Właściwości farmakodynamiczne leku Oriven

Oriven (wenlafaksyna) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psychoanaleptyki, inne leki przeciwdepresyjne, oznaczonej kodem ATC: N06AX16. Jego działanie obejmuje złożone mechanizmy wpływające na neuroprzekaźnictwo w ośrodkowym układzie nerwowym, co przekłada się na skuteczność w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych.¹

Mechanizm działania

Działanie przeciwdepresyjne wenlafaksyny opiera się przede wszystkim na wzmocnieniu aktywności neuroprzekaźników w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Badania niekliniczne wykazały, że zarówno wenlafaksyna, jak i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna (ODV) funkcjonują jako inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Dodatkowo, wenlafaksyna wykazuje słabsze działanie hamujące na wychwyt zwrotny dopaminy.²

Zarówno wenlafaksyna, jak i ODV zmniejszają odpowiedź β-adrenergiczną po podaniu jednorazowym (pojedyncza dawka) oraz wielokrotnym. Oba związki wykazują bardzo zbliżone działanie pod względem całkowitego wpływu na wychwyt zwrotny neuroprzekaźników oraz wiązanie z receptorami.³

Powinowactwo do receptorów

Istotną cechą farmakodynamiczną wenlafaksyny jest jej niskie powinowactwo do wielu receptorów, co przekłada się na profil działań niepożądanych. Wenlafaksyna praktycznie nie wykazuje powinowactwa do receptorów:

• Receptorów muskarynowych – ogranicza to działania przeciwcholinergiczne
• Receptorów cholinergicznych – minimalizuje wpływ na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe
• Receptorów H1-histaminowych – redukuje działanie sedatywne
• Receptorów α1-adrenergicznych – zmniejsza wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Badania przeprowadzone na mózgu szczura in vitro potwierdziły ten profil receptorowy.⁴

Dodatkowo istotne jest, że wenlafaksyna nie hamuje aktywności monoaminooksydazy (MAO) oraz wykazuje znikome powinowactwo do receptorów opioidowych i benzodiazepinowych, co zostało potwierdzone w badaniach in vitro.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność kliniczna wenlafaksyny została potwierdzona w licznych, prawidłowo zaprojektowanych badaniach klinicznych dla różnych wskazań terapeutycznych:

Epizody dużej depresji

Efektywność terapeutyczna wenlafaksyny w leczeniu epizodów dużej depresji została udokumentowana w kilku badaniach klinicznych:

• Dla postaci o natychmiastowym uwalnianiu – pięć randomizowanych, z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, badań krótkoterminowych (4-6 tygodni) z zastosowaniem dawek do 375 mg na dobę⁶
• Dla postaci o przedłużonym uwalnianiu – dwa kontrolowane placebo, badania krótkoterminowe (8-12 tygodni) z zastosowaniem dawek od 75 do 225 mg na dobę⁷

Skuteczność w długoterminowej terapii depresji, szczególnie w zapobieganiu nawrotom, została potwierdzona w dwóch istotnych badaniach:

• Badanie z pacjentami ambulatoryjnymi, którzy odpowiedzieli na 8-tygodniowe leczenie wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu (75, 150 lub 225 mg) i zostali zrandomizowani do kontynuacji leczenia tą samą dawką lub placebo przez okres do 26 tygodni⁸
• 12-miesięczne badanie kontrolowane placebo z podwójnie ślepą próbą u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych z nawracającymi epizodami dużej depresji, którzy pozytywnie zareagowali na wcześniejsze leczenie wenlafaksyną (100-200 mg na dobę, dawkowanie dwa razy dziennie)⁹

Zaburzenie lękowe uogólnione

Skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych udokumentowano w czterech kluczowych badaniach klinicznych u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych:

• Dwa 8-tygodniowe, kontrolowane placebo badania z zastosowaniem stałych dawek (75-225 mg na dobę)¹⁰
• Jedno 6-miesięczne, kontrolowane placebo badanie z zastosowaniem stałych dawek (75-225 mg na dobę)¹¹
• Jedno 6-miesięczne, kontrolowane placebo badanie z zastosowaniem zmiennych dawek (37,5, 75 mg i 150 mg na dobę)¹²

Należy podkreślić, że chociaż dawka 37,5 mg na dobę wykazała skuteczność wyższą niż placebo, nie była ona tak efektywna jak dawki wyższe.¹³

Fobia społeczna

Efektywność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu fobii społecznej została potwierdzona w następujących badaniach u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych:

• Cztery 12-tygodniowe, z podwójnie ślepą próbą, prowadzone w grupach równoległych, wieloośrodkowe, kontrolowane placebo badania z zastosowaniem zmiennych dawek¹⁴
• Jedno 6-miesięczne, z podwójnie ślepą próbą, prowadzone w grupach równoległych, kontrolowane placebo badanie z zastosowaniem stałych/zmiennych dawek¹⁵

Pacjenci w tych badaniach otrzymywali dawki w zakresie od 75 mg do 225 mg na dobę. Istotne jest, że w 6-miesięcznym badaniu nie wykazano zwiększonej skuteczności przy stosowaniu wyższych dawek (150-225 mg) w porównaniu do dawki 75 mg na dobę.¹⁶

Zaburzenie lękowe z napadami lęku

Skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu zaburzenia lękowego z napadami lęku została potwierdzona w:

• Dwóch 12-tygodniowych, z podwójnie ślepą próbą, wieloośrodkowych, kontrolowanych placebo badaniach u dorosłych pacjentów z lękiem napadowym z agorafobią lub bez agorafobii¹⁷

W badaniach tych stosowano specjalny schemat dawkowania, rozpoczynający się od 37,5 mg na dobę przez pierwsze 7 dni, a następnie pacjenci otrzymywali stałe dawki 75 mg lub 150 mg na dobę w pierwszym badaniu oraz 75 mg lub 225 mg na dobę w drugim badaniu.¹⁸

Długotrwałe bezpieczeństwo stosowania, skuteczność i zapobieganie nawrotom zostały również potwierdzone w długoterminowym badaniu kontrolowanym placebo, z podwójnie ślepą próbą, w grupach równoległych u pacjentów ambulatoryjnych, którzy pozytywnie zareagowali na leczenie otwarte. W tym badaniu pacjenci kontynuowali terapię tymi samymi dawkami wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu, które przyjmowali na końcowym etapie fazy otwartej (75 mg, 150 mg lub 225 mg).¹⁹

Elektrofizjologia mięśnia sercowego

Ocena wpływu wenlafaksyny na elektrofizjologię mięśnia sercowego wykazała, że lek podawany w dawkach supraterapeutycznych, wynoszących 450 mg na dobę (225 mg dwa razy na dobę) u zdrowych osób, nie powodował klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QT.²⁰

Należy jednak zwrócić uwagę, że po wprowadzeniu leku do obrotu raportowano przypadki wydłużenia odstępu QTc i/lub torsades de pointes (TdP) oraz komorowych zaburzeń rytmu serca. Zjawiska te występowały głównie po przedawkowaniu lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT i/lub TdP.²¹