Właściwości farmakodynamiczne

Chlorowodorek donepezylu, substancja czynna leku Ricordo, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciw otępieniu, podgrupy anticholinesteraz, której przypisano kod ATC: N06DA02. Jest to swoisty i odwracalny inhibitor acetylocholinesterazy, głównej cholinesterazy występującej w mózgu. Badania in vitro wykazały, że chlorowodorek donepezylu jest ponad 1000-krotnie silniejszym inhibitorem tego enzymu w porównaniu do butyrylocholinesterazy, enzymu obecnego głównie poza ośrodkowym układem nerwowym.¹

Mechanizm działania w otępieniu w chorobie Alzheimera

W badaniach klinicznych przeprowadzonych u pacjentów z chorobą Alzheimera, podawanie chlorowodorku donepezylu w dawce pojedynczej wynoszącej 5 mg lub 10 mg na dobę, skutecznie hamowało aktywność acetylocholinesterazy mierzoną w błonach erytrocytów. W stanie stacjonarnym stopień hamowania wynosił odpowiednio 63,6% dla dawki 5 mg oraz 77,3% dla dawki 10 mg. Co istotne, wykazano istnienie korelacji między hamowaniem acetylocholinesterazy (AChE) w czerwonych krwinkach przez chlorowodorek donepezylu a zmianami w skali ADAS-cog, która służy do pomiaru wybranych elementów zdolności poznawczych. Należy jednak podkreślić, że nie przeprowadzono badań oceniających wpływ chlorowodorku donepezylu na przebieg podstawowej choroby neurologicznej, dlatego nie można przypisywać tej substancji jakiegokolwiek wpływu na rozwój choroby Alzheimera.²

Badania kliniczne skuteczności

Skuteczność leku Ricordo została oceniona w czterech badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, z których dwa trwały 6 miesięcy, a dwa pozostałe rok. Szczegółowa analiza wyników tych badań umożliwiła określenie wpływu donepezylu na funkcje poznawcze i zdolności funkcjonalne pacjentów z chorobą Alzheimera.³

W sześciomiesięcznym badaniu klinicznym skuteczność terapii donepezylem była oceniana przy zastosowaniu trzech podstawowych kryteriów:⁴

• Skala ADAS-Cog (mierząca zdolności poznawcze) – narzędzie służące do oceny stopnia nasilenia zaburzeń funkcji poznawczych
• Skala CIBIC (Clinical Interview Based Impression of change with Caregiver Input) – ocena ogólnych zdolności pacjenta do pojmowania, dokonywana przez lekarza z uwzględnieniem informacji uzyskanych od opiekuna
• Skala ADL/CDR (Activities of Daily Living Subscale of the Clinical Dementia Rating Scale) – miara zdolności pacjenta do funkcjonowania w życiu społecznym i rodzinnym, która ocenia zainteresowania oraz dbałość o higienę osobistą

W badaniach przyjęto określone kryteria pozwalające zakwalifikować pacjentów do grupy odpowiadającej na leczenie. Za pacjentów odpowiadających na leczenie uznawano tych, którzy wykazywali:⁵

• Co najmniej 4-punktową poprawę stanu klinicznego w skali ADAS-cog – wskazującą na istotną poprawę funkcji poznawczych
• Brak pogorszenia w skali CIBIC – świadczący o utrzymaniu lub poprawie ogólnych zdolności pojmowania
• Brak pogorszenia w skali ADL/CDR – oznaczający utrzymanie lub poprawę zdolności do funkcjonowania w codziennym życiu

Wyniki badań wykazały, że donepezyl powodował zależny od dawki, statystycznie znamienny wzrost odsetka pacjentów, których uznano za odpowiadających na leczenie. Istotność statystyczna tych wyników została potwierdzona na poziomie p < 0,05 oraz p < 0,01, co świadczy o wysokiej wiarygodności uzyskanych rezultatów.<sup data-drug="Ricordo" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="*p < 0,05 **p 6

Korelacja między efektem farmakodynamicznym a skutecznością kliniczną

Szczególnie istotne jest wykazanie korelacji między stopniem hamowania acetylocholinesterazy przez donepezyl a poprawą kliniczną mierzoną w skali ADAS-cog. Zależność ta potwierdza, że mechanizm działania leku, polegający na zwiększeniu dostępności acetylocholiny w ośrodkowym układzie nerwowym poprzez hamowanie jej rozkładu przez acetylocholinesterazę, przekłada się na obserwowane efekty kliniczne w postaci poprawy funkcji poznawczych u pacjentów z chorobą Alzheimera. Jednocześnie należy pamiętać, że lek nie wpływa na podstawowy proces patologiczny leżący u podłoża choroby Alzheimera.⁷