Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania oksytocyny

Produkt leczniczy Oxytocin Grindeks (8,3 mikrogramów/ml lub 16,7 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań/do infuzji) wymaga zachowania szczególnej ostrożności w stosowaniu, zwłaszcza w określonych sytuacjach klinicznych. Poniżej przedstawiono kluczowe ostrzeżenia i środki ostrożności, które powinny być przestrzegane podczas leczenia tym lekiem.¹

Warunki stosowania i ogólne środki ostrożności

Indukcję porodu za pomocą oksytocyny należy podejmować wyłącznie w przypadku ścisłych wskazań medycznych. Produkt leczniczy można podawać jedynie w warunkach szpitalnych, pod stałym nadzorem wykwalifikowanego personelu medycznego. W celu indukcji porodu i nasilenia akcji porodowej oksytocynę można stosować wyłącznie w postaci infuzji dożylnej.²

Przeciwwskazanie do podania bolusowego: Oxytocin Grindeks nie powinien być nigdy podawany we wstrzyknięciu dożylnym (bolus), ponieważ może spowodować ostre i krótkotrwałe niedociśnienie tętnicze, po którym następuje uderzenie gorąca i odruchowa tachykardia.³

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentek predysponowanych do wystąpienia choroby niedokrwiennej serca z powodu istniejącej choroby układu sercowo-naczyniowego, takiej jak:

• Kardiomiopatia przerostowa – wymaga ścisłego monitorowania parametrów hemodynamicznych⁴
• Choroba zastawek serca – ze względu na ryzyko dekompensacji krążenia⁵
• Choroba niedokrwienna serca, w tym skurcz tętnic wieńcowych – ryzyko nasilenia niedokrwienia⁶

U pacjentek z chorobami sercowo-naczyniowymi zaleca się podawanie oksytocyny w większym stężeniu przy niskiej objętości płynu infuzyjnego.⁷

Zespół wydłużonego odstępu QT

Oksytocynę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentek z rozpoznanym zespołem wydłużonego odstępu QT lub podobnymi zespołami, a także u osób przyjmujących leki znane z powodowania wydłużenia odstępu QT. W tych przypadkach zaleca się monitoring EKG podczas podawania oksytocyny.⁸

Zastosowanie w indukcji porodu i nasileniu akcji porodowej

Nadmierna stymulacja macicy spowodowana zbyt dużymi dawkami oksytocyny może być niebezpieczna zarówno dla matki, jak i dla płodu. Może skutkować następującymi powikłaniami:⁹

• Dla płodu:
  • Bradykardia płodu – spowolnienie akcji serca płodu
  • Zabarwienie płynu owodniowego smółką – świadczące o niedotlenieniu płodu
  • Niedotlenienie płodu – mogące prowadzić do uszkodzenia OUN
  • Śmierć płodu – w przypadkach ciężkiego niedotlenienia
• Dla matki:
  • Hipertonia macicy – nadmierne napięcie mięśnia macicy
  • Skurcze tężcowe – ciągłe, przedłużające się skurcze macicy
  • Pęknięcie macicy – poważne, zagrażające życiu powikłanie

Podczas stosowania oksytocyny niezbędne jest uważne monitorowanie:¹⁰

• Czynności serca płodu – najlepiej za pomocą kardiotokografii (KTG)
• Czynności skurczowej macicy – dla dostosowania dawki do indywidualnej odpowiedzi

Sytuacje wymagające szczególnej uwagi

Oksytocyna wymaga wzmożonej czujności klinicznej w następujących sytuacjach:¹¹

• Graniczna dysproporcja między główką płodu a miednicą matki – zwiększone ryzyko pęknięcia macicy
• Wtórna słaba czynność skurczowa macicy – wymaga ostrożnego zwiększania dawki
• Nadciśnienie spowodowane ciążą o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego – ryzyko dalszego wzrostu ciśnienia
• Choroba serca – ryzyko dekompensacji krążenia
• Pacjentki w wieku powyżej 35 lat – zwiększone ryzyko powikłań położniczych
• Po przebytym cięciu cesarskim w dolnym odcinku macicy – ryzyko pęknięcia macicy w bliźnie

Ryzyko rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC)

Farmakologiczna indukcja porodu z zastosowaniem oksytocyny (podobnie jak innych środków uterotonicznych) może w rzadkich przypadkach zwiększać ryzyko poporodowego wystąpienia rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC). To ryzyko związane jest z samym procesem indukcji farmakologicznej, a nie z konkretnym środkiem.¹²

Ryzyko DIC jest szczególnie zwiększone w przypadku dodatkowych czynników ryzyka:¹³

• Wiek 35 lat lub powyżej – zwiększa podatność na zaburzenia krzepnięcia
• Powikłania w czasie ciąży:
  • Cukrzyca ciążowa – zaburza funkcje śródbłonka naczyniowego
  • Nadciśnienie tętnicze – sprzyja mikroangiopatiom
  • Niedoczynność tarczycy – może wpływać na homeostazę krzepnięcia
• Wiek ciąży powyżej 40 tygodni – zwiększa ryzyko zaburzeń łożyskowych

U pacjentek z wymienionymi czynnikami ryzyka oksytocynę należy stosować ostrożnie, a lekarz powinien być wyczulony na występowanie objawów DIC. Kobiety z tymi czynnikami ryzyka powinny być zbadane pod kątem fibrynolizy natychmiast po porodzie.¹⁴

Ryzyko zatrucia wodnego

Ze względu na słabe działanie antydiuretyczne oksytocyny, jej przedłużone podawanie dożylne w dużych dawkach wraz z dużymi objętościami płynu może spowodować zatrucie wodne związane z hiponatremią. Sytuacja taka może wystąpić szczególnie w przypadku leczenia nieodwracalnego lub zatrzymanego poronienia lub w leczeniu krwotoku poporodowego.¹⁵

Połączone działanie antydiuretyczne oksytocyny i dożylne podawanie płynów może również spowodować przeładowanie płynami prowadzące do hemodynamicznej postaci ostrego obrzęku płuc bez hiponatremii.¹⁶

Aby uniknąć tego rzadkiego powikłania, przy podawaniu wysokich dawek oksytocyny przez dłuższy czas należy przestrzegać następujących środków ostrożności:¹⁷

• Stosować rozcieńczalnik zawierający elektrolity (nie stosować roztworów glukozy)
• Ograniczyć objętość płynu podawanego w infuzji, stosując oksytocynę w wyższym stężeniu
• Ograniczyć przyjmowanie płynów doustnie podczas infuzji oksytocyny
• Prowadzić dokładną kartę bilansu płynów
• Monitorować stężenie elektrolitów w surowicy w razie podejrzenia zaburzeń równowagi elektrolitowej

Oksytocyny nie należy podawać jednocześnie pozajelitowo oraz donosowo w postaci sprayu, ze względu na ryzyko kumulacji działania leku.¹⁸

Postępowanie w przypadku zgonu wewnątrzmacicznego

W przypadku zgonu płodu in utero i/lub obecności płynu owodniowego zabarwionego smółką, należy unikać porodu z gwałtownymi skurczami, ponieważ może to doprowadzić do zatoru płynem owodniowym – poważnego, zagrażającego życiu powikłania.¹⁹

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość retencji wody i kumulacji oksytocyny. W takich przypadkach należy rozważyć dostosowanie dawki leku oraz systematyczną kontrolę bilansu płynów i elektrolitów.²⁰

Ryzyko wstrząsu anafilaktycznego u kobiet uczulonych na lateks

Odnotowano przypadki wstrząsu anafilaktycznego po podaniu oksytocyny kobietom ze stwierdzonym uczuleniem na lateks. Wynika to z faktu, że oksytocyna i lateks mają budowę homologiczną, co oznacza, że uczulenie na lateks lub nietolerancja lateksu mogą stanowić istotny czynnik ryzyka predysponujący do wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego po podaniu oksytocyny.²¹

U pacjentek z rozpoznanym uczuleniem na lateks przed podaniem oksytocyny należy przeprowadzić dokładny wywiad alergologiczny i rozważyć potencjalne ryzyko reakcji krzyżowej. W przypadku konieczności podania oksytocyny takiej pacjentce, niezbędne jest zapewnienie dostępu do środków przeciwwstrząsowych i intensywnego nadzoru podczas podawania leku.