Działania niepożądane
Sandimmun 50 mg/ml

Działania niepożądane leku Sandimmun (cyklosporyna) 50 mg/ml

Cyklosporyna, jako lek immunosupresyjny stosowany w transplantologii i leczeniu chorób autoimmunologicznych, charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa. Przedstawione poniżej informacje dotyczą działań niepożądanych leku Sandimmun w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji (50 mg/ml), które zostały zaobserwowane w badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu.¹

Profil bezpieczeństwa – charakterystyka ogólna

Do najważniejszych działań niepożądanych cyklosporyny obserwowanych w badaniach klinicznych należą: zaburzenia czynności nerek, drżenie, nadmierne owłosienie, nadciśnienie, biegunka, jadłowstręt, nudności i wymioty. Wiele z tych działań niepożądanych jest zależnych od dawki i ustępuje po jej zmniejszeniu.²

Należy zaznaczyć, że u pacjentów po zabiegach transplantacji, gdzie stosowane są wyższe dawki początkowe i prowadzone długotrwałe leczenie podtrzymujące, działania niepożądane występują częściej i zwykle cechują się większym nasileniem niż u pacjentów leczonych z powodu innych wskazań.³

Po podaniu dożylnym cyklosporyny obserwowano również reakcje rzekomoanafilaktyczne.⁴

Zakażenia i nowotwory jako konsekwencja immunosupresji

Pacjenci otrzymujący leczenie immunosupresyjne cyklosporyną lub innymi lekami w skojarzeniu z cyklosporyną narażeni są na zwiększone ryzyko zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych). Mogą wystąpić zarówno zakażenia uogólnione, jak i miejscowe, a infekcje mogą mieć przebieg ciężki, prowadzący niekiedy do zgonu.⁵

Szczególnie istotne jest ryzyko nasilenia istniejących zakażeń poliomawirusem, które może prowadzić do nefropatii związanej z poliomawirusem (PVAN), czy uaktywnienia wirusa JC, związanego z postępującą wieloogniskową leukoencefalopatią (PML).⁶

U pacjentów poddanych immunosupresji cyklosporyną istnieje zwiększone ryzyko rozwoju chłoniaków lub choroby limfoproliferacyjnej oraz innych nowotworów złośliwych, zwłaszcza skóry. Częstość występowania nowotworów złośliwych zwiększa się wraz z intensywnością i czasem trwania leczenia, a niektóre z tych nowotworów mogą zakończyć się zgonem.⁷

Nefrotoksyczność ostra i przewlekła

Pacjenci otrzymujący schematy leczenia z zastosowaniem inhibitora kalcyneuryny (CNI), w tym cyklosporynę, podlegają zwiększonemu ryzyku ostrej lub przewlekłej nefrotoksyczności. W przypadku ostrej nefrotoksyczności zgłaszano zaburzenia homeostazy jonowej, takie jak hiperkaliemia, hipomagnezemia i hiperurykemia.⁸

Zgłoszenia dotyczące przewlekłych zmian morfologicznych w nerkach obejmują zwyrodnienie szkliste tętniczek, zanik kanalików i zwłóknienie śródmiąższowe.⁹

Hepatotoksyczność

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano przypadki toksycznego działania na wątrobę i uszkodzenia wątroby, w tym cholestazę, żółtaczkę, zapalenie oraz niewydolność wątroby u pacjentów leczonych cyklosporyną. Większość raportów dotyczyła pacjentów z istotnymi chorobami współistniejącymi, chorobami podstawowymi i innymi czynnikami zakłócającymi, w tym powikłaniami infekcyjnymi oraz stosujących jednocześnie leki o potencjalnym działaniu toksycznym na wątrobę. W niektórych przypadkach, głównie u pacjentów po przeszczepieniu, odnotowano zgony.¹⁰

Ból kończyn dolnych

Donoszono o pojedynczych przypadkach bólu kończyn dolnych związanych ze stosowaniem cyklosporyny. Ból kończyn dolnych odnotowano również jako objaw zespołu bólowego wywołanego przez inhibitor kalcyneuryny (CIPS, ang. Calcineurin-Inhibitor Induced Pain Syndrome).¹¹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

W badaniach klinicznych uczestniczyły dzieci w wieku od 1. roku życia, stosujące standardowe dawkowanie cyklosporyny, a profil bezpieczeństwa był porównywalny do profilu u osób dorosłych.¹²

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych cyklosporyny

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych cyklosporyny odnotowanych w badaniach klinicznych, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz klasyfikacji narządowo-układowej. Częstość występowania określono zgodnie z konwencją: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100, <1/10); niezbyt często (≥1/1 000, <1/100); rzadko (≥1/10 000, <1/1 000); bardzo rzadko (<1/10 000); częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Sandimmun" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane z badań klinicznych (Tabela 2) zostały wymienione zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA. W obrębie każdej grupy układów i narządów działania niepożądane leku zostały wymienione według częstości ich występowania, poczynając od najczęstszych. […] Ponadto, poszczególne grupy o określonej częstości każdego działania niepożądanego leku ustalono na podstawie następującej konwencji (CIOMS III): bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100, < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000, < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000, < 1/1 000) bardzo rzadko (13

Monitorowanie działań niepożądanych cyklosporyny

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych cyklosporyny, szczególnie istotne jest regularne monitorowanie stanu pacjenta, zwłaszcza w zakresie funkcji nerek oraz wątroby. Wiele działań niepożądanych jest zależnych od dawki i może ustąpić po jej redukcji.¹⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko nefrotoksyczności, które może prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia cyklosporyny we krwi oraz parametrów nerkowych, zwłaszcza u pacjentów po transplantacji.¹⁵

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem krajowego systemu zgłaszania: Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: + 48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl¹⁶