Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Risperidone Grindeks

Stosowanie rysperydonu wymaga szczególnych środków ostrożności oraz znajomości potencjalnych zagrożeń związanych z jego podawaniem. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania leku Risperidone Grindeks, które powinny być uwzględnione w procesie terapeutycznym.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem stwierdzono zwiększoną umieralność podczas stosowania atypowych leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu. W badaniach z doustnie podawanym produktem Risperidone Grindeks, kontrolowanych placebo, umieralność wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% w grupie placebo (iloraz szans 1,21; 95% CI: 0,7-2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Badania obserwacyjne wykazały również nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu u osób starszych z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi. Nie jest jasne, w jakim stopniu zwiększone ryzyko można przypisać lekom przeciwpsychotycznym, a w jakim innym czynnikom.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, w grupie otrzymującej jednocześnie rysperydon i furosemid, obserwowano wyższą śmiertelność (7,3%; średni wiek 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do grupy leczonej samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub samym furosemidem (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat).⁴

Zwiększoną umieralność stwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych. Nie znaleziono dotychczas jednoznacznego mechanizmu patofizjologicznego, który mógłby wyjaśnić te obserwacje. Należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przed podjęciem decyzji o jednoczesnym stosowaniu tych leków lub podawaniu rysperydonu z innymi diuretykami o silnym działaniu.⁵

Co istotne, nie stwierdzono zwiększonej umieralności u pacjentów jednocześnie stosujących rysperydon i inne diuretyki. Niezależnie od stosowanego leczenia, odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na umieralność, dlatego u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem należy mu zapobiegać.⁶

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo u pacjentów z otępieniem stosujących atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo, przeprowadzonych głównie u osób w podeszłym wieku (wiek >65 lat) z otępieniem wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo (iloraz szans 2,96; 95% CI: 1,34-7,50).⁸

Lekarzom zaleca się wnikliwą ocenę stosunku ryzyka do korzyści stosowania Risperidone Grindeks u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka udaru mózgu. Pacjentów lub opiekunów należy poinformować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub widzeniem.⁹

Należy podkreślić, że Risperidone Grindeks powinien być stosowany wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne okazują ograniczoną skuteczność lub jej brak, oraz gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie zagrażał sobie lub innym. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem konieczności kontynuacji leczenia.¹⁰

Niedociśnienie ortostatyczne

Z uwagi na blokowanie receptorów alfa przez rysperydon, może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano także w przypadku jednoczesnego stosowania rysperydonu i leków przeciwnadciśnieniowych.¹¹

Risperidone Grindeks należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe) i zgodnie z zaleceniami zwiększać dawkę stopniowo. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹²

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidone Grindeks, stwierdzano występowanie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów) w obserwacjach po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹³

Pacjenci z klinicznie istotną małą liczbą białych krwinek w wywiadzie lub leukopenią/neutropenią wywołaną lekiem, powinni być monitorowani przez kilka pierwszych miesięcy leczenia. Odstawienie Risperidone Grindeks należy rozważyć przy pierwszych oznakach klinicznie istotnego zmniejszenia liczby białych krwinek, gdy brak jest innych czynników przyczynowych.¹⁴

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem wystąpienia gorączki lub innych objawów infekcji i podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/L) należy zaprzestać stosowania Risperidone Grindeks i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji.¹⁵

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe (TD/EPS)

Działanie leków wykazujących właściwości antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych wiąże się z występowaniem późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁶

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, gdyż mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantem.¹⁷

Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS)

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano występowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego cechującego się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Dodatkowymi objawami mogą być: mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek.¹⁸

W przypadku wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidone Grindeks.¹⁹

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidone Grindeks, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego (DLB), lekarze powinni starannie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. W obu tych grupach pacjentów może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne.²⁰

Objawami zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą być: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.²¹

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem stwierdzano występowanie hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenie przebiegu wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Bardzo rzadko raportowano związek ze śpiączką cukrzycową i kwasicą ketonową.²²

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym Risperidone Grindeks, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.²³

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Należy regularnie kontrolować masę ciała pacjentów.²⁴

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia Risperidone Grindeks. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów, u których występują działania niepożądane potencjalnie związane z prolaktyną (np. ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok).²⁵

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Chociaż w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie stwierdzono dotychczas wyraźnego związku z lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z istotnymi czynnikami ryzyka w wywiadzie. Risperidone Grindeks należy stosować ostrożnie u pacjentów z wcześniej stwierdzoną hiperprolaktynemią lub z guzami prolaktynozależnymi.²⁶

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ może to zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²⁷

Ostrożność należy zachować również w przypadku jednoczesnego stosowania rysperydonu z innymi lekami, które wydłużają odstęp QT.²⁸

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania Risperidone Grindeks u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami mogącymi obniżać próg drgawkowy.²⁹

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia Risperidone Grindeks może wystąpić priapizm.³⁰

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne mogą zakłócać zdolność organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Zaleca się zachowanie ostrożności przy przepisywaniu Risperidone Grindeks pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu temperatury ciała, np. wykonującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na ekstremalne temperatury, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionym.³¹

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. U ludzi efekt ten może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.³²

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż osoby z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.³³

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na często występujące u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi nabyte czynniki ryzyka VTE, przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia Risperidone Grindeks należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka i wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze.³⁴

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym Risperidone Grindeks, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół ten może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu.³⁵

Przed planowanym zabiegiem należy poinformować lekarza okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne. Nie ustalono potencjalnych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³⁶

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe potrzeby środowiskowe.³⁷

W tej populacji należy dokładnie obserwować działanie sedatywne rysperydonu ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania leku może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁸

Podawanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar masy ciała przed leczeniem oraz jej regularne monitorowanie. Zmiany wzrostu obserwowane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku.³⁹

Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został dostatecznie zbadany. Ze względu na możliwy wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy regularnie oceniać stan endokrynologiczny pacjenta, obejmując pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę miesiączkowania i innych potencjalnych działań zależnych od prolaktyny.⁴⁰

Wyniki obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku 8-16 lat, narażone na działanie rysperydonu, były o około 3,0-4,8 cm wyższe niż osoby stosujące inne atypowe leki przeciwpsychotyczne. W badaniu nie określono, czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost osób dorosłych, ani czy efekt ten był wynikiem bezpośredniego wpływu rysperydonu na wzrost kości, następstwem choroby podstawowej czy też poprawy kontroli choroby.⁴¹

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.⁴²

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Tabletki powlekane Risperidone Grindeks zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.⁴³

Tabletki powlekane 2 mg zawierają jako barwnik żółcień pomarańczową FCF (E110), która może powodować reakcje alergiczne.⁴⁴

Tabletki powlekane 4 mg zawierają jako barwnik tartrazynę (E102), która może powodować reakcje alergiczne.⁴⁵