Przedawkowanie leku Fenactil (chloropromazyna chlorowodorek)

Przedawkowanie chloropromazyny chlorowodorku, substancji czynnej zawartej w preparacie Fenactil (40 mg/g, krople doustne, roztwór), stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego. ¹

Objawy przedawkowania

W przypadku przedawkowania preparatu Fenactil obserwuje się szereg objawów klinicznych dotyczących układu nerwowego oraz układu krążenia. Typowe objawy obejmują zaburzenia świadomości (od senności do utraty przytomności), objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzenia neurologiczne o charakterze pozapiramidowym. ²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania chloropromazyny chlorowodorku ma charakter objawowy i podtrzymujący, gdyż nie istnieje swoista odtrutka. Postępowanie terapeutyczne obejmuje kilka kluczowych elementów w zależności od czasu, jaki upłynął od momentu przedawkowania oraz nasilenia objawów klinicznych. ³

Dekontaminacja przewodu pokarmowego

W przypadku wczesnego rozpoznania przedawkowania (do 6 godzin) można rozważyć zastosowanie procedur mających na celu usunięcie niewchłoniętego leku z przewodu pokarmowego: ⁴

• Płukanie żołądka – procedura może być skuteczna, jeśli zostanie przeprowadzona w ciągu pierwszych 6 godzin od momentu przedawkowania
• Węgiel aktywowany – zaleca się podanie w celu adsorpcji niewchłoniętej substancji czynnej
• Farmakologiczne wywołanie wymiotów – procedura niezalecana ze względu na niską skuteczność i potencjalne ryzyko powikłań

Leczenie zaburzeń hemodynamicznych

W przypadku wystąpienia objawów ogólnoustrojowego rozszerzenia naczyń i zapaści naczyniowej należy wdrożyć następujące postępowanie: ⁵

1. Uniesienie kończyn dolnych pacjenta – prosty manewr poprawiający powrót żylny i rzut serca
2. Dożylna podaż płynów – w celu zwiększenia objętości krwi krążącej; płyny powinny być podgrzane dla uniknięcia pogłębienia hipotermii
3. Leki inotropowo dodatnie (np. dopamina) – można zastosować w przypadkach, gdy sama podaż płynów jest niewystarczająca do korekcji zapaści naczyniowej

Istotne jest, aby unikać stosowania leków powodujących skurcz naczyń obwodowych, w szczególności adrenaliny, ze względu na możliwość paradoksalnego nasilenia hipotensji. ⁶

Postępowanie w zaburzeniach rytmu serca

W przypadku wystąpienia zaburzeń rytmu serca typu tachyarytmii (komorowej lub nadkomorowej) zaleca się następujące postępowanie: ⁷

• Normalizacja temperatury ciała – przywrócenie prawidłowej temperatury u pacjentów z hipotermią
• Korekcja zaburzeń naczyniowych – odpowiednie leczenie hipotensji i zaburzeń hemodynamicznych
• Wyrównanie zaburzeń metabolicznych – monitorowanie i korekcja zaburzeń elektrolitowych i metabolicznych
• Leki przeciwarytmiczne – należy rozważyć ich zastosowanie w stanach zagrożenia życia lub przy braku poprawy po wdrożeniu powyższych działań

Zaleca się unikanie stosowania lidokainy oraz, w miarę możliwości, długo działających leków przeciwarytmicznych. ⁸

Leczenie zaburzeń ze strony ośrodkowego układu nerwowego

W zależności od rodzaju objawów neurologicznych stosuje się następujące postępowanie: ⁹

• Depresja OUN – zapewnienie drożności dróg oddechowych, a w razie potrzeby zastosowanie wspomaganego oddychania
• Ostre reakcje dystoniczne – podanie leków antycholinergicznych:
  • Procyklidyna w dawce 5-10 mg i.m. lub i.v.
  • Orfenadryna w dawce 20-40 mg i.m. lub i.v.
• Drgawki – dożylne podanie diazepamu ¹⁰
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – aktywne schładzanie pacjenta oraz możliwość podania dantrolenu ¹¹

Monitorowanie i leczenie wspomagające

Pacjenci z przedawkowaniem chloropromazyny chlorowodorku wymagają ścisłego monitorowania parametrów życiowych oraz funkcji narządowych. Konieczne jest stałe monitorowanie: ¹²

• Parametrów hemodynamicznych – ciśnienie tętnicze, tętno, perfuzja obwodowa
• Rytmu serca – ciągłe monitorowanie EKG
• Temperatury ciała – szczególnie istotne w przypadku hipotermii
• Stanu neurologicznego – poziom świadomości, objawy pozapiramidowe
• Funkcji oddechowych – częstość oddechów, saturacja, gazometria
• Równowagi wodno-elektrolitowej – kontrola elektrolitów, wydolności nerek

Przedawkowanie chloropromazyny chlorowodorku stanowi złożony problem kliniczny, wymagający wielokierunkowego podejścia terapeutycznego. Choć nie istnieje swoista odtrutka, odpowiednio wdrożone leczenie objawowe i podtrzymujące pozwala na skuteczne opanowanie zagrożeń wynikających z przedawkowania tego leku. ¹³