Wpływ fingolimodu na płodność, ciążę i laktację

Fingolimod Teva (fingolimod w postaci chlorowodorku) dostępny w dawkach 0,25 mg i 0,5 mg w postaci kapsułek twardych wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Poniższe informacje stanowią istotny element konsultacji lekarskiej i powinny być dokładnie omówione z pacjentką przed rozpoczęciem oraz w trakcie terapii tym lekiem.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i wymagania dotyczące antykoncepcji

Fingolimod Teva jest przeciwwskazany u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest:²

• Uzyskanie negatywnego wyniku testu ciążowego
• Przekazanie pacjentce szczegółowych informacji dotyczących poważnego ryzyka dla płodu
• Poinformowanie o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia oraz przez 2 miesiące po jego zakończeniu

Wymóg stosowania antykoncepcji przez 2 miesiące po zakończeniu leczenia wynika z czasu potrzebnego na eliminację fingolimodu z organizmu.³

Lekarz powinien posługiwać się Pakietem Informacji dla Lekarza, który zawiera szczegółowe procedury postępowania. Procedury te muszą być wdrożone przed przepisaniem fingolimodu pacjentkom oraz monitorowane w trakcie leczenia.⁴

Przerwanie leczenia a planowanie ciąży

Jeśli pacjentka planuje ciążę, należy przerwać leczenie fingolimodem co najmniej 2 miesiące przed planowaną koncepcją. Jest to niezbędny czas potrzebny na eliminację leku z organizmu. Podczas konsultacji lekarz powinien poinformować pacjentkę o możliwym nawrocie aktywności choroby po odstawieniu leku.⁵

Fingolimod a ciąża

Fingolimod jest przeciwwskazany podczas ciąży. Dane z doświadczeń klinicznych wskazują na istotne ryzyko teratogenne związane ze stosowaniem tego leku.⁶

Dane zebrane po wprowadzeniu leku do obrotu sugerują, że stosowanie fingolimodu wiąże się z 2-krotnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia poważnych wad wrodzonych w porównaniu z populacją ogólną (gdzie ryzyko wynosi 2-3% według danych EUROCAT).⁷

Najczęściej zgłaszane wady wrodzone związane ze stosowaniem fingolimodu to:⁸

• Wrodzone choroby serca – w tym ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej i międzykomorowej oraz tetralogia Fallota
• Anomalie rozwojowe nerek
• Anomalie rozwojowe układu mięśniowo-szkieletowego

Należy zwrócić uwagę, że mechanizm działania fingolimodu jest związany z wpływem na receptor sfingozyno-1-fosforanu, który uczestniczy w procesie tworzenia naczyń krwionośnych podczas embriogenezy, co może tłumaczyć potencjalne działanie teratogenne.⁹

Badania na zwierzętach potwierdziły toksyczny wpływ fingolimodu na reprodukcję, w tym utratę płodu i wady narządów, szczególnie przetrwały pień tętniczy i wadę przegrody komorowej.¹⁰

Postępowanie w przypadku stwierdzenia ciąży

Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas terapii fingolimodem, należy:¹¹

1. Natychmiast odstawić fingolimod
2. Przeprowadzić szczegółową konsultację dotyczącą potencjalnego ryzyka szkodliwego wpływu na płód
3. Zalecić wykonanie badań ultrasonograficznych w celu oceny rozwoju płodu

Ze względu na brak danych dotyczących wpływu fingolimodu na przebieg porodu, kobiety w ciąży wymagają szczególnej uwagi i monitorowania.¹²

Karmienie piersią

Kobiety przyjmujące Fingolimod Teva nie powinny karmić piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że fingolimod przenika do mleka w okresie laktacji, co stwarza ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią.¹³

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności wyboru między karmieniem piersią a kontynuacją leczenia fingolimodem, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki.

Wpływ na płodność

Dane z badań przedklinicznych nie wskazują na to, aby stosowanie fingolimodu było związane ze zwiększonym ryzykiem osłabienia płodności. Nie ma przesłanek sugerujących negatywny wpływ na potencjał rozrodczy u ludzi, jednak zagadnienie to wymaga dalszych badań.¹⁴

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Podczas konsultacji z pacjentkami w wieku rozrodczym, które mają otrzymać lub już otrzymują fingolimod, lekarz powinien:¹⁵

• Wykonać test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia
• Szczegółowo poinformować o ryzyku teratogennym i konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji
• Zwrócić uwagę na potrzebę natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku planowania ciąży lub podejrzenia ciąży
• Poinformować o konieczności zachowania 2-miesięcznego odstępu między zakończeniem leczenia a planowaną ciążą
• Wyjaśnić przeciwwskazania do karmienia piersią podczas terapii
• Regularnie omawiać z pacjentką kwestie związane z reprodukcją w trakcie całego leczenia

Wszystkie te zagadnienia powinny być udokumentowane w dokumentacji medycznej pacjentki, a prowadzący lekarz powinien upewnić się, że pacjentka w pełni zrozumiała przekazane informacje.¹⁶