Leki w grupie
„leki uterotoniczne”

Leki uterotoniczne to grupa substancji farmakologicznych, które zwiększają kurczliwość macicy (myometrium), intensyfikując skurcze i zwiększając ich częstotliwość. Działają one poprzez różne mechanizmy – stymulację receptorów oksytocynowych, zwiększenie stężenia wapnia wewnątrzkomórkowego czy oddziaływanie na receptory prostaglandynowe – prowadząc do skurczu mięśni gładkich macicy.

Główne substancje należące do leków uterotonicznych to: oksytocyna (preparaty Oxytocin, Syntocinon), karbetocyna (Pabal), mizoprostol (Cytotec, Misodel), ergometryna (Ergometrin), metyloergometryna (Methergine), dinoproston (Prepidil, Cervidil, Prostin E2), sulproston (Nalador) oraz karboprost (Hemabate).

Największą grupę stanowią: naturalna oksytocyna i jej syntetyczne analogi, alkaloidy sporyszu (ergometryna, metyloergometryna) oraz prostaglandyny (mizoprostol, dinoproston, karboprost). W praktyce klinicznej najczęściej stosowana jest oksytocyna – zarówno w indukcji i stymulacji porodu, jak i w profilaktyce oraz leczeniu krwotoków poporodowych.

Do głównych zalet stosowania leków uterotonicznych należy ich skuteczność w profilaktyce i leczeniu krwotoków poporodowych, które pozostają jedną z głównych przyczyn umieralności okołoporodowej na świecie. Oksytocyna zmniejsza ryzyko krwotoku poporodowego o 40-50%. Leki te znajdują także zastosowanie w indukcji porodu, przyspieszeniu jego postępu oraz w postępowaniu w przypadku poronienia niekompletnego.

Stosowanie leków uterotonicznych wiąże się jednak z ryzykiem powikłań. Najpoważniejsze zagrożenia obejmują: nadmierną stymulację macicy prowadzącą do hiperstymulacji i tachysystolii, co może skutkować niedotlenieniem płodu, pęknięciem macicy (szczególnie u kobiet po cięciu cesarskim), hipotensją, arytmią, obrzękiem płuc (zwłaszcza w przypadku tokolizy) oraz nadwrażliwością i reakcjami alergicznymi. Alkaloidy sporyszu mogą powodować silne obkurczenie naczyń i nadciśnienie, a prostaglandyny – objawy żołądkowo-jelitowe i gorączkę.

Leki uterotoniczne można podzielić na trzy główne podgrupy: hormony i ich analogi (oksytocyna, karbetocyna), prostaglandyny i ich analogi (mizoprostol, dinoproston, karboprost, sulproston) oraz alkaloidy sporyszu (ergometryna, metyloergometryna). Każda z tych grup charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania, profilem bezpieczeństwa i wskazaniami klinicznymi. Oksytocyna pozostaje lekiem pierwszego wyboru w większości sytuacji klinicznych, podczas gdy prostaglandyny są szczególnie skuteczne w przygotowaniu szyjki macicy do porodu, a alkaloidy sporyszu stosowane są głównie w leczeniu krwotoków poporodowych.