Wpływ fingolimodu na płodność, ciążę i laktację

Fingolimod, jako substancja czynna produktu leczniczego Fingolimod Fresenius Kabi 0,5 mg kapsułki twarde, podlega szczególnym ograniczeniom w stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Lekarz przepisujący ten lek musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące ryzyka i zaleceń postępowania w związku z możliwym wpływem leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i wymagania dotyczące antykoncepcji

Leczenie fingolimodem jest przeciwwskazane u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej metody antykoncepcji. Przed rozpoczęciem terapii lekarz musi upewnić się, że:²

• Pacjentka uzyskała negatywny wynik testu ciążowego – test musi być wykonany przed wdrożeniem leczenia
• Pacjentka została poinformowana o poważnym ryzyku dla płodu związanym ze stosowaniem fingolimodu
• Pacjentka rozumie konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia oraz przez 2 miesiące po jego zakończeniu

Okres 2 miesięcy po zakończeniu leczenia jest konieczny ze względu na czas eliminacji fingolimodu z organizmu. W tym czasie lek może nadal wywierać potencjalnie szkodliwy wpływ na płód, dlatego pacjentka musi kontynuować stosowanie antykoncepcji.³

Lekarz powinien zapoznać się z Pakietem Informacyjnym dla Lekarza, który zawiera szczegółowe procedury postępowania w przypadku przepisywania fingolimodu kobietom w wieku rozrodczym. Procedury te muszą być wdrożone zarówno przed rozpoczęciem leczenia, jak i w jego trakcie.⁴

Planowanie ciąży

W przypadku planowania ciąży przez pacjentkę przyjmującą fingolimod, lekarz powinien:⁵

• Poinformować pacjentkę o konieczności przerwania leczenia fingolimodem na co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą
• Omówić z pacjentką możliwość nawrotu aktywności choroby po odstawieniu leku
• Zaplanować alternatywne metody leczenia stwardnienia rozsianego na okres planowania ciąży i samej ciąży

Dwumiesięczny okres przerwy przed planowaną ciążą ma na celu zapewnienie całkowitej eliminacji fingolimodu z organizmu kobiety przed poczęciem.⁶

Ciąża i teratogenność fingolimodu

Fingolimod jest przeciwwskazany podczas ciąży. Dane z doświadczeń klinicznych wskazują na istotne zwiększenie ryzyka wad wrodzonych u płodów kobiet przyjmujących ten lek.⁷

Dane zebrane po wprowadzeniu fingolimodu do obrotu wskazują na 2-krotne zwiększenie ryzyka wystąpienia poważnych wad wrodzonych w porównaniu z odsetkiem obserwowanym w populacji ogólnej (który wynosi 2-3% według danych EUROCAT).⁸

Najczęściej zgłaszane wady wrodzone związane ze stosowaniem fingolimodu w ciąży obejmują:⁹

• Wrodzone choroby serca – w tym ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej, ubytek w przegrodzie międzykomorowej oraz tetralogię Fallota
• Anomalie rozwojowe nerek – różnego rodzaju wady w budowie i funkcjonowaniu nerek
• Anomalie rozwojowe układu mięśniowo-szkieletowego – zaburzenia w prawidłowym kształtowaniu się kości, mięśni i struktur łączących

Szczególnie istotny jest fakt, że receptor podlegający wpływowi fingolimodu (receptor fosforanu sfingozyny 1) uczestniczy w tworzeniu się naczyń krwionośnych podczas embriogenezy, co może tłumaczyć mechanizm teratogennego działania leku.¹⁰

Badania przeprowadzone na zwierzętach potwierdziły toksyczny wpływ fingolimodu na reprodukcję, w tym:¹¹

• Utratę płodu
• Wady narządów, szczególnie przetrwały pień tętniczy
• Wady przegrody komorowej serca

Postępowanie w przypadku nieplanowanej ciąży

Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas leczenia fingolimodem, lekarz powinien:¹²

1. Natychmiast odstawić fingolimod – kontynuacja leczenia jest przeciwwskazana
2. Udzielić pacjentce szczegółowej porady medycznej dotyczącej ryzyka wystąpienia szkodliwego wpływu na płód związanego z leczeniem
3. Skierować pacjentkę na szczegółowe badanie ultrasonograficzne w celu oceny rozwoju płodu i wykrycia ewentualnych wad wrodzonych
4. Zapewnić pacjentce odpowiednie wsparcie medyczne i psychologiczne
5. Rozważyć konsultację z lekarzem specjalistą w dziedzinie perinatologii

Karmienie piersią

Fingolimod przenika do mleka samic zwierząt w okresie laktacji, co zostało potwierdzone w badaniach przedklinicznych.¹³

Ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych fingolimodu u niemowląt karmionych piersią, kobiety przyjmujące Fingolimod Fresenius Kabi nie powinny karmić piersią. Lekarz musi wyraźnie poinformować pacjentkę o konieczności powstrzymania się od karmienia piersią podczas leczenia tym lekiem.¹⁴

Wpływ na płodność

Dane z badań przedklinicznych nie wskazują, aby stosowanie fingolimodu wiązało się ze zwiększonym ryzykiem osłabienia płodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Jednakże należy pamiętać, że u kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu ze względu na ryzyko teratogenności.¹⁵

Kluczowe informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce

Lekarz przepisujący fingolimod kobiecie w wieku rozrodczym, planującej ciążę, w ciąży lub karmiącej piersią, powinien przekazać następujące informacje:¹⁶

• Fingolimod jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży i u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej antykoncepcji
• Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest wykonanie testu ciążowego
• Pacjentka musi stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu
• Pacjentka powinna natychmiast poinformować lekarza w przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia lub w ciągu 2 miesięcy od jego zakończenia
• W przypadku planowania ciąży należy przerwać leczenie co najmniej 2 miesiące wcześniej
• Stosowanie fingolimodu w ciąży wiąże się z 2-krotnie wyższym ryzykiem poważnych wad wrodzonych
• Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas leczenia fingolimodem

Lekarz powinien również wykorzystać materiały edukacyjne zawarte w Pakiecie Informacyjnym dla Lekarza, aby zapewnić pacjentce pełne zrozumienie ryzyka i wymaganych środków ostrożności.¹⁷