Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, klasy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Substancja ta oznaczona jest kodem ATC: N 06 AB 10, co klasyfikuje ją w specyficznej grupie neuropsychiatrycznych leków działających na układ serotoninergiczny.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT), wykazując duże powinowactwo do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Interesującą cechą tej substancji jest jej zdolność do wiązania się również z allosterycznym miejscem na tym samym transporterze, jednak powinowactwo to jest około 1000 razy słabsze niż do miejsca pierwotnego.²

Istotnym aspektem farmakologicznym escytalopramu jest jego wysoka selektywność. Substancja ta praktycznie nie wykazuje powinowactwa lub wykazuje jedynie minimalne powinowactwo do licznych receptorów neuroprzekaźnikowych, w tym:

• Receptorów serotoninowych 5-HT1A i 5-HT2
• Receptorów dopaminowych D1 i D2
• Receptorów adrenergicznych α1-, α2-, β
• Receptorów histaminowych H1
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych
• Receptorów benzodiazepinowych
• Receptorów opioidowych

Ta selektywność powoduje, że hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) pozostaje jedynym prawdopodobnym mechanizmem wyjaśniającym działanie farmakologiczne i efekty kliniczne escytalopramu.³

Wpływ na parametry elektrokardiograficzne

W kontrolowanych badaniach EKG z zastosowaniem podwójnej ślepej próby kontrolowanych placebo u zdrowych osób zaobserwowano zależne od dawki wydłużenie odstępu QT. Po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę zmiana względem wartości początkowej odstępu QT (z korekcją Fridericia) wynosiła 4,3 ms (90% CI: 2,2-6,4). Natomiast przy dawce 30 mg na dobę, zmiana ta była znacznie większa i wynosiła 10,7 ms (90% CI: 8,6-12,8).⁴

Skuteczność kliniczna escytalopramu

Leczenie ciężkich epizodów depresyjnych

Skuteczność escytalopramu w leczeniu ciężkich epizodów depresyjnych została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo.⁵

Długoterminowe działanie leku zostało zbadane w badaniu dotyczącym profilaktyki nawrotów, w którym uczestniczyło 274 pacjentów. Osoby te, po wykazaniu pozytywnej odpowiedzi na escytalopram w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej, zostały losowo przydzielone do grupy kontynuującej leczenie escytalopramem w dotychczasowej dawce lub do grupy otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Wyniki jednoznacznie wykazały, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu z pacjentami otrzymującymi placebo.⁶

Leczenie fobii społecznej

W zakresie leczenia fobii społecznej escytalopram wykazał skuteczność zarówno w trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach, jak i w 6-miesięcznym badaniu zapobiegania nawrotom u pacjentów odpowiadających na leczenie.⁷

Przeprowadzono również 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego sposobu dawkowania. Jego wyniki potwierdziły skuteczność escytalopramu we wszystkich badanych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁸

Leczenie zaburzenia lękowego uogólnionego

Escytalopram w dawkach 10 i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech badaniach kontrolowanych placebo dotyczących zaburzenia lękowego uogólnionego.⁹

Analiza zbiorcza danych z trzech badań o podobnym schemacie dawkowania, obejmująca łącznie 840 pacjentów (421 otrzymujących escytalopram i 419 przyjmujących placebo), wykazała wyraźną przewagę escytalopramu. Odpowiedź na leczenie zaobserwowano u 47,5% pacjentów leczonych escytalopramem w porównaniu do 28,9% w grupie placebo. Remisję osiągnięto odpowiednio u 37,1% i 20,8% pacjentów. Co istotne, pozytywne efekty terapeutyczne były zauważalne już po pierwszym tygodniu leczenia.¹⁰

Długoterminowa skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. Uczestniczyło w nim 373 pacjentów, którzy wykazali odpowiedź na leczenie w początkowej 12-tygodniowej fazie otwartej.¹¹

Leczenie zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego została oceniona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali znaczącą poprawę mierzoną całkowitą punktacją w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.¹²

Dłuższe, 24-tygodniowe leczenie potwierdziło skuteczność escytalopramu w dawkach zarówno 10 mg, jak i 20 mg na dobę. W obu grupach dawkowania pacjenci wykazywali istotną statystycznie przewagę w porównaniu do osób otrzymujących placebo.¹³

Zdolność escytalopramu do zapobiegania nawrotom choroby została potwierdzona w kolejnym badaniu. Pacjenci, którzy wykazali pożądaną reakcję na escytalopram w trwającej 16 tygodni fazie otwartej, a następnie uczestniczyli w trwającej 24 tygodnie randomizowanej, kontrolowanej placebo fazie z podwójnie ślepą próbą, wykazali znacząco mniejsze ryzyko nawrotu przy stosowaniu escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę.¹⁴

Zestawienie właściwości farmakodynamicznych escytalopramu