Właściwości farmakodynamiczne leku Kardatuxan

Rywaroksaban, substancja czynna leku Kardatuxan, należy do grupy farmakoterapeutycznej bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa (kod ATC: B01AF01), działających jako substancje przeciwzakrzepowe. Lek, dostępny w postaci tabletek powlekanych zawierających 20 mg substancji czynnej, charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania i wyraźnym profilem farmakodynamicznym.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban działa jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, charakteryzujący się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Jego działanie polega na przerywaniu wewnątrz- oraz zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa. W konsekwencji dochodzi do hamowania zarówno wytwarzania trombiny, jak i powstawania zakrzepu. Należy podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II) oraz nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.²

Działanie farmakodynamiczne

Efekt hamowania aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban wykazuje ścisłą zależność od dawki. Substancja wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Przy oznaczaniu z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin obserwuje się ścisłą korelację między stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wartością PT (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy jednak podkreślić, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. Odczyt wartości PT powinien być podawany w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest kalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie może być stosowany dla innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Wartości parametrów krzepnięcia w różnych grupach pacjentów

W grupie pacjentów otrzymujących rywaroksaban w leczeniu zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP) oraz profilaktyki ich nawrotów, wartości PT (Neoplastin) dla 5/95 percentyli w czasie 2-4 godzin po przyjęciu leku (maksymalne działanie) wynoszą:

• dla dawki 15 mg rywaroksabanu dwa razy na dobę: od 17 do 32 sekund⁴
• dla dawki 20 mg rywaroksabanu raz na dobę: od 15 do 30 sekund⁵

W najniższym punkcie działania leku (8-16 godzin po przyjęciu tabletki) wartości 5/95 percentyli wynoszą:

• dla dawki 15 mg dwa razy na dobę: od 14 do 24 sekund⁶
• dla dawki 20 mg raz na dobę (18-30 godzin po przyjęciu tabletki): od 13 do 20 sekund⁷

U pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, otrzymujących rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, wartości PT (Neoplastin) dla 5/95 percentyli w czasie 1-4 godzin po przyjęciu leku (maksymalny efekt działania) wynoszą:

• dla dawki 20 mg raz na dobę: od 14 do 40 sekund⁸
• dla dawki 15 mg raz na dobę u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek: od 10 do 50 sekund⁹

W najniższym punkcie działania leku (16-36 godzin po przyjęciu tabletki) wartości 5/95 percentyli wynoszą:

• dla dawki 20 mg raz na dobę: od 12 do 26 sekund¹⁰
• dla dawki 15 mg raz na dobę u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek: od 12 do 26 sekund¹¹

Odwracanie działań farmakodynamicznych

W farmakologicznym badaniu klinicznym oceniano możliwość odwracania farmakodynamiki rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badano działanie jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – powodował skrócenie średnich wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut¹²
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy¹³

Warto zauważyć, że w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, 3-czynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.¹⁴

Inne parametry krzepnięcia i monitorowanie terapii

Rywaroksaban wpływa również na czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, powodując ich wydłużenie w sposób zależny od dawki. Należy jednak podkreślić, że stosowanie tych badań nie jest zalecane w celu oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.¹⁵

W codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia w trakcie leczenia rywaroksabanem. Jednakże w przypadkach wskazań klinicznych istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.¹⁶