Profil bezpieczeństwa oktreotydu

Oktreotyd jest substancją czynną dostępną w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 10 mg, 20 mg i 30 mg. W poniższym opracowaniu szczegółowo przedstawiono działania niepożądane związane ze stosowaniem tego leku, które zostały zaobserwowane podczas badań klinicznych oraz w okresie po wprowadzeniu leku do obrotu.¹

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w trakcie badań klinicznych były: biegunka, bóle brzucha, nudności, wzdęcia, bóle głowy, kamica żółciowa, hiperglikemia i zaparcia. Inne często obserwowane reakcje obejmowały zawroty głowy, miejscowy ból, błotko żółciowe, zaburzenia czynności tarczycy (np. zmniejszenie aktywności hormonu pobudzającego tarczycę [TSH], zmniejszenie całkowitej T4 oraz zmniejszenie wolnej T4), luźne stolce, zaburzenia tolerancji glukozy, wymioty, osłabienie i hipoglikemia.²

Działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych

Działania niepożądane oktreotydu zostały zebrane podczas badań klinicznych i sklasyfikowane według częstości występowania oraz układów narządowych.³

Działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu

Po wprowadzeniu oktreotydu do obrotu zgłaszano również dodatkowe działania niepożądane. Ze względu na dobrowolny charakter raportowania, rzetelne ustalenie częstości ich występowania oraz związku przyczynowego z narażeniem na działanie leku nie zawsze jest możliwe.⁴

Szczegółowy opis wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia żołądka i jelit

Objawy ze strony przewodu pokarmowego są często zgłaszane podczas leczenia oktreotydem. W rzadkich przypadkach mogą one przypominać ostrą niedrożność przewodu pokarmowego z postępującym rozdęciem brzucha, silnym bólem w nadbrzuszu, tkliwością brzucha i obroną mięśniową. Warto odnotować, że częstość występowania zdarzeń niepożądanych ze strony żołądka i jelit zmniejsza się z upływem czasu, w miarę kontynuowania leczenia.⁵

Objawy związane z pęcherzykiem żółciowym

Analogi somatostatyny, w tym oktreotyd, hamują kurczliwość pęcherzyka żółciowego i zmniejszają wydzielanie żółci, co może prowadzić do nieprawidłowości pęcherzyka żółciowego lub powstania błotka żółciowego. U 15-30% pacjentów, którym długotrwale podawano podskórnie oktreotyd opisano powstawanie kamieni żółciowych. Dla porównania, w populacji ogólnej częstość występowania kamieni żółciowych (w grupie wiekowej 40 do 60 lat) wynosi około 5 do 20%.⁶

Długotrwałe podawanie wstrzyknięć oktreotydu o przedłużonym uwalnianiu pacjentom z akromegalią lub hormonalnie czynnymi guzami żołądka, jelit i trzustki wskazuje, że ta forma podania leku nie zwiększa częstości tworzenia się kamieni żółciowych w porównaniu z leczeniem podskórnym. Powstające kamienie żółciowe zwykle nie wywołują objawów klinicznych. Kamicę żółciową objawową należy leczyć metodą rozpuszczania kamieni żółciowych z wykorzystaniem kwasów żółciowych lub chirurgicznie.⁷

Nadwrażliwość i reakcje anafilaktyczne

Po wprowadzeniu oktreotydu do obrotu zgłaszano występowanie reakcji nadwrażliwości i reakcji alergicznych. Najczęściej dotyczyły one reakcji skórnych, rzadziej ust i dróg oddechowych. Zgłaszano pojedyncze przypadki wstrząsu anafilaktycznego.⁸

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

U pacjentów otrzymujących wstrzykiwania oktreotydu o przedłużonym uwalnianiu często zgłaszano reakcje w miejscu wstrzyknięcia, w tym ból, zaczerwienienie, krwotok, świąd, obrzęk lub stwardnienie. W większości przypadków zdarzenia te nie wymagały interwencji klinicznej.⁹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Pomimo zwiększonego wydzielania tłuszczu w kale, nie ma danych wskazujących, że długotrwałe leczenie oktreotydem może prowadzić do niedoborów odżywiania z powodu złego wchłaniania pokarmu.¹⁰

Enzymy trzustkowe

Bardzo rzadko obserwowano ostre zapalenie trzustki, które występowało w pierwszych godzinach lub dniach podawania podskórnego oktreotydu i ustępowało po zaprzestaniu podawania leku. Ponadto, u pacjentów leczonych długotrwale oktreotydem podawanym podskórnie obserwowano zapalenie trzustki wywołane kamicą żółciową.¹¹

Zaburzenia serca

Bradykardia jest częstym niepożądanym działaniem analogów somatostatyny. Zarówno u pacjentów z akromegalią, jak i z rakowiakami obserwowano zmiany w EKG, takie jak wydłużenie odstępu QT, zmiany osi serca, wczesną repolaryzację, niski woltaż, zmiany załamka R, przejście załamka R w S, wczesną progresję załamków R oraz niespecyficzne zmiany odcinka ST-T. Należy jednak podkreślić, że nie udowodniono związku tych zmian ze stosowaniem octanu oktreotydu, gdyż u wielu z tych pacjentów występują choroby serca, które mogą być przyczyną takich zmian.¹²

Małopłytkowość

Po wprowadzeniu oktreotydu do obrotu zgłaszano małopłytkowość, zwłaszcza podczas leczenia wstrzykiwaniami oktreotydu (i.v.) u pacjentów z marskością wątroby oraz podczas leczenia wstrzykiwaniami oktreotydu o przedłużonym uwalnianiu. Jest to zaburzenie odwracalne po przerwaniu leczenia.¹³

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa Tel.: + 48 22 49 21 301 Faks: + 48 22 49 21 309 Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl¹⁴

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁵