Właściwości farmakodynamiczne
Noacid 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne pantoprazolu

Pantoprazol, główna substancja czynna leku Noacid, należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki stosowane w chorobach związanych z nadmierną kwasowością soku żołądkowego, a dokładniej do inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC02). Jego działanie farmakodynamiczne charakteryzuje się specyficznym mechanizmem hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku, co czyni go skutecznym lekiem w terapii chorób związanych z nadkwaśnością.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest podstawionym benzoimidazolem, który wykazuje specyficzne działanie na poziomie komórkowym. Jego mechanizm działania polega na blokowaniu pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka, co prowadzi do zahamowania wydzielania kwasu solnego. W środowisku kwaśnym komórek okładzinowych pantoprazol ulega przekształceniu do swojej postaci czynnej, która bezpośrednio hamuje aktywność enzymu H+,K+-ATP-azy. Ten enzym odpowiada za końcowy etap produkcji kwasu solnego w żołądku. Istotną cechą działania pantoprazolu jest zależność stopnia zahamowania wydzielania kwasu od zastosowanej dawki, przy czym efekt ten dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasowego.²

Działanie pantoprazolu wyróżnia się niezależnością od drogi podania – efekty farmakodynamiczne są takie same zarówno przy podaniu doustnym, jak i dożylnym. Ponadto, dzięki wiązaniu się z enzymem na poziomie receptora komórkowego, pantoprazol może hamować wydzielanie kwasu solnego niezależnie od rodzaju stymulacji zewnętrznej (acetylocholina, histamina czy gastryna).³

Efekty kliniczne

U większości pacjentów przyjmujących pantoprazol obserwuje się ustąpienie objawów związanych z nadkwaśnością w ciągu 2 tygodni leczenia. Podobnie jak w przypadku innych inhibitorów pompy protonowej oraz inhibitorów receptora H2, terapia pantoprazolem prowadzi do zmniejszenia kwaśności treści żołądkowej. To z kolei powoduje wtórne zwiększenie wydzielania gastryny w stopniu proporcjonalnym do redukcji kwaśności. Warto podkreślić, że to zwiększone wydzielanie gastryny ma charakter odwracalny.⁴

Zmiany poziomów gastryny podczas leczenia

Podczas stosowania pantoprazolu obserwuje się wpływ na stężenie gastryny w surowicy krwi. W przypadku krótkotrwałego stosowania wartości stężenia gastryny na czczo ulegają zwiększeniu, jednak w większości przypadków pozostają w granicach normy. Przy długotrwałym leczeniu pantoprazolem stężenie gastryny zwykle ulega podwojeniu, natomiast nadmierne zwiększenie jej stężenia występuje jedynie sporadycznie.⁵

Zmiany histopatologiczne podczas długotrwałego leczenia

W rzadkich przypadkach długotrwałego leczenia pantoprazolem obserwowano łagodne do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego ECL w żołądku, określane jako rozrost prosty do gruczolakowatego. Jednak kluczową informacją jest fakt, że zgodnie z dotychczas przeprowadzonymi badaniami u ludzi nie stwierdzono powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka, które były obserwowane w badaniach na zwierzętach.⁶

Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku terapii trwającej ponad rok, na podstawie wyników badań na zwierzętach, nie można całkowicie wykluczyć wpływu pantoprazolu na parametry wewnątrzwydzielnicze tarczycy.⁷

Wpływ na stężenie chromograniny A

Istotnym aspektem farmakodynamicznym pantoprazolu, podobnie jak innych leków przeciwwydzielniczych, jest jego wpływ na stężenie chromograniny A (CgA) w surowicy krwi. Podczas leczenia inhibitorami pompy protonowej stężenie CgA ulega zwiększeniu w odpowiedzi na zmniejszenie kwaśności wewnątrzżołądkowej. Ten wzrost stężenia CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych.⁸

Z tego powodu, w przypadku planowania badań diagnostycznych poziomu CgA, zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej, w tym pantoprazolem, na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA do zakresu referencyjnego, co pozwala uniknąć fałszywie podwyższonych wyników spowodowanych terapią inhibitorami pompy protonowej.⁹