Właściwości farmakodynamiczne prednizolonu

Prednizolon należy do grupy farmakoterapeutycznej niefluorowanych glikokortykosteroidów stosowanych układowo, sklasyfikowany pod kodem ATC: H02AB06. ¹

Podstawowe działanie metaboliczne

Prednizolon wywiera istotny wpływ na metabolizm niemal wszystkich tkanek organizmu, a siła tego oddziaływania jest ściśle zależna od zastosowanej dawki. W warunkach fizjologicznych działanie to jest niezbędnym elementem utrzymania homeostazy organizmu, zarówno w spoczynku jak i podczas wysiłku fizycznego, a także pełni kluczową rolę w regulacji czynności układu odpornościowego. ²

Działanie substytucyjne

W przypadkach całkowitego braku lub niewydolności czynności kory nadnerczy, prednizolon może skutecznie zastępować endogenny hydrokortyzon, wpływając wówczas na równowagę metaboliczną w zakresie przemian węglowodanów, białek i tłuszczów. W aspekcie siły działania należy podkreślić, że 5 mg prednizolonu odpowiada 20 mg hydrokortyzonu. Istotną cechą farmakodynamiczną prednizolonu jest jego bardzo niewielkie działanie mineralokortykosteroidowe, co implikuje konieczność jednoczesnego stosowania mineralokortykosteroidów podczas leczenia substytucyjnego u pacjentów z niewydolnością kory nadnerczy. ³

Działanie w zespole nadnerczowo-płciowym

W zespole nadnerczowo-płciowym prednizolon pełni funkcję substytucyjną kortyzolu, którego brak jest konsekwencją występowania defektu enzymatycznego. Jednocześnie substancja ta hamuje nadmierne wytwarzanie kortykotropiny w przysadce oraz androgenów w korze nadnerczy. W przypadkach, gdy defekt enzymatyczny dotyczy również syntezy mineralokortykosteroidów, konieczne jest równoczesne stosowanie mineralokortykosteroidów. ⁴

Działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne

Prednizolon stosowany w dawkach wyższych niż wymagane do leczenia substytucyjnego wykazuje dwa zasadnicze mechanizmy działania terapeutycznego:

• Szybkie działanie przeciwzapalne o charakterze przeciwwysiękowym i antyproliferacyjnym
• Opóźnione działanie immunosupresyjne

W mechanizmie działania przeciwzapalnego i immunosupresyjnego prednizolon hamuje chemotaksję oraz aktywność komórek układu odpornościowego. Ponadto hamuje uwalnianie i działanie mediatorów reakcji zapalnych oraz odpowiedzi immunologicznej, takich jak enzymy lizosomalne, prostaglandyny i leukotrieny. W obturacji oskrzeli prednizolon wzmacnia działanie beta-adrenomimetyków rozszerzających oskrzela, co określane jest jako efekt permisywny. ⁵

Działanie długotrwałe

Podczas długotrwałego leczenia dużymi dawkami prednizolonu dochodzi do zaniku układu odpornościowego oraz kory nadnerczy, co stanowi istotny element jego profilu farmakodynamicznego i wymaga uwzględnienia w procesie terapeutycznym. ⁶

Działanie mineralotropowe

Efekt mineralotropowy jest wyraźnie obecny po podaniu hydrokortyzonu i wciąż wykrywalny po zastosowaniu prednizolonu, co może wymagać monitorowania stężenia elektrolitów w surowicy krwi podczas terapii. ⁷

Działanie w obturacji dróg oddechowych

Działanie prednizolonu w przypadkach obturacji dróg oddechowych opiera się na kilku mechanizmach:

• Hamowanie procesów zapalnych – ograniczenie reakcji zapalnej w tkankach dróg oddechowych
• Zmniejszanie lub zapobieganie obrzękowi błony śluzowej – redukcja przekrwienia i przepuszczalności naczyń
• Hamowanie skurczu oskrzeli – ograniczenie nadreaktywności oskrzeli i ich zwężenia
• Hamowanie lub ograniczanie wytwarzania śluzu – regulacja produkcji wydzieliny
• Zmniejszanie lepkości śluzu – poprawa właściwości reologicznych wydzieliny oskrzelowej

Powyższe działania są efektem następujących mechanizmów na poziomie komórkowym i tkankowym:

• Uszczelnienie naczyń i stabilizacja błon komórkowych – zmniejszenie wynaczynienia płynu i obrzęku
• Normalizacja wrażliwości mięśni oskrzeli na beta-2-adrenomimetyki, która ulega obniżeniu wskutek ich długotrwałego stosowania
• Osłabienie reakcji nadwrażliwości typu I (natychmiastowej), co staje się zauważalne od drugiego tygodnia leczenia

⁸

Zestawienie właściwości farmakodynamicznych prednizolonu