Właściwości farmakodynamiczne leku NOXAP (800 ppm mol/mol)

NOXAP (800 ppm mol/mol) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki działające na układ oddechowy, sklasyfikowanej kodem ATC: R07AX01. Lek ten zawiera jako substancję czynną tlenek azotu (NO) w stężeniu 800 ppm mol/mol, czyli 0,8 ml tlenku azotu w 999,2 ml azotu, w postaci gazu medycznego sprężonego.¹

Mechanizm działania

Tlenek azotu stanowi naturalny związek chemiczny wytwarzany przez różne komórki organizmu. Jego podstawowy mechanizm działania polega na wywoływaniu rozluźnienia mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Proces ten zachodzi poprzez wiązanie się tlenku azotu z grupą hemową cytozolowej cyklazy guanylanowej, co prowadzi do aktywacji tego enzymu. Aktywacja enzymu skutkuje wzrostem wewnątrzkomórkowego stężenia cyklicznego guanozyno-3′,5′-monofosforanu, co finalnie wywołuje efekt rozszerzenia naczyń krwionośnych. Podawany drogą wziewną tlenek azotu wywiera selektywne działanie rozszerzające na naczynia płucne.²

Działanie farmakodynamiczne

Wartość terapeutyczna inhalacji tlenkiem azotu wynika z jego zdolności do selektywnego rozszerzania naczyń płucnych przy jednoczesnym minimalnym wpływie na ogólnoustrojowy układ krążenia. Ta korzystna selektywność wobec łożyska płucnego jest możliwa dzięki szybkiej inaktywacji tlenku azotu poprzez reakcję z grupami hemowymi. Średni okres występowania NO in vivo jest niezwykle krótki i wynosi zaledwie kilka sekund.³

Tlenek azotu wykazuje zdolność do zwiększania ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej (PaO₂) poprzez rozszerzanie naczyń płucnych w lepiej wentylowanych obszarach płuc. Proces ten powoduje przemieszczenie przepływu krwi z obszarów o niskim stosunku wentylacji do perfuzji (V/Q) do obszarów charakteryzujących się prawidłowym współczynnikiem V/Q. Badania wykazały, że tlenek azotu wywołuje działanie farmakodynamiczne w obrębie płuc już przy bardzo niskim stężeniu wynoszącym 1 ppm w drogach oddechowych.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne potwierdziły, że tlenek azotu podawany drogą wziewną skutecznie zmniejsza płucny opór naczyniowy i poprawia natlenienie krwi w przebiegu różnorodnych stanów patologicznych.⁵

Zastosowanie u noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową

Skuteczność podawanego wziewnie tlenku azotu została szczegółowo zbadana u noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową o różnej etiologii. W przypadku noworodków z przetrwałym nadciśnieniem płucnym inhalacja tlenkiem azotu wykazała zdolność do poprawy natlenienia krwi oraz zmniejszenia ryzyka konieczności zastosowania membranowego natleniania pozaustrojowego (ECMO).⁶

Przeprowadzone metaanalizy randomizowanych badań klinicznych dostarczyły przekonujących dowodów skuteczności tlenku azotu w tej grupie pacjentów:

• U noworodków z przetrwałym nadciśnieniem płucnym bez wrodzonej przepukliny przeponowej (n = 548) wykazano, że podawany wziewnie NO ogranicza zapotrzebowanie na ECMO (ryzyko względne: 0,73; 95% CI: 0,60 do 0,90) oraz poprawia natlenienie, zwiększając PaO₂ średnio o 53,3 mm Hg (95% CI: 44,8 do 61,4) i obniżając wskaźnik utlenowania średnio o 12,2 (95% CI: -14,1 do -9,9).⁷
• W szerszej populacji noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową (n = 989) metaanaliza wykazała, że inhalacja NO poprawia PaO₂ z różnicą wynoszącą 46,4 Tr w porównaniu z grupą kontrolną (95% CI: 34,2 do 58,5) oraz znacząco obniża wskaźnik natlenienia o 10,7 w porównaniu z grupą kontrolną (95% CI: -14,1 do -7,4).⁸
• Istotnym klinicznie efektem stosowania tlenku azotu było znaczące zmniejszenie częstości zgonów lub konieczności stosowania ECMO. Względne ryzyko tych zdarzeń wynosiło 0,72 w porównaniu z grupą kontrolną (95% CI: 0,6-0,87).⁹

Zastosowanie w kardiochirurgii

Nadciśnienie płucne i zwiększony płucny opór naczyniowy to częste powikłania występujące u pacjentów poddawanych zabiegom kardiochirurgicznym, szczególnie po odłączeniu od krążenia pozaustrojowego. Mechanizm tego powikłania opiera się najprawdopodobniej na skurczu naczyń płucnych wywołanym odpowiedzią zapalną na zabieg chirurgiczny. Zwiększony płucny opór naczyniowy może prowadzić do poważnego powikłania w postaci niewydolności prawej komory serca.¹⁰

Badania potwierdziły, że wdychanie tlenku azotu w okresie okołooperacyjnym zabiegów kardiochirurgicznych:

• Obniża płucny opór naczyniowy
• Eliminuje nadciśnienie w tętnicy płucnej
• Poprawia frakcję wyrzutową prawej komory serca
• Stabilizuje parametry hemodynamiczne
• Poprawia natlenienie krwi¹¹

Potencjalne działania niepożądane

Istnieją dane sugerujące potencjalny związek między leczeniem podawanym wziewnie tlenkiem azotu a retinopatią wcześniaków u dzieci urodzonych przed 34. tygodniem wieku ciążowego. Należy jednak podkreślić, że zależność ta opiera się na ograniczonych danych i nie została jeszcze ostatecznie potwierdzona w badaniach klinicznych.¹²

Dostępne postacie leku

NOXAP (800 ppm mol/mol) jest dostępny w butlach o różnej objętości, umożliwiając dostosowanie do różnych potrzeb klinicznych:

¹³