Właściwości farmakodynamiczne
Rivertaxo 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Rivertaxo

Rywaroksaban, substancja czynna leku Rivertaxo, należy do grupy farmakoterapeutycznej bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa (kod ATC: B01AF01). Produkt leczniczy Rivertaxo dostępny w postaci tabletek powlekanych zawierających 20 mg rywaroksabanu wykazuje specyficzne właściwości farmakodynamiczne warunkujące jego skuteczność kliniczną.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką selektywnością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazując dobrą biodostępność po podaniu doustnym. Jego działanie polega na przerwaniu zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa. Efektem tego jest hamowanie dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II) ani nie wykazuje bezpośredniego wpływu na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Działanie hamujące rywaroksabanu na aktywność czynnika Xa u ludzi wykazuje wyraźną zależność od dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób dawkozależny. Przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT występuje silna korelacja ze stężeniem rywaroksabanu w osoczu krwi (współczynnik korelacji r=0,98). Należy zaznaczyć, że użycie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. Istotne jest, aby odczyt wartości PT podawać w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie powinien być stosowany do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Wartości PT wśród różnych grup pacjentów

W przypadku pacjentów przyjmujących rywaroksaban w leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻŻG, ZP) i w profilaktyce jej nawrotów, wyniki pomiarów PT (z użyciem odczynnika Neoplastin) dla 5/95 percentyli w czasie maksymalnego działania leku (2-4 godziny po przyjęciu tabletki) wynoszą:

• od 17 do 32 sekund dla dawki 15 mg rywaroksabanu stosowanej dwa razy na dobę
• od 15 do 30 sekund dla dawki 20 mg rywaroksabanu stosowanej raz na dobę

W najniższym punkcie stężenia leku (8-16 godzin po przyjęciu tabletki dla dawki 15 mg dwa razy na dobę; 18-30 godzin po przyjęciu tabletki dla dawki 20 mg raz na dobę) wartości PT dla 5/95 percentyli wynoszą odpowiednio:

• od 14 do 25 sekund dla dawki 15 mg dwa razy na dobę
• od 13 do 20 sekund dla dawki 20 mg raz na dobę

⁴

U pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, otrzymujących rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, wartości PT dla 5/95 percentyli w okresie maksymalnego działania leku (1-4 godziny po przyjęciu tabletki) wynoszą:

• od 14 do 40 sekund dla dawki 20 mg rywaroksabanu stosowanej raz na dobę u pacjentów z prawidłową funkcją nerek
• od 10 do 50 sekund dla dawki 15 mg rywaroksabanu stosowanej raz na dobę u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek

W najniższym punkcie stężenia leku (16-36 godzin po przyjęciu tabletki) wartości PT dla 5/95 percentyli wynoszą:

• od 12 do 26 sekund zarówno dla pacjentów leczonych dawką 20 mg raz na dobę, jak i dla pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek leczonych dawką 15 mg raz na dobę

⁵

Odwracanie działania przeciwzakrzepowego

W badaniu farmakologicznym oceniającym możliwość odwracania efektu farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22) analizowano działanie jednokrotnych dawek (50 j.m./kg mc.) dwóch różnych rodzajów koncentratów kompleksu protrombiny (PCC):

• 3-czynnikowy PCC (zawierający czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• 4-czynnikowy PCC (zawierający czynniki II, VII, IX i X) – skracał średnie wartości PT o około 3,5 sekundy

Warto odnotować, że 3-czynnikowy PCC, pomimo słabszego wpływu na PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z 4-czynnikowym PCC.⁶

Inne parametry układu krzepnięcia

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, które ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki. Istotną informacją kliniczną jest brak konieczności rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia w trakcie leczenia rywaroksabanem w codziennej praktyce klinicznej. Jednak w sytuacjach uzasadnionych klinicznie, stężenie rywaroksabanu może być określone za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁷

Właściwości farmakodynamiczne u dzieci i młodzieży

W populacji pediatrycznej wykazano ścisłą korelację między wartościami testów PT (z użyciem odczynnika Neoplastin), aPTT i badania anty-Xa (przy zastosowaniu skalibrowanego testu ilościowego) a stężeniami rywaroksabanu w osoczu. Korelacja między testem anty-Xa a stężeniami w osoczu jest liniowa, z nachyleniem bliskim 1, co oznacza dużą dokładność pomiaru. Należy jednak brać pod uwagę możliwość występowania indywidualnych rozbieżności, przejawiających się większymi lub mniejszymi wartościami anty-Xa w porównaniu z odpowiadającymi im stężeniami w osoczu.⁸

Podobnie jak u dorosłych, również u dzieci nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów krzepliwości podczas leczenia rywaroksabanem. W przypadkach uzasadnionych klinicznie stężenie rywaroksabanu może być oznaczane przy użyciu skalibrowanych testów ilościowych anty-Xa, z wynikiem wyrażonym w μg/L. Przy stosowaniu testu anty-Xa do ilościowego oznaczania stężeń rywaroksabanu w osoczu u dzieci należy uwzględnić dolną granicę oznaczalności danego testu. Istotną informacją jest brak ustalonego progu stężenia leku, który byłby związany z wystąpieniem określonych efektów dotyczących skuteczności lub bezpieczeństwa stosowania.⁹