanie w miejscu docelowym.⁵

Warto zaznaczyć możliwość występowania oporności krzyżowej między teikoplaniną a inną glikoproteiną – wankomycyną. Interesujące jest jednak, że wiele enterokoków wykazujących oporność na wankomycynę zachowuje wrażliwość na teikoplaninę (tzw. fenotyp Van-B).⁶

Wartości progowe w badaniach wrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) w wersji 9.0 z dnia 1 stycznia 2019 roku określił następujące wartości progowe minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla teikoplaniny:⁷

*IE – niewystarczające dane (ang. Insufficient Evidence)

Zależności farmakokinetyczne/farmakodynamiczne

Efekt przeciwdrobnoustrojowy teikoplaniny jest ściśle powiązany z parametrami farmakokinetycznymi. Kluczowym czynnikiem determinującym skuteczność leku jest czas, w którym stężenie substancji aktywnej utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu. Jest to tzw. parametr czasowo-zależny, typowy dla antybiotyków glikopeptydowych.⁸

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej

Istotnym aspektem w stosowaniu teikoplaniny jest znajomość jej spektrum aktywności przeciwbakteryjnej. Należy podkreślić, że częstość występowania oporności może znacząco różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz zmienności czasowej. Z tego względu kluczowe jest posiadanie aktualnych, lokalnych danych dotyczących wrażliwości drobnoustrojów, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach wątpliwych, gdy lokalna częstość występowania oporności może podważać zasadność zastosowania leku, zaleca się konsultację ze specjalistą w dziedzinie antybiotykoterapii.⁹

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej teikoplaniny można podzielić na trzy główne kategorie drobnoustrojów:¹⁰

1. Gatunki powszechnie wrażliwe

Gram-dodatnie bakterie tlenowe:¹¹

• Corynebacterium jeikeium – bakteria pałeczkowata występująca często na skórze, szczególnie w okolicach pachowych i pachwinowych, mogąca wywoływać zakażenia u osób z obniżoną odpornością
• Enterococcus faecalis – enterokoki będące częścią naturalnej flory przewodu pokarmowego, które mogą wywoływać zakażenia układu moczowego, bakteriemię, zapalenie wsierdzia
• Staphylococcus aureus – włączając szczepy oporne na metycylinę (MRSA), bakterie powodujące szeroki zakres zakażeń od skórnych po septicemię
• Streptococcus agalactiae – paciorkowce grupy B, mogące powodować zakażenia u noworodków oraz zakażenia inwazyjne u dorosłych
• Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis – paciorkowce z grup C i G, odpowiedzialne za zakażenia zbliżone do tych wywoływanych przez paciorkowce grupy A
• Streptococcus pneumoniae – pneumokoki, główny czynnik etiologiczny zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i zakażeń inwazyjnych
• Streptococcus pyogenes – paciorkowce grupy A, powodujące zakażenia gardła, skóry oraz poważne zakażenia inwazyjne
• Paciorkowce z grupy viridans – heterogenna grupa paciorkowców będących częścią flory jamy ustnej, mogących powodować zapalenie wsierdzia

Gram-dodatnie bakterie beztlenowe:¹²

• Clostridium difficile – beztlenowa bakteria przetrwalnikująca, główny czynnik etiologiczny rzekomobłoniastego zapalenia jelit związanego ze stosowaniem antybiotyków
• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe paciorkowce będące częścią flory skóry, jamy ustnej, przewodu pokarmowego i dróg moczowo-płciowych, mogące wywołać zakażenia mieszane

2. Gatunki, w przypadku których oporność nabyta może stanowić problem

Gram-dodatnie bakterie tlenowe:¹³

• Enterococcus faecium – gatunek enterokoka naturalnie bardziej oporny na różne antybiotyki niż E. faecalis, coraz częściej izolowany z zakażeń szpitalnych
• Staphylococcus epidermidis – gronkowiec koagulazo-ujemny, część flory skóry, często związany z zakażeniami związanymi z implantami medycznymi i cewnikami
• Staphylococcus haemolyticus – drugi co do częstości izolowania gatunek gronkowców koagulazo-ujemnych, charakteryzujący się wysokim odsetkiem szczepów opornych na antybiotyki
• Staphylococcus hominis – gatunek gronkowca koagulazo-ujemnego występujący na skórze, rzadziej powodujący zakażenia u ludzi, ale mogący wykazywać oporność na wiele antybiotyków

3. Gatunki o oporności naturalnej

Teikoplanina wykazuje brak aktywności wobec:¹⁴

• Wszystkich bakterii Gram-ujemnych – ze względu na budowę ich ściany komórkowej, która uniemożliwia dotarcie cząsteczki teikoplaniny do miejsca działania
• Innych bakterii takich jak:
  • Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe wywołujące zakażenia układu oddechowego i moczowo-płciowego
  • Chlamydophila spp. – patogeny wewnątrzkomórkowe, głównie związane z zakażeniami dróg oddechowych
  • Legionella pneumophila – wewnątrzkomórkowa bakteria odpowiedzialna za chorobę legionistów
  • Mycoplasma spp. – najmniejsze bakterie zdolne do samodzielnego namnażania, pozbawione ściany komórkowej, powodujące zakażenia dróg oddechowych i moczowo-płciowych