Właściwości farmakodynamiczne
Risperidone Grindeks 2 mg

Mechanizm działania rysperydonu

Rysperydon jest substancją czynną o unikalnych właściwościach farmakologicznych, należącą do grupy wybiórczych antagonistów monoaminergicznych (kod ATC: N05AX08). Lek charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, co stanowi podstawę jego działania przeciwpsychotycznego. Oprócz tego, rysperydon wykazuje powinowactwo do receptorów alfa1-adrenergicznych oraz, w mniejszym stopniu, do receptorów histaminergicznych H1 i alfa-2-adrenergicznych. Co istotne, substancja ta nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych, co wpływa na jej profil działań niepożądanych.¹

Mimo silnego antagonizmu wobec receptorów D2, co odpowiada za korzystne działanie na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Zrównoważone centralne działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych, a jednocześnie rozszerza spektrum terapeutyczne na objawy negatywne oraz zaburzenia afektywne występujące w schizofrenii.²

Skuteczność kliniczna rysperydonu w różnych wskazaniach

Schizofrenia

Skuteczność rysperydonu w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w czterech krótkoterminowych badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, które objęły ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria diagnostyczne DSM-IV. W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, gdzie stopniowo zwiększano dawkę do 10 mg na dobę (podawanej w dwóch dawkach podzielonych), rysperydon wykazał wyższą skuteczność w porównaniu do placebo, co oceniano przy użyciu Krótkiej Skali Oceny Psychiatrycznej (BPRS).³

W 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z zastosowaniem czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), wszystkie badane grupy wykazały lepsze wyniki w Skali Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS) w porównaniu z grupą placebo.⁴

Kolejne 8-tygodniowe badanie porównujące skuteczność pięciu stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie) wykazało lepsze wyniki w skali PANSS dla grup otrzymujących dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę.⁵

W 4-tygodniowym, kontrolowanym placebo badaniu porównującym dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie), obie grupy leczenia aktywnego osiągnęły lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu do placebo, włączając całkowity wynik PANSS oraz miarę odpowiedzi definiowaną jako ponad 20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS. ^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>6}

W dłuższym badaniu obejmującym dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, spełniających w większości kryteria DSM-IV dla schizofrenii i klinicznie stabilnych przez co najmniej 4 tygodnie podczas leczenia przeciwpsychotycznego, pacjentów zrandomizowano do grup otrzymujących rysperydon w dawce od 2 mg do 8 mg na dobę lub haloperydol. Następnie obserwowano ich przez 1-2 lata pod kątem nawrotów choroby. Wykazano, że u pacjentów leczonych rysperydonem okres do wystąpienia nawrotu był znacząco dłuższy w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol.⁷

Epizody maniakalne w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, które objęły około 820 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV. W tych badaniach rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) okazał się znacząco skuteczniejszy od placebo w zakresie pierwotnego punktu końcowego, którym była zmiana wyniku w Skali Oceny Manii Younga (YMRS) w 3. tygodniu w stosunku do wartości wyjściowej.⁸

Również wtórne punkty końcowe badań potwierdziły skuteczność rysperydonu. Odsetek pacjentów, u których zaobserwowano zmniejszenie o co najmniej 50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wartości początkowej po 3 tygodniach, był znacząco wyższy w grupie rysperydonu niż w grupie placebo. Jedno z badań zawierało również grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Skuteczność terapii rysperydonem utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres leczenia podtrzymującego, a zmiana wyniku w skali YMRS w 12. tygodniu była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.⁹

Skuteczność rysperydonu w terapii skojarzonej z lekami stabilizującymi nastrój

Skuteczność rysperydonu w leczeniu ostrej manii w połączeniu ze środkami stabilizującymi nastrój oceniano w dwóch 3-tygodniowych, podwójnie zaślepionych badaniach z udziałem około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I. W jednym z tych badań rysperydon stosowany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę) w skojarzeniu z litem lub walproinianem, wykazał większą skuteczność w zakresie poprawy całkowitego wyniku w skali YMRS w 3. tygodniu w porównaniu do monoterapii litem lub walproinianem.¹⁰

W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie okazał się bardziej skuteczny niż monoterapia tymi lekami w obniżaniu wyniku w skali YMRS. Jako prawdopodobną przyczynę niepowodzenia tego badania wskazano indukcję klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, prowadzącą do subterapteutycznych stężeń tych związków. Po wykluczeniu w analizie post-hoc grupy przyjmującej karbamazepinę, stwierdzono, że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu do monoterapii tymi lekami.¹¹

Uporczywa agresja u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), które obejmują zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹²

W pierwszym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu: 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę. W dwóch pozostałych badaniach stosowano elastyczne dawkowanie w zakresie 0,5-4 mg na dobę oraz 0,5-2 mg na dobę. Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej wyraźną skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Oceny dokonywano przy użyciu Skali Oceny Zaburzeń Zachowania w Chorobie Alzheimera (BEHAVE-AD) oraz Skali Oceny Pobudzenia Cohen-Mansfielda (CMAI).¹³

Warto podkreślić, że skuteczność terapeutyczna rysperydonu w tym wskazaniu była niezależna od wyniku w Krótkiej Skali Oceny Stanu Psychicznego (MMSE), a co za tym idzie – od stopnia zaawansowania otępienia. Nie zależała również od właściwości uspokajających rysperydonu, obecności lub braku psychozy, ani od typu otępienia (choroba Alzheimera, otępienie naczyniowe lub mieszane).¹⁴

Zaburzenia zachowania u dzieci i młodzieży

Skuteczność rysperydonu w krótkoterminowym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Pacjenci ci spełniali kryteria diagnostyczne DSM-IV dla zaburzeń zachowania (DBD) oraz charakteryzowali się graniczną funkcją intelektualną lub łagodnym do umiarkowanego upośledzeniem psychicznym i/lub zaburzeniami zdolności uczenia się.¹⁵

W obu tych badaniach rysperydon w dawce od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę wykazał znacznie większą skuteczność niż placebo w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego, jakim była zmiana wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisongera (N-CBRF) w 6. tygodniu w porównaniu do wartości wyjściowej.¹⁶