Właściwości farmakodynamiczne
Olanzapin Krka 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina (Olanzapin Krka) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, podgrupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin, posiadając kod ATC: N05AH03. Lek ten wykazuje złożony profil farmakodynamiczny, działając jako substancja przeciwpsychotyczna, przeciwmaniakalna oraz stabilizująca nastrój, co czyni go wartościowym narzędziem terapeutycznym w leczeniu zaburzeń psychicznych.¹

Profil receptorowy i mechanizm działania

W badaniach przedklinicznych olanzapina wykazała wysokie powinowactwo (Ki; <100 nM) do szerokiego spektrum receptorów, co tłumaczy jej wielokierunkowe działanie farmakologiczne. Lek wykazuje powinowactwo do następujących receptorów:

• Serotoninowych: 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• Dopaminowych: D1, D2, D3, D4, D5
• Cholinergicznych receptorów muskarynowych: M1-M5
• Adrenergicznych receptorów α1
• Histaminowych receptorów H1

²

Badania behawioralne na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny w stosunku do receptorów serotoninowych, dopaminowych oraz cholinergicznych, co jest zgodne z profilem wiązania do receptorów obserwowanym in vitro. Charakterystyczną cechą olanzapiny jest wykazywanie większego powinowactwa do receptorów serotoninowych 5HT2 niż do receptorów dopaminowych D2, zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo.³

W badaniach elektrofizjologicznych wykazano, że olanzapina selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), przy jednoczesnym niewielkim wpływie na drogi w prążkowiu (A9), które odpowiadają za czynności motoryczne. Ta selektywność działania przyczynia się do korzystnego profilu klinicznego leku z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych związanych z układem motorycznym.⁴

Olanzapina osłabia warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te, które wywołują katalepsję – zjawisko wskazujące na występowanie działań niepożądanych związanych z aktywnością motoryczną. W przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększa odpowiedź w testach anksjolitycznych, co sugeruje dodatkowe działanie przeciwlękowe.⁵

Badania obrazowe receptorów

Badania obrazowe z wykorzystaniem zaawansowanych technik potwierdzają unikalny profil wiązania receptorowego olanzapiny. W badaniu metodą pozytronowej tomografii emisyjnej (PET) przeprowadzonym u zdrowych ochotników po podaniu pojedynczej dawki 10 mg olanzapiny stwierdzono większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2. Dodatkowo, badanie metodą tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u pacjentów ze schizofrenią wykazało mniejsze wysycenie receptorów D2 w prążkowiu u pacjentów odpowiadających na leczenie olanzapiną w porównaniu z pacjentami odpowiadającymi na inne leki przeciwpsychotyczne i risperidon. Poziom wysycenia receptorów był porównywalny do obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.⁶

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w schizofrenii

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch badaniach z grupą kontrolną placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią, u których występowały zarówno objawy pozytywne jak i negatywne, leczenie olanzapiną wiązało się z istotnie statystycznie większą poprawą w zakresie obu grup objawów.⁷

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, które objęło 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych, u których występowały towarzyszące objawy depresyjne o różnym nasileniu (początkowo średnio 16,6 punktu w Skali Depresji Montgomery-Asberg), analiza prospektywna zmiany poziomu nastroju wykazała statystycznie istotną poprawę (p=0,001) na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów). Wskazuje to na dodatkową skuteczność olanzapiny w redukcji objawów depresyjnych często towarzyszących schizofrenii.⁸

Skuteczność w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym

Olanzapina wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu manii w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, co potwierdzono w licznych badaniach klinicznych:

• Po trzech tygodniach leczenia olanzapina wykazywała większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w redukcji objawów manii
• Skuteczność olanzapiny była porównywalna z haloperydolem, mierzona odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia
• W przypadku terapii skojarzonej, u pacjentów leczonych uprzednio litem lub walproinianem przez minimum 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (jednocześnie z litem lub walproinianem) zapewniało większą poprawę objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach

⁹

Zapobieganie nawrotom w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Olanzapina wykazuje skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej, co potwierdzono w badaniach długoterminowych:

• W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii, u których osiągnięto remisję po olanzapinie, a następnie losowo przydzielono do grupy przyjmującej placebo lub olanzapinę, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym, jakim był nawrót zaburzenia afektywnego dwubiegunowego. Dodatkowo wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.
• W innym 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii, u których osiągnięto remisję po terapii olanzapiną i litem, a następnie losowo przydzielono do grupy leczonej olanzapiną lub litem, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w głównym punkcie końcowym (nawrót zaburzenia afektywnego dwubiegunowego). Wskaźniki nawrotów wynosiły odpowiednio 30,0% dla olanzapiny i 38,3% dla litu (p = 0,055).
• W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub epizodem mieszanym, u których osiągnięto stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną i lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem albo olanzapiny z walproinianem nad stosowaniem litu lub walproinianu w monoterapii w zakresie opóźnienia nawrotów zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi).

¹⁰

Stosowanie olanzapiny u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku od 13 do 17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań klinicznych:

• W schizofrenii – badania trwające 6 tygodni
• W manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową – badania trwające 3 tygodnie

Badaniami objęto mniej niż 200 pacjentów w wieku młodzieńczym. Olanzapinę stosowano w zmiennej dawce początkowej od 2,5 do 20 mg na dobę.¹¹

Podczas leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych. Również wielkość zmian stężenia cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, trójglicerydów i prolaktyny była większa u młodzieży niż u dorosłych. Nie ma danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się tego wpływu ani bezpieczeństwa długotrwałego stosowania.¹²

Informacje dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania olanzapiny u młodzieży są ograniczone głównie do danych pochodzących z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych, co nie pozwala na formułowanie jednoznacznych wniosków dotyczących długoterminowej terapii w tej grupie wiekowej.¹³

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Olanzapina (Olanzapin Krka) wykazuje wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne poprzez wpływ na różne układy receptorowe. Jej unikalny profil receptorowy obejmujący wpływ na receptory serotoninowe, dopaminowe, cholinergiczne, adrenergiczne i histaminowe przekłada się na skuteczność kliniczną w schizofrenii oraz zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym, zarówno w leczeniu ostrych objawów, jak i w terapii podtrzymującej. Wyjątkową cechą olanzapiny jest wyższe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż dopaminowych D2, co przyczynia się do korzystnego profilu działania z mniejszym ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych. Lek wykazuje skuteczność w leczeniu objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii oraz objawów maniakalnych i depresyjnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym. Dane dotyczące stosowania u młodzieży wskazują na skuteczność, jednak wymagają rozważenia potencjalnych efektów metabolicznych, które mogą być bardziej wyraźne w tej grupie wiekowej.